បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការប្រកួតប្រជែងដណ្តើមសារធាតុចិញ្ចឹមរវាងដំណាំស្រូវ និងស្មៅចង្រៃ នៅក្នុងប្រព័ន្ធដាំដុះស្រូវសាបព្រោះស្ងួត ដោយផ្តោតលើការស្វែងរកពេលវេលាសមស្របបំផុតក្នុងការដាក់ជីទ្រាប់បាតដើម្បីបង្កើនទិន្នផល។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តតាមទម្រង់ពិសោធន៍ Split plot design នៅស្ថានីយពិសោធន៍ចំនួន ៣ ក្នុងប្រទេសថៃ ចន្លោះរដូវវស្សាឆ្នាំ ២០០១ ដល់ ២០០៣។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Basal Fertilizer at 0 DAE (At Sowing) ការដាក់ជីទ្រាប់បាតស្របពេលសាបព្រោះ (0 ថ្ងៃក្រោយពន្លក) |
ចំណេញពេលវេលា និងកាត់បន្ថយការដើរចូលស្រែច្រើនដង ដែលជាទម្លាប់ទូទៅរបស់កសិករ។ | ជំរុញឱ្យស្មៅចង្រៃដុះលូតលាស់លឿន និងដណ្តើមសារធាតុចិញ្ចឹមពីស្រូវយ៉ាងខ្លាំង ពិសេសបើគ្មានការគ្រប់គ្រងស្មៅបានល្អ។ | សម្រាប់ពូជ KDML105 ការដាក់ជីពេលព្រោះដោយមិនកម្ចាត់ស្មៅ ផ្តល់ទិន្នផលទាបបំផុតត្រឹមតែ ២៤៣ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ ជាមធ្យម។ |
| Basal Fertilizer at 30 DAE + Weeded ការដាក់ជីទ្រាប់បាតនៅ ៣០ ថ្ងៃក្រោយពន្លក រួមផ្សំការកម្ចាត់ស្មៅ |
កាត់បន្ថយការប្រកួតប្រជែងពីស្មៅ ធ្វើឱ្យដើមស្រូវអាចស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹមបានពេញលេញដើម្បីលូតលាស់។ | ទាមទារការតាមដានពេលវេលាច្បាស់លាស់ និងត្រូវចំណាយកម្លាំងពលកម្មក្នុងការកម្ចាត់ស្មៅជាមុនសិន។ | ផ្តល់ទិន្នផលគ្រាប់ស្រូវខ្ពស់បំផុតរហូតដល់ ៤១៧ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ សម្រាប់ពូជ KDML105 និងជួយឱ្យស្រូវលូតលាស់ល្អ។ |
| Unweeded Control ការមិនមានការកម្ចាត់ស្មៅ (ទីតាំងត្រួតពិនិត្យ) |
មិនតម្រូវឱ្យមានការចំណាយលើថ្នាំសម្លាប់ស្មៅ ឬកម្លាំងពលកម្មបន្ថែមក្នុងការដកស្មៅ។ | ស្មៅចង្រៃដណ្តើមពន្លឺ ទឹក និងជីពីដំណាំស្រូវ ដែលបណ្តាលឱ្យដើមស្រូវក្រិន និងធ្លាក់ចុះទិន្នផលយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ | ទម្ងន់ស្ងួតរបស់ស្មៅមានកម្រិតខ្ពស់ (រហូតដល់ ១៩៨.១ ក្រាម/ម៉ែត្រការ៉េ នៅ ០ DAE) ធ្វើឱ្យទិន្នផលស្រូវធ្លាក់ចុះយ៉ាងគំហុក។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តបច្ចេកទេសនេះទាមទារនូវធាតុចូលកសិកម្មជាមូលដ្ឋាន និងការយកចិត្តទុកដាក់លើពេលវេលាជាក់លាក់ក្នុងការបាញ់ថ្នាំ និងបាចជី។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅស្ថានីយពិសោធន៍ចំនួន ៣ ក្នុងតំបន់ឦសាននៃប្រទេសថៃ (Nakhon Ratchasima, Chumpae, និង Surin) ចន្លោះឆ្នាំ ២០០១-២០០៣ ដែលមានលក្ខខណ្ឌដីខ្សាច់ និងប្រព័ន្ធស្រូវពឹងផ្អែកលើទឹកភ្លៀង។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់ណាស់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារតំបន់ភាគពាយ័ព្យ និងភាគខាងជើងរបស់យើងមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ ប្រភេទដី និងទម្លាប់សាបព្រោះស្ងួតស្រដៀងគ្នានឹងតំបន់សិក្សានេះយ៉ាងខ្លាំង។
ការរកឃើញពីការសិក្សានេះមានអត្ថប្រយោជន៍ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពនៅក្នុងបរិបទកសិកម្មកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងប្រព័ន្ធដាំដុះស្រូវពឹងផ្អែកលើទឹកភ្លៀង។
ជារួម ការផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់ពីការដាក់ជីទ្រាប់បាតភ្លាមៗពេលព្រោះ មកដាក់នៅក្រោយពេលកម្ចាត់ស្មៅ (១៥ ទៅ ៣០ ថ្ងៃក្រោយពន្លក) គឺជាយុទ្ធសាស្រ្តចំណាយតិច តែអាចបង្កើនទិន្នផលខ្ពស់សម្រាប់កសិករកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Basal fertilizer (ជីទ្រាប់បាត) | ជីដែលគេដាក់ទៅក្នុងដីនៅពេលភ្ជួររាស់ ឬនៅពេលដែលគេព្រោះគ្រាប់ពូជ ដើម្បីផ្តល់ជាសារធាតុចិញ្ចឹមបម្រុងសម្រាប់ដំណាំនៅពេលវាចាប់ផ្តើមដុះលូតលាស់។ | ដូចជាការរៀបចំអាហារទុកឱ្យកូនក្មេងញ៉ាំភ្លាមៗពេលដែលពួកគេភ្ញាក់ពីគេង។ |
| Dry seeded rice (ស្រូវសាបព្រោះស្ងួត) | ប្រព័ន្ធដាំដុះស្រូវដែលកសិករសាបព្រោះគ្រាប់ស្រូវស្ងួត (មិនបណ្តុះពន្លក) ដោយផ្ទាល់ទៅលើដីចម្ការ ឬដីស្រែដែលមិនមានទឹកដក់ ដោយពឹងផ្អែកលើទឹកភ្លៀង។ | ដូចជាការព្រោះគ្រាប់ពោត ឬគ្រាប់សណ្តែកផ្ទាល់ទៅលើដីដែលមិនទាន់មានទឹកជន់លិច។ |
| Post emergence (ក្រោយពន្លក) | ដំណាក់កាលដែលគ្រាប់ពូជ (ដំណាំ ឬស្មៅ) បានដុះពន្លកចេញផុតពីផ្ទៃដី។ ក្នុងន័យនេះ វាសំដៅលើការបាញ់ថ្នាំសម្លាប់ស្មៅបន្ទាប់ពីស្មៅ និងស្រូវបានដុះស្លឹកចេញមកហើយ។ | ដូចជាការលេបថ្នាំព្យាបាលជំងឺ បន្ទាប់ពីរោគសញ្ញានៃជំងឺបានលេចចេញមកឱ្យឃើញច្បាស់។ |
| Panicle initiation (PI) (វគ្គស្រូវកំណើមដើម/វគ្គស្រូវផើម) | ដំណាក់កាលលូតលាស់របស់ស្រូវដែលដើមចាប់ផ្តើមបង្កើតកួរស្រូវនៅខាងក្នុងបំពង់ក។ នេះជាពេលវេលាដ៏សំខាន់ដែលស្រូវត្រូវការសារធាតុចិញ្ចឹមច្រើនដើម្បីបង្កើតគ្រាប់ឱ្យបានពេញលេញ។ | ដូចជាមនុស្សស្រីដែលចាប់ផ្តើមមានផ្ទៃពោះ និងត្រូវការអាហារបំប៉នពិសេសដើម្បីឱ្យកូនលូតលាស់ល្អ។ |
| Split plot design (ប្លង់ពិសោធន៍បំបែកឡូឡ៍) | វិធីសាស្ត្ររៀបចំការពិសោធន៍ក្នុងវិស័យកសិកម្ម ដែលកត្តាធំមួយ (ឧ. ការកម្ចាត់ស្មៅ) ត្រូវបានដាក់នៅឡូឡ៍ធំ ហើយកត្តាតូចមួយទៀត (ឧ. ពេលវេលាដាក់ជី) ត្រូវបានបែងចែកជាឡូឡ៍តូចៗនៅក្នុងឡូឡ៍ធំនោះ ដើម្បីងាយស្រួលគ្រប់គ្រង និងវិភាគទិន្នន័យ។ | ដូចជាការបែងចែកសិស្សជាក្រុមធំៗតាមកម្រិតថ្នាក់ រួចទើបបែងចែកជាក្រុមតូចៗតាមមុខវិជ្ជាចំណូលចិត្តនៅក្នុងក្រុមធំនោះ។ |
| Days after emergence (DAE) (ថ្ងៃក្រោយពន្លក) | ការរាប់ចំនួនថ្ងៃដោយគិតចាប់ពីថ្ងៃដែលគ្រាប់ពូជបានដុះពន្លកចេញផុតពីដីដំបូងបង្អស់។ វាជារង្វាស់ពេលវេលាដែលអ្នកស្រាវជ្រាវប្រើដើម្បីកំណត់ពេលត្រូវបាញ់ថ្នាំ ឬដាក់ជី។ | ដូចជាការរាប់អាយុរបស់ទារកគិតចាប់ពីថ្ងៃដែលចាប់កំណើតចេញពីពោះម្តាយមក។ |
| Dry matter (ទម្ងន់ស្ងួត) | ទម្ងន់របស់រុក្ខជាតិ (ស្រូវ ឬស្មៅ) បន្ទាប់ពីគេយកវាទៅសម្ងួតនៅក្នុងទូកម្តៅដើម្បីទាញយកជាតិទឹកចេញឱ្យអស់។ វាជារង្វាស់បង្ហាញពីបរិមាណសារធាតុសរីរាង្គពិតប្រាកដដែលរុក្ខជាតិផលិតបាន។ | ដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់សាច់ត្រីងៀត បន្ទាប់ពីហាលថ្ងៃស្ងួតអស់ជាតិទឹក ដែលស្រាលជាងត្រីស្រស់ឆ្ងាយណាស់។ |
| Weed competition (ការប្រកួតប្រជែងរបស់ស្មៅចង្រៃ) | សកម្មភាពដែលស្មៅចង្រៃដុះលូតលាស់លឿនជាងដំណាំ ហើយដណ្តើមយកសារធាតុចិញ្ចឹម (ជី) ទឹក និងពន្លឺព្រះអាទិត្យ ដែលធ្វើឱ្យដំណាំមិនអាចលូតលាស់បានពេញលេញ និងថយចុះទិន្នផល។ | ដូចជាក្មេងកំហូចដែលដណ្តើមប្រដាប់ក្មេងលេង ឬអាហារពីក្មេងតូចៗផ្សេងទៀតនៅក្នុងថ្នាក់រៀន។ |
| 2,4-D/propanil (ថ្នាំសម្លាប់ស្មៅប្រភេទ 2,4-D/propanil) | ប្រភេទថ្នាំគីមីសម្លាប់ស្មៅចម្រុះដែលត្រូវបានគេប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយដើម្បីបាញ់កម្ចាត់ស្មៅស្លឹកទូលាយ និងស្មៅប្រភេទស្រូវមួយចំនួននៅក្នុងស្រែ ដោយមិនបណ្តាលឱ្យស្លាប់ដើមស្រូវឡើយ។ | ដូចជាថ្នាំអង់ទីប៊ីយ៉ូទិកដែលសម្លាប់តែបាក់តេរីបង្កជំងឺអាក្រក់ ប៉ុន្តែមិនប៉ះពាល់ដល់កោសិការបស់រាងកាយយើង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
