បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការបន្តពូជ និងការបង្កើតកូនស្រូវពូជ Basmati 370 តាមរយៈបច្ចេកទេសបណ្តុះជាលិកា (Tissue culture) ដើម្បីគាំទ្រដល់កម្មវិធីកែលម្អពូជស្រូវ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានប្រើប្រាស់គ្រាប់ស្រូវពូជ Basmati 370 ដើម្បីបណ្តុះក្នុងមជ្ឈដ្ឋានសិប្បនិម្មិតផ្សេងៗគ្នា ដើម្បីតាមដានអត្រានៃការបង្កើតកាលុស និងការលូតលាស់ជាកូនរុក្ខជាតិ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Modified MS medium + 15% coconut water (Control) មជ្ឈដ្ឋាន MS កែច្នៃដែលមានតែទឹកដូង ១៥% (គ្មានបន្ថែមអ័រម៉ូនលូតលាស់) |
ងាយស្រួលក្នុងការរៀបចំ និងចំណាយតិចលើការទិញសារធាតុគីមីអ័រម៉ូន។ | មិនអាចជំរុញឱ្យគ្រាប់ស្រូវបង្កើតជាកាលុស (Callus) បានឡើយ ទោះបីជាបណ្តុះរយៈពេល ៤សប្តាហ៍ក៏ដោយ។ | អត្រានៃការបង្កើតកាលុសគឺ ០%។ |
| Modified MS + 15% CW + 2.0 mg/l 2,4-D + 2.0 mg/l NAA + 0.5 mg/l kinetin មជ្ឈដ្ឋាន MS កែច្នៃបន្ថែមទឹកដូង ១៥% និងអ័រម៉ូន (2,4-D 2.0, NAA 2.0 និង Kinetin 0.5 mg/l) |
ផ្តល់អត្រាខ្ពស់បំផុតក្នុងការជំរុញការបង្កើតកាលុស និងទទួលបានកាលុសមានទំហំធំល្អ (embryogenic callus)។ | ទាមទារការថ្លឹងវាស់វែងច្បាស់លាស់នូវកំហាប់អ័រម៉ូន និងចំណាយថវិកាច្រើនជាងមុនក្នុងការទិញសារធាតុគីមី។ | អត្រាបង្កើតកាលុសខ្ពស់បំផុត ៣៣.៣៣% ហើយអាចបន្តលូតលាស់ជាកូនស្រូវបាន ៣០%។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះមិនបានបញ្ជាក់លម្អិតពីតម្លៃចំណាយនោះទេ ប៉ុន្តែវាទាមទារនូវការវិនិយោគលើសម្ភារៈមន្ទីរពិសោធន៍បណ្តុះជាលិការុក្ខជាតិស្តង់ដារ និងសារធាតុគីមីជាក់លាក់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសថៃ (សាកលវិទ្យាល័យ Kasetsart) ក្នុងឆ្នាំ ១៩៨៩ ដោយផ្តោតលើពូជស្រូវ Basmati 370 ដែលមានប្រភពពីបរទេស (ឥណ្ឌា/ប៉ាគីស្ថាន)។ ថ្វីត្បិតតែលទ្ធផលបង្ហាញពីភាពជោគជ័យលើពូជនេះក៏ដោយ ប៉ុន្តែអត្រានៃការបង្កើតកាលុស និងការលូតលាស់ជាកូនស្រូវអាចមានភាពខុសគ្នា ប្រសិនបើអនុវត្តលើពូជស្រូវរបស់កម្ពុជាដោយសារកត្តាសេនេទិច (Genotype difference)។
បច្ចេកទេសបណ្តុះជាលិកាស្រូវនេះ មានសក្តានុពលខ្ពស់អាចយកមកអនុវត្តនៅក្នុងវិស័យកសិកម្មរបស់ប្រទេសកម្ពុជា ដើម្បីពន្លឿនការកែលម្អពូជស្រូវក្នុងស្រុក។
សរុបមក ការធ្វើជាម្ចាស់លើបច្ចេកទេសនេះ នឹងផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងធំធេងដល់កម្ពុជាក្នុងការអភិរក្ស និងបង្កើតពូជស្រូវថ្មីៗ ដែលមានតម្លៃសេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់ ឆ្លើយតបនឹងតម្រូវការទីផ្សារ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Tissue Culture (ការបណ្តុះជាលិកា) | ជាបច្ចេកទេសយកផ្នែកណាមួយរបស់រុក្ខជាតិ (ដូចជាគ្រាប់ ស្លឹក ឬដើម) ទៅបណ្តុះនៅក្នុងមជ្ឈដ្ឋានសិប្បនិម្មិតដែលគ្មានមេរោគ និងមានសារធាតុចិញ្ចឹមគ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីជំរុញវាឱ្យលូតលាស់ជាកោសិកាថ្មី ឬបង្កើតជាកូនរុក្ខជាតិពេញលេញឡើងវិញ។ | ដូចជាការយកមែកឈើមួយតូចទៅដាំក្នុងថاضដែលមានដីពិសេសប្រកបដោយជីវជាតិគ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីឱ្យវាដុះជាដើមឈើថ្មីមួយទៀត ប៉ុន្តែគេធ្វើឡើងក្នុងដបកែវនិងបន្ទប់ពិសោធន៍។ |
| Callus (កាលុស) | ជាដុំកោសិកាដែលមិនទាន់មានរូបរាងច្បាស់លាស់ (មិនទាន់បែងចែកជាឫស ឬស្លឹក) ដែលដុះចេញពីជាលិការុក្ខជាតិនៅពេលបណ្តុះក្នុងមជ្ឈដ្ឋានដែលមានអ័រម៉ូនជំរុញ។ កាលុសទាំងនេះអាចត្រូវបានគេបំបែកដើម្បីបណ្តុះជាកូនរុក្ខជាតិថ្មីៗបានរាប់ពាន់ដើម។ | ដូចជាដុំដីឥដ្ឋទន់ៗដែលមិនទាន់បានសូនជារូបរាងអ្វីមួយនៅឡើយ ប៉ុន្តែគេអាចយកវាទៅច្នៃចេញជារូបរាងផ្សេងៗបានតាមក្រោយ។ |
| Modified MS medium (មជ្ឈដ្ឋាន MS កែច្នៃ) | ជាល្បាយសារធាតុចិញ្ចឹមស្តង់ដារ (Murashige and Skoog) ប្រើសម្រាប់បណ្តុះជាលិការុក្ខជាតិ ដែលត្រូវបានគេកែប្រែដោយបន្ថែមទឹកដូង និងកែតម្រូវកំហាប់អ័រម៉ូនមួយចំនួន ដើម្បីបង្កើតបរិយាកាសស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ការលូតលាស់របស់ពូជស្រូវគោលដៅ។ | ដូចជាទឹកដោះគោម្សៅរូបមន្តពិសេស ដែលគេលាយបន្ថែមវីតាមីន ឬសារធាតុផ្សេងៗ ដើម្បីឱ្យស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ការលូតលាស់របស់ទារក។ |
| Plantlet regeneration (ការបណ្តុះឡើងវិញជាកូនរុក្ខជាតិ) | ជាដំណើរការជំរុញឱ្យដុំកោសិកាកាលុស (Callus) ចាប់ផ្តើមបែងចែកខ្លួន និងលូតលាស់ចេញជាពន្លកស្លឹក និងឫស ក្លាយជាកូនរុក្ខជាតិពេញលេញដែលអាចយកទៅដាំក្នុងដីធម្មជាតិបាន។ | ដូចជាសត្វដង្កូវដែលវិវត្តខ្លួនចេញពីសំបុក ប្រែជាមេអំបៅដែលមានស្លាបត្រៀមហោះហើរចូលក្នុងធម្មជាតិ។ |
| Growth regulators (សារធាតុគ្រប់គ្រងការលូតលាស់) | ជាសារធាតុគីមីអ័រម៉ូន (ដូចជា 2,4-D, NAA, Kinetin) ដែលគេតំណក់ចូលទៅក្នុងមជ្ឈដ្ឋានបណ្តុះ ដើម្បីបញ្ជា ឬជំរុញកោសិការុក្ខជាតិឱ្យធ្វើការបែងចែកខ្លួន បង្កើតជាកាលុស ឬដុះឫស និងពន្លក ទៅតាមតម្រូវការរបស់អ្នកស្រាវជ្រាវ។ | ដូចជាប៉ូតុងបញ្ជាម៉ាស៊ីន ឬថ្នាំប៉ូវ ដែលប្រាប់កោសិការុក្ខជាតិថាតើពេលណាត្រូវបង្កើតសាច់ដុំ (កាលុស) ឬពេលណាត្រូវលូតកម្ពស់ (ពន្លក)។ |
| Embryogenic callus (កាលុសដែលមានសក្តានុពលជាអំប្រ៊ីយ៉ុង) | ជាប្រភេទដុំកាលុសដែលមានសភាពហាប់ណែន លឿងខ្ចី និងមានសក្តានុពលខ្ពស់ក្នុងការវិវត្ត ឬលូតលាស់ទៅជាកូនរុក្ខជាតិថ្មីបានយ៉ាងងាយស្រួល ផ្ទុយពីកាលុសធម្មតា (Non-embryogenic) ដែលមិនអាចដុះពន្លកបាន។ | ដូចជាស៊ុតដែលមានមេជីវិតរួចរាល់ ត្រៀមញាស់ជាកូនមាន់ ខណៈកាលុសប្រភេទផ្សេងទៀតប្រៀបដូចជាស៊ុតដែលគ្មានមេ មិនអាចញាស់បាន។ |
| Subculture (ការផ្ទេរបណ្តុះបន្ត) | ជាការកាត់ ឬផ្ទេរជាលិកា ឬកាលុសពីមជ្ឈដ្ឋានចាស់ដែលខ្សោះជីវជាតិ ទៅកាន់ដប ឬមជ្ឈដ្ឋានថ្មី ដើម្បីឱ្យវាទទួលបានសារធាតុចិញ្ចឹមគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការលូតលាស់បន្ត ឬផ្លាស់ប្តូរដំណាក់កាលលូតលាស់ពីកាលុសទៅជាកូនស្រូវ។ | ដូចជាការផ្លាស់ប្តូរផើងផ្កាពីផើងតូចទៅផើងធំដែលមានដីនិងជីថ្មី ដើម្បីឱ្យដើមផ្កាមានកន្លែង និងអាហារគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ធំធាត់បន្ត។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
