Original Title: การเพาะเลี้ยงอับละอองเกสรของข้าว / Anther Culture Of Rice (Oryza sativa L.)
Source: li01.tci-thaijo.org
Disclaimer: Summary generated by AI based on the provided document. Please refer to the original paper for full scientific accuracy.

ការបណ្ដុះប្លោកលំអងស្រូវ (Oryza sativa L.)

ចំណងជើងដើម៖ การเพาะเลี้ยงอับละอองเกสรของข้าว / Anther Culture Of Rice (Oryza sativa L.)

អ្នកនិពន្ធ៖ UDOM Navapanich (ภาควิชาชีววิทยา คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยรามคำแหง), Oradee Sahavacharin (ภาควิชาพืชสวน คณะเกษตร มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์)

ឆ្នាំបោះពុម្ព៖ 1980, Agriculture and Natural Resources

វិស័យសិក្សា៖ Agricultural Science

១. សេចក្តីសង្ខេបប្រតិបត្តិ (Executive Summary)

បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះសិក្សាពីឥទ្ធិពលនៃកត្តាផ្សេងៗដូចជាប្រភេទមជ្ឈដ្ឋានចិញ្ចឹម កំហាប់ស្ករស៊ុយក្រូស និងពូជស្រូវ ទៅលើការបង្កើតកោសិកា Callus និងកូនរុក្ខជាតិ តាមរយៈការបណ្ដុះប្លោកលំអងស្រូវ (Oryza sativa L.) ក្នុងកែវពិសោធន៍ (In vitro)។

វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តដោយការយកប្លោកលំអងស្រូវពូជ Indica ចំនួន ៦ប្រភេទ មកបណ្ដុះក្នុងមជ្ឈដ្ឋានចិញ្ចឹមផ្សេងៗគ្នា ដើម្បីតាមដានអត្រានៃការលូតលាស់។

ការបណ្ដុះប្លោកលំអងក្នុងកែវពិសោធន៍ (In vitro Anther Culture)
ការសាកល្បងមជ្ឈដ្ឋានចិញ្ចឹមកោសិកា N6 និង MS (N6 and MS Culture Media Trials)
ការប្រៀបធៀបកំហាប់ស្ករស៊ុយក្រូសនិងទឹកដូង (Sucrose and Coconut Water Concentration Comparison)

លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖

ការបង្កើតកោសិកា Callus ទទួលបានលទ្ធផលល្អបំផុតនៅក្នុងមជ្ឈដ្ឋាន N6 ដែលមានបន្ថែម 2 mg/l 2,4-D និងស្ករស៊ុយក្រូស ៣%។
ការបង្កើនកំហាប់ស្ករស៊ុយក្រូសរហូតដល់ ៦% ធ្វើឱ្យអត្រានៃការបង្កើតកោសិកា Callus ថយចុះ ហើយការបន្ថែមទឹកដូង ១៥% ក៏មិនបានជួយបង្កើនអត្រានេះដែរ។
ចំពោះការលូតលាស់ជាកូនរុក្ខជាតិ ការប្រើប្រាស់មជ្ឈដ្ឋាន MS ដែលមានស្ករស៊ុយក្រូស ៦% ផលិតបានកូនរុក្ខជាតិពណ៌បៃតងច្រើនជាង ប៉ុន្តែមានកូនរុក្ខជាតិអាល់ប៊ីណូតិចជាងបើធៀបនឹងការប្រើស្ករត្រឹម ១,៥%។

២. ការវិភាគលើប្រសិទ្ធភាព និងដែនកំណត់ (Performance & Constraints)

វិធីសាស្ត្រ (Method)	គុណសម្បត្តិ (Pros)	គុណវិបត្តិ (Cons)	លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result)
N6 Medium + 3% Sucrose + 2,4-D មជ្ឈដ្ឋាន N6 បន្ថែមស្ករស៊ុយក្រូស ៣% និងអរម៉ូន 2,4-D	ផ្តល់អត្រានៃការបង្កើតកោសិកា Callus បានល្អបំផុតពីប្លោកលំអងស្រូវ។	មិនស័ក្តិសមសម្រាប់ការលូតលាស់ចេញជាកូនរុក្ខជាតិ (Plantlet) ដោយផ្ទាល់នោះទេ។	អត្រាបង្កើតកោសិកា Callus ខ្ពស់បំផុត (ឧទាហរណ៍ ពូជ RD5 ទទួលបាន ១៩.២៣%)។
MS Medium + 1.5% Sucrose + NAA + Kinetin មជ្ឈដ្ឋាន MS បន្ថែមស្ករស៊ុយក្រូស ១.៥% ព្រមទាំងអរម៉ូន NAA និង Kinetin	ជួយជំរុញឱ្យកោសិកា Callus លូតលាស់ជាកូនរុក្ខជាតិបាន។	បង្កើតកូនរុក្ខជាតិអាល់ប៊ីណូ (Albino) ក្នុងអត្រាខ្ពស់ ដែលរុក្ខជាតិទាំងនោះមិនអាចរស់រានបានដោយសារគ្មានក្លរ៉ូហ្វីល។	អត្រាកូនរុក្ខជាតិអាល់ប៊ីណូខ្ពស់ (ជាមធ្យម ២៨.៣៣%) ធៀបនឹងកូនរុក្ខជាតិពណ៌បៃតង (៨.៨៨%)។
MS Medium + 6% Sucrose + NAA + Kinetin មជ្ឈដ្ឋាន MS បន្ថែមស្ករស៊ុយក្រូស ៦% ព្រមទាំងអរម៉ូន NAA និង Kinetin	បង្កើនការលូតលាស់កូនរុក្ខជាតិពណ៌បៃតងបានច្រើន និងកាត់បន្ថយអត្រាកូនរុក្ខជាតិអាល់ប៊ីណូបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។	តម្រូវឱ្យមានការប្រើប្រាស់កំហាប់ស្ករស៊ុយក្រូសក្នុងកម្រិតខ្ពស់ ដែលអាចបង្កើនចំណាយបន្តិចបន្តួច។	អត្រាកូនរុក្ខជាតិពណ៌បៃតងកើនឡើងដល់ ៥៨.៣៣% ចំណែកអាល់ប៊ីណូថយចុះមកត្រឹម ១៦.៦៦% ជាមធ្យម។

ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តបច្ចេកទេសបណ្ដុះជាលិកានេះទាមទារមន្ទីរពិសោធន៍កសិកម្មដែលមានបរិក្ខារទំនើប សារធាតុគីមីច្បាស់លាស់ និងអ្នកបច្ចេកទេសជំនាញកម្រិតខ្ពស់។

Hardware: ទូរស្តេរីលីសកម្ចាត់មេរោគ (Laminar Airflow Cabinet), ទូអاضធៀបសីតុណ្ហភាពពន្លឺ (Growth Incubator) និងមីក្រូទស្សន៍ (Microscope)។
Chemicals: សារធាតុគីមីសម្រាប់លាយមជ្ឈដ្ឋាន N6 និង MS, ស្ករស៊ុយក្រូស (Sucrose), ទឹកដូង និងអរម៉ូនលូតលាស់រុក្ខជាតិដូចជា 2,4-D, NAA, និង Kinetin។
Plant Material: ផ្កាស្រូវ Oryza sativa L. ដែលមានប្លោកលំអង (Anther) ស្ថិតក្នុងដំណាក់កាល Mid-uninucleate microspore ត្រឹមត្រូវ។
Expertise: អ្នកជំនាញផ្នែកជីវបច្ចេកវិទ្យាកសិកម្ម និងការបណ្ដុះជាលិការុក្ខជាតិ (Plant Tissue Culture)។

៣. ការពិនិត្យសម្រាប់បរិបទកម្ពុជា/អាស៊ីអាគ្នេយ៍

ភាពលំអៀងនៃទិន្នន័យ (Data Bias)៖

ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសថៃ ដោយផ្តោតតែលើពូជស្រូវ Indica របស់ថៃចំនួន ៦ប្រភេទ (RD1, RD3, RD5, RD7, RD9, និង RD11)។ លទ្ធផលបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ថា កត្តាពូជសែន (Genotype) មានឥទ្ធិពលខ្លាំងទៅលើការបង្កើត Callus និងកូនរុក្ខជាតិ ដែលនេះមានន័យថា លទ្ធផលទាំងនេះប្រហែលជាមិនដូចគ្នា ១០០% ទេប្រសិនបើអនុវត្តផ្ទាល់លើពូជស្រូវក្នុងស្រុករបស់កម្ពុជា។

លទ្ធភាពនៃការអនុវត្ត (Applicability)៖

បច្ចេកទេសបណ្ដុះប្លោកលំអង (Anther Culture) នេះមានសក្តានុពលខ្ពស់ និងមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់វិស័យកសិកម្មកម្ពុជា ក្នុងការបង្កាត់និងអភិវឌ្ឍពូជស្រូវថ្មីៗឱ្យបានរហ័ស។

វិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវនិងអភិវឌ្ឍន៍កសិកម្មកម្ពុជា (CARDI): អាចយកបច្ចេកទេសនេះទៅប្រើដើម្បីបង្កើតពូជស្រូវសុទ្ធ (Homozygous line) បានក្នុងរយៈពេលខ្លី ជាជាងការបង្កាត់តាមបែបប្រពៃណីដែលត្រូវចំណាយពេលពី ៥ ទៅ ៧ ជំនាន់។
ការអភិវឌ្ឍពូជស្រូវធន់នឹងអាកាសធាតុ (Climate-Resilient Rice): អាចបញ្ចូលបច្ចេកទេសនេះជាមួយនឹងការប្រើប្រាស់ Selective medium (ឧ. បន្ថែមអំបិល ឬកាត់បន្ថយទឹក) ដើម្បីចម្រាញ់រកពូជស្រូវថ្មីដែលធន់នឹងភាពរាំងស្ងួត ឬដីប្រៃ សម្រាប់ប្រើប្រាស់នៅតំបន់ខេត្តជាប់មាត់សមុទ្រ ឬតំបន់ខ្ពង់រាបក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។

សរុបមក បច្ចេកទេសនេះគឺជាផ្លូវកាត់ដ៏មានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់អ្នកស្រាវជ្រាវកសិកម្មកម្ពុជាក្នុងការជម្រុញការផលិតពូជស្រូវប្រណីត ដែលមានគុណភាពខ្ពស់ និងធន់នឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។

៤. ផែនការសកម្មភាពសម្រាប់និស្សិត (Actionable Roadmap)

ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖

សិក្សាមូលដ្ឋានគ្រឹះ និងរៀបចំបរិក្ខារ: និស្សិតត្រូវសិក្សាពីគោលការណ៍នៃការបណ្ដុះជាលិកា In vitro និងរៀបចំឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ចាំបាច់រួមមាន Laminar Airflow Cabinet និង Autoclave។
កំណត់ដំណាក់កាលប្លោកលំអងស្រូវ: ប្រើប្រាស់ Microscope និងសារធាតុពណ៌ Acetocarmine ដើម្បីពិនិត្យមើល និងជ្រើសរើសប្លោកលំអងស្រូវដែលស្ថិតក្នុងដំណាក់កាល Mid-uninucleate microspore stage ដែលជាពេលល្អបំផុតសម្រាប់ការបណ្ដុះ។
រៀបចំមជ្ឈដ្ឋានបង្កើតកោសិកា Callus: លាយមជ្ឈដ្ឋាន N6 Medium ដោយបន្ថែមស្ករស៊ុយក្រូសកំហាប់ ៣% និងអរម៉ូន 2,4-D (2 mg/l) រួចយកប្លោកលំអងទៅបណ្ដុះក្នុងទូងងឹតនៅសីតុណ្ហភាពប្រមាណ ២៧ អង្សាសេ រហូតដល់ចេញជាកោសិកា Callus។
បណ្ដុះជាកូនរុក្ខជាតិ (Plantlet Regeneration): ផ្ទេរកោសិកា Callus ទៅកាន់មជ្ឈដ្ឋាន MS Medium ដែលមានបន្ថែមអរម៉ូន NAA (1 mg/l) និង Kinetin (4 mg/l) ព្រមទាំងដាក់កំហាប់ស្ករស៊ុយក្រូសរហូតដល់ ៦% ដើម្បីកាត់បន្ថយការកកើតកូនរុក្ខជាតិអាល់ប៊ីណូ (Albino) រួចផ្តល់ពន្លឺឱ្យបានគ្រប់គ្រាន់។
សាកល្បងនិងវាយតម្លៃពូជស្រូវក្នុងស្រុក: អនុវត្តជំហានខាងលើឡើងវិញដោយប្រើប្រាស់ពូជស្រូវកម្ពុជា (ឧទាហរណ៍ ពូជផ្ការំដួល ឬសែនក្រអូប) និងកត់ត្រាអត្រានៃការបង្កើត Callus និងកូនរុក្ខជាតិ ដើម្បីស្វែងយល់ពីកម្រិតសក្តានុពលនៃហ្សែន (Genotype effect) របស់ពូជស្រូវក្នុងស្រុក។

៥. វាក្យសព្ទបច្ចេកទេស (Technical Glossary)

ពាក្យបច្ចេកទេស	ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation)	និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition)
Anther culture (ការបណ្ដុះប្លោកលំអង)	ជាបច្ចេកទេសបណ្ដុះជាលិការុក្ខជាតិដោយយកប្លោកលំអង (ផ្នែកឈ្មោលនៃផ្កាដែលផ្ទុកគ្រាប់លំអង) មកចិញ្ចឹមក្នុងមជ្ឈដ្ឋានសិប្បនិម្មិត ដើម្បីជំរុញឱ្យវាលូតលាស់ជាកូនរុក្ខជាតិថ្មី។ បច្ចេកទេសនេះជួយបង្កើតពូជរុក្ខជាតិសុទ្ធ (Homozygous) បានក្នុងរយៈពេលខ្លីសម្រាប់ការបង្កាត់ពូជ។	ដូចជាការយកកោសិកាពីកេសរឈ្មោលរបស់ផ្កា មកដាំក្នុងចាហួយដែលមានជីវជាតិ ដើម្បីឱ្យវាដុះជាកូនរុក្ខជាតិថ្មីដោយមិនបាច់រង់ចាំការបង្កាត់ពូជតាមធម្មជាតិ។
Callus (កោសិកាខាឡឹស ឬកោសិកាដុំ)	ជាបណ្តុំកោសិការុក្ខជាតិដែលមិនទាន់មានរូបរាងច្បាស់លាស់ (មិនទាន់វិវត្តទៅជាដើម ស្លឹក ឬឫស) ដែលកកើតឡើងនៅពេលជាលិការុក្ខជាតិត្រូវបានជំរុញដោយអរម៉ូនលូតលាស់នៅក្នុងកែវពិសោធន៍។	ដូចជាដុំសាច់ខ្ចីដែលដុះចេញពីមុខរបួសរុក្ខជាតិ ហើយត្រៀមខ្លួនប្រែក្លាយទៅជាសរីរាង្គផ្សេងៗដូចជាឫស ឬស្លឹក នៅពេលយើងផ្តល់អរម៉ូនបញ្ជាវា។
In vitro (ក្នុងកែវពិសោធន៍)	ដំណើរការនៃការពិសោធន៍ ឬការបណ្ដុះកោសិកានិងជាលិកា ដែលធ្វើឡើងនៅក្នុងបរិយាកាសសិប្បនិម្មិត មានការគ្រប់គ្រងយ៉ាងតឹងរ៉ឹង និងគ្មានមេរោគ ដូចជាក្នុងថាសប៉េទ្រី (Petri dish) ឬកែវពិសោធន៍ ក្រៅពីរាងកាយមានជីវិតផ្ទាល់។	ដូចជាការចិញ្ចឹមកូនរុក្ខជាតិនៅក្នុងផ្ទះកញ្ចក់ខ្នាតតូច (កែវសាប៊ូ) ដែលយើងអាចគ្រប់គ្រងចំណី សីតុណ្ហភាព និងពន្លឺបាន ១០០%។
Albino plantlets (កូនរុក្ខជាតិអាល់ប៊ីណូ ឬកូនរុក្ខជាតិស)	ជាកូនរុក្ខជាតិដែលកើតចេញពីការបណ្ដុះជាលិកា (ជាពិសេសចំពោះពូជស្រូវ) ប៉ុន្តែគ្មានផ្ទុកជាតិក្លរ៉ូហ្វីល (Chlorophyll) ដែលធ្វើឱ្យពួកវាមានពណ៌ស ឬលឿងស្លេក។ ពួកវាមិនអាចធ្វើរស្មីសំយោគដើម្បីចិញ្ចឹមខ្លួនឯងបានទេ ហើយនឹងត្រូវងាប់នៅពេលអស់ជាតិស្ករពីមជ្ឈដ្ឋានចិញ្ចឹម។	ដូចជាមនុស្សដែលកើតមកមានជំងឺស(តុកកែ)ដោយគ្មានជាតិពណ៌នៅលើស្បែក ចំណែកឯរុក្ខជាតិវិញគឺគ្មានជាតិពណ៌បៃតងសម្រាប់បង្កើតអាហារ។
Mid-uninucleate microspore (មីក្រូស្ប៉ូរលក្ខណៈឯកណ្វៃយ៉ូដំណាក់កាលកណ្តាល)	ជាដំណាក់កាលលូតលាស់ជាក់លាក់មួយរបស់គ្រាប់លំអងផ្កា (Pollen grain) ដែលវាមានណ្វៃយ៉ូតែមួយស្ថិតនៅកណ្តាលកោសិកា។ តាមការស្រាវជ្រាវ នេះជាពេលវេលាសមស្របបំផុតសម្រាប់ការយកប្លោកលំអងទៅបណ្ដុះដើម្បីបង្កើតកោសិកា Callus ឱ្យទទួលបានជោគជ័យខ្ពស់។	ដូចជាវ័យជំទង់របស់គ្រាប់លំអងផ្កា ដែលជាវ័យងាយស្រួលបំផុតក្នុងការបង្វឹកឬកែប្រែឱ្យវាលូតលាស់ទៅជាកូនរុក្ខជាតិថ្មី ជំនួសឱ្យការវិវត្តទៅជាធូលីលំអងធម្មតា។
Homozygous (ហូម៉ូស៊ីហ្កូត ឬពូជសុទ្ធ)	ជាលក្ខណៈសែន (Genotype) របស់រុក្ខជាតិ ឬសត្វ ដែលមានអាឡែល (Alleles) ដូចគ្នាបេះបិទសម្រាប់ទម្រង់លក្ខណៈណាមួយ។ ក្នុងវិស័យកសិកម្ម ការបង្កើតពូជសុទ្ធជួយឱ្យកូនជំនាន់ក្រោយមានលក្ខណៈថេរ មិនប្រែប្រួល ឬបែកពូជ។	ដូចជាការថតចម្លងឯកសារ (Copy) ដែលកូនកើតមកមានមុខមាត់ និងលក្ខណៈសម្បត្តិដូចគ្នាបេះបិទទៅនឹងដើមម៉ែ ១០០% ដោយគ្មានការលាយឡំពីលក្ខណៈផ្សេង។

៦. ប្រធានបទពាក់ព័ន្ធ (Further Reading)

អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖

ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖