បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះស្រាវជ្រាវពីឥទ្ធិពលនៃការប្រកួតប្រជែងរបស់ស្មៅ Pursley (Richardia scabra L.) ទៅលើការលូតលាស់ ការស្រូបយកអាសូត និងការបាត់បង់ទិន្នផលនៃដំណាំ Roselle (Hibiscus sabdariffa) ដើម្បីកំណត់កម្រិតដង់ស៊ីតេស្មៅដែលធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់សេដ្ឋកិច្ច។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តនៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវដំណាំចម្ការខនកែន ដោយប្រើប្រាស់ការរចនាពិសោធន៍ប្រភេទ Split plot design ដើម្បីវាយតម្លៃពីផលប៉ះពាល់នៃដង់ស៊ីតេ និងពេលវេលាដុះរបស់ស្មៅ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Weed-Free Control លក្ខខណ្ឌគ្មានស្មៅ (Weed-Free Control) |
ដំណាំលូតលាស់បានល្អបំផុត ស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹមនិងទឹកបានពេញលេញដោយគ្មានការប្រកួតប្រជែង។ | ទាមទារការចំណាយខ្ពស់លើកម្លាំងពលកម្ម ឬថ្នាំសម្លាប់ស្មៅដើម្បីរក្សាចម្ការមិនឱ្យមានស្មៅដុះ។ | ទិន្នផលដំណាំមិនមានការថយចុះ (០%) ហើយកំហាប់អាសូតស្ថិតនៅកម្រិតអតិបរមា។ |
| High Weed Density Competition (50-200 plants/m row) ការប្រកួតប្រជែងដោយស្មៅដង់ស៊ីតេខ្ពស់ (៥០-២០០ ដើម/ម៉ែត្រ) |
កសិករមិនចាំបាច់ចំណាយពេល និងថវិកាក្នុងការគ្រប់គ្រង ឬកម្ចាត់ស្មៅ។ | ស្មៅដណ្តើមពន្លឺ ទឹក និងសារធាតុចិញ្ចឹម (អាសូត) ពីដំណាំយ៉ាងខ្លាំងក្លានៅដំណាក់កាលលូតលាស់។ | ទិន្នផលដំណាំធ្លាក់ចុះចន្លោះពី ៤២% ទៅ ៥៨% ហើយកំហាប់អាសូតក្នុងដើមធ្លាក់ចុះ ៣៣%។ |
| Delayed Weed Emergence (35 days post-sowing) ការពន្យារពេលដុះស្មៅ (៣៥ ថ្ងៃក្រោយសាបព្រោះដំណាំ) |
ជួយសន្សំសំចៃការចំណាយលើការកម្ចាត់ស្មៅនៅដំណាក់កាលចុងក្រោយ ដោយមិនធ្វើឱ្យខាតបង់ទិន្នផល។ | តម្រូវឱ្យមានការសម្អាតស្មៅយ៉ាងហ្មត់ចត់និងទាន់ពេលវេលានៅក្នុងរយៈពេល ៣៥ ថ្ងៃដំបូង។ | ទិន្នផលដំណាំមិនមានការថយចុះនោះទេ ទោះបីជាមានស្មៅដុះនៅពេលក្រោយក៏ដោយ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះមិនបានបញ្ជាក់លម្អិតពីទំហំថវិកានោះទេ ប៉ុន្តែការសិក្សានេះទាមទារនូវធនធានដីកសិកម្ម ឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍គីមី និងកម្មវិធីស្ថិតិ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវដំណាំចម្ការខនកែន (ភាគឦសានប្រទេសថៃ) ក្នុងឆ្នាំ ១៩៨៧ ដែលប្រើប្រាស់ពូជដំណាំ និងលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុជាក់លាក់ប្រចាំតំបន់។ ដោយសារភាគឦសានប្រទេសថៃមានលក្ខណៈដី (ដីខ្សាច់/ល្បាយខ្សាច់) និងអាកាសធាតុស្រដៀងគ្នាយ៉ាងខ្លាំងទៅនឹងខេត្តភាគពាយ័ព្យនៃប្រទេសកម្ពុជា លទ្ធផលនេះមានតម្លៃអាចយកមកប្រៀបធៀប និងអនុវត្តបានយ៉ាងល្អ។
លទ្ធផលនៃការស្រាវជ្រាវនេះមានសារៈសំខាន់ណាស់សម្រាប់កសិករ និងអ្នកស្រាវជ្រាវនៅកម្ពុជា ក្នុងការរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រគ្រប់គ្រងស្មៅចង្រៃប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពសេដ្ឋកិច្ច។
ការយល់ដឹងអំពីពេលវេលាសមស្របក្នុងការកម្ចាត់ស្មៅ និងឥទ្ធិពលនៃការដណ្តើមអាសូត នឹងជួយកសិករកម្ពុជាសន្សំសំចៃថ្លៃដើម និងធានាបាននូវទិន្នផលខ្ពស់។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Economic Threshold Level (កម្រិតសេដ្ឋកិច្ចនៃការខូចខាត) | ជាកម្រិតនៃដង់ស៊ីតេស្មៅចង្រៃ ឬសត្វល្អិត ដែលចាប់ផ្តើមធ្វើឱ្យខាតបង់ប្រាក់ចំណេញ លើសពីការចំណាយលើការកម្ចាត់វា ដែលជាចំណុចកសិករត្រូវសម្រេចចិត្តចាត់វិធានការ។ | ដូចជាការគិតថា តើគួរចំណាយលុយទិញថ្នាំកណ្តុរឬអត់ ប្រសិនបើកណ្តុរស៊ីស្រូវអស់តិចជាងតម្លៃថ្នាំ នោះគេមិនបាច់ទិញទេ តែបើវាស៊ីអស់ច្រើនជាង គេត្រូវតែទិញ។ |
| Split plot design (ប្លង់ពិសោធន៍បែប Split-plot) | ជាប្រភេទនៃការរចនាប្លង់ពិសោធន៍កសិកម្ម ដែលកត្តាស្រាវជ្រាវមួយ (Main plot) ត្រូវការទំហំធំ ឬពិបាកផ្លាស់ប្តូរ ដោយត្រូវបែងចែកដីឡូត៍ធំៗទាំងនោះជាកង់តូចៗ (Sub-plot) បន្ថែមទៀតដើម្បីអនុវត្តកត្តាផ្សេងៗគ្នាក្នុងពេលតែមួយ។ | ដូចជាការសាកល្បងដាំបន្លែ ដោយយកដីមួយរងធំដាក់ជីប្រភេទទី១ (Main plot) រួចពុះរងនោះជា ៤ កង់តូចៗ ដើម្បីដាំពូជបន្លែ ៤ ផ្សេងគ្នា (Sub-plot)។ |
| Kjeldahl method (វិធីសាស្ត្រ Kjeldahl) | ជាវិធីសាស្ត្រគីមីវិភាគនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍សម្រាប់កំណត់បរិមាណអាសូត (N) នៅក្នុងសារធាតុសរីរាង្គ (ដូចជារុក្ខជាតិ ឬដី) តាមរយៈការរំលាយសំណាកជាមួយស៊ុលផួរីកអាស៊ីត (H2SO4) នៅសីតុណ្ហភាពខ្ពស់។ | ដូចជាការរំលាយនំខេកដោយប្រើទឹកអាស៊ីត ដើម្បីទាញយកតែជាតិស្ករមកថ្លឹងមើលថានំនេះមានស្ករប៉ុន្មាន។ |
| Linear regression model (ម៉ូដែលតារាងតំរែតំរង់លីនេអ៊ែរ) | ជាសមីការគណិតវិទ្យា (ឧ. y = a + b√x + 1) ដែលប្រើសម្រាប់ទស្សន៍ទាយទំនាក់ទំនងរវាងអថេរពីរ (ដូចជាចំនួនស្មៅ និងបរិមាណធ្លាក់ចុះនៃទិន្នផល) ដើម្បីបង្កើតជាបន្ទាត់តំណាងឱ្យនិន្នាការទិន្នន័យ។ | ដូចជាការគូសបន្ទាត់ត្រង់មួយឆ្លងកាត់ចំណុចអុចៗជាច្រើននៅលើក្រដាស ដើម្បីទាយថានៅឆ្នាំក្រោយចំណុចបន្ទាប់នឹងស្ថិតនៅត្រង់ណា។ |
| Critical Period of Weed Control (រយៈពេលសំខាន់ក្នុងការគ្រប់គ្រងស្មៅ) | ជារយៈពេលជាក់លាក់មួយនៅក្នុងវដ្តជីវិតរបស់ដំណាំ (ជាទូទៅនៅដំណាក់កាលលូតលាស់ដំបូង) ដែលការប្រកួតប្រជែងរបស់ស្មៅនឹងធ្វើឱ្យទិន្នផលធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំង ហើយតម្រូវឱ្យមានការសម្អាតស្មៅជាដាច់ខាត។ | ដូចជារយៈពេល ៣ ឆ្នាំដំបូងនៃជីវិតរបស់ក្មេង ដែលត្រូវការអាហារូបត្ថម្ភគ្រប់គ្រាន់បំផុតដើម្បីលូតលាស់ខួរក្បាល បើខ្វះខាតនៅពេលនេះ នឹងប៉ះពាល់ដល់អនាគតជារៀងរហូត។ |
| Duncan's Multiple Range Test / DMRT (ការធ្វើតេស្ត DMRT) | ជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិដែលប្រើសម្រាប់ប្រៀបធៀបតម្លៃមធ្យមនៃក្រុមទិន្នន័យច្រើនជាងពីរ ដើម្បីរកមើលថាតើក្រុមណាខ្លះដែលមានភាពខុសគ្នាជាលក្ខណៈស្ថិតិពិតប្រាកដ ឬគ្រាន់តែខុសគ្នាដោយចៃដន្យ។ | ដូចជាការប្រកួតរត់ប្រណាំងដែលមានអ្នកចូលរួម ១០ នាក់ ហើយយើងប្រើកាមេរ៉ាចាប់សញ្ញាដើម្បីបញ្ជាក់ថា អ្នកលេខ១ និងលេខ២ ពិតជារត់លឿនជាងគ្នាប្រាកដមែន មិនមែនមកពីការសង្កេតភ្នែកទទេខុសនោះទេ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
