បញ្ហា (The Problem)៖ ដំណាំប៉េងប៉ោះ (Solanum lycopersicum L.) នៅកម្ពុជាជួបប្រទះបញ្ហាប្រឈមនឹងការធ្លាក់ចុះទិន្នផលយ៉ាងខ្លាំងនារដូវប្រាំងដោយសាររលកកម្តៅខ្ពស់ ដែលទាមទារឱ្យមានការស្វែងរកពូជដែលអាចធន់នឹងសីតុណ្ហភាពខ្ពស់ដើម្បីបំពេញតម្រូវការក្នុងស្រុក។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានធ្វើការវាយតម្លៃលើសូចនាករលូតលាស់ និងទិន្នផលនៃសែនប្រភេទប៉េងប៉ោះចំនួន ១១ ប្រភេទ ក្រោមលក្ខខណ្ឌបរិស្ថានចំនួនបីផ្សេងគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Genotype CLN1621L (Imported) សែនប្រភេទ CLN1621L (នាំចូលពីបរទេស) |
មានអត្រាជាប់ផ្លែខ្ពស់ (Fruit Setting) និងរក្សាទិន្នផលបានល្អក្នុងលក្ខខណ្ឌសីតុណ្ហភាពខ្ពស់។ វាស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ប្រើជាពូជមូលដ្ឋានដើម្បីបង្កាត់ពូជធន់នឹងកម្តៅ។ | ទំហំផ្លែ និងទម្ងន់ផ្លែនីមួយៗមានទំហំតូច បើធៀបនឹងពូជផ្សេងៗទៀត ដែលអាចប៉ះពាល់ដល់តម្រូវការទីផ្សារ។ | ទទួលបានទិន្នផល ៦១៧.៥០ ក្រាម/ដើម ក្នុងផ្ទះកញ្ចក់សីតុណ្ហភាពខ្ពស់ និងមានអត្រាជាប់ផ្លែ ៣៩.០៦%។ |
| Genotype Neang Tamm (Local CARDI) សែនប្រភេទ នាងតាំ (ពូជក្នុងស្រុក CARDI) |
មានការធ្លាក់ចុះទិន្នផលតិចតួចបំផុតក្រោមសម្ពាធកម្តៅ និងរក្សាបាននូវជីវម៉ាសរុក្ខជាតិ (Biomass) ល្អថេរ។ ជួយកាត់បន្ថយហានិភ័យក្នុងការដាំដុះរដូវប្រាំង។ | ផ្តល់ទិន្នផលទាបជាងគេនៅពេលដាំដុះក្នុងលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុល្អប្រសើរធម្មតា។ ទំហំផ្លែមានកម្រិតមធ្យម។ | មានការធ្លាក់ចុះទិន្នផលត្រឹមតែ ៦.៥១% ប៉ុណ្ណោះក្នុងផ្ទះកញ្ចក់សីតុណ្ហភាពខ្ពស់ ដោយទទួលបាន ៥៩៩ ក្រាម/ដើម។ |
| Genotype KK1 (Local KVRS) សែនប្រភេទ KK1 (ពូជក្នុងស្រុក KVRS) |
ផ្តល់ទិន្នផលសរុបខ្ពស់ជាងគេជានិច្ចក្នុងគ្រប់លក្ខខណ្ឌទាំងអស់ ដោយសារផ្លែមានទំហំធំ និងទម្ងន់ធ្ងន់។ ត្រូវនឹងតម្រូវការទីផ្សារកម្ពុជា។ | អត្រានៃការជាប់ផ្លែមានកម្រិតទាបនៅពេលជួបប្រទះសីតុណ្ហភាពខ្ពស់ ហើយសន្ទស្សន៍ក្លរ៉ូហ្វីលចុះខ្សោយក្នុងផ្ទះកញ្ចក់។ | ទទួលបានទិន្នផលខ្ពស់ដល់ទៅ ៨១៨.៣៣ ក្រាម/ដើម ក្នុងផ្ទះកញ្ចក់សីតុណ្ហភាពខ្ពស់។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារធនធានជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការធ្វើកសិកម្មបែបទំនើប ការគ្រប់គ្រងបរិស្ថានដាំដុះ និងឧបករណ៍វាស់វែងទិន្នន័យជាក់លាក់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅស្ថានីយ៍ដំណាំនៃសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទកសិកម្ម (RUA) ក្នុងរាជធានីភ្នំពេញ ជាមួយនឹងប្រភេទដីល្បាយខ្សាច់ និងដីល្បាប់ (Sandy loam to Loam)។ លទ្ធផលនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុនៅតំបន់វាលទំនាបកណ្តាលនៃប្រទេសកម្ពុជា ប៉ុន្តែអាចនឹងមានភាពខុសគ្នាប្រសិនបើអនុវត្តនៅតំបន់ខ្ពង់រាប ឬតំបន់ភ្នំដែលមានអាកាសធាតុត្រជាក់ជាង។ ទោះជាយ៉ាងណា វាមានសារៈសំខាន់ណាស់សម្រាប់កសិករភាគច្រើនដែលជួបប្រទះរលកកម្តៅនារដូវប្រាំង។
លទ្ធផលនៃការស្រាវជ្រាវនេះមានអត្ថប្រយោជន៍ និងសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍវិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាខ្វះខាតបន្លែនារដូវប្រាំងដោយសារបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុ។
ជារួម ការជ្រើសរើសពូជដែលត្រឹមត្រូវស្របតាមលក្ខខណ្ឌបរិស្ថាន និងរដូវកាល គឺជាគន្លឹះដ៏សំខាន់ក្នុងការធានាសន្តិសុខស្បៀង និងបង្កើនប្រាក់ចំណូលដល់កសិករកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Genotype | សំណុំសែន ឬព័ត៌មានហ្សែនខាងក្នុងដែលមាននៅក្នុងកោសិការបស់រុក្ខជាតិ (ដូចជាពូជប៉េងប៉ោះនីមួយៗ) ដែលកំណត់លក្ខណៈសម្បត្តិ សក្តានុពលនៃការលូតលាស់ និងការឆ្លើយតបរបស់វាទៅនឹងបរិស្ថាន ដូចជាសមត្ថភាពធន់នឹងកម្តៅជាដើម។ | ដូចជាប្លង់ស្ថាបត្យកម្មនៃអគារមួយដែលបានកំណត់ទុកជាមុនថាតើអគារនោះមានរាងរៅ និងរចនាសម្ព័ន្ធរឹងមាំកម្រិតណាបើទោះជាសាងសង់នៅទីតាំងណាក៏ដោយ។ |
| Fruit setting | ដំណើរការជីវសាស្ត្រនៃការផ្លាស់ប្តូរពីផ្កាទៅជាផ្លែ បន្ទាប់ពីមានការបង្កកំណើត (Pollination) និងការបង្កកាច់ (Fertilization) រួចរាល់។ កម្តៅខ្ពស់ច្រើនតែធ្វើឱ្យដំណើរការនេះបរាជ័យ ដោយសារវាបំផ្លាញគុណភាពលម្អងផ្កា។ | ដូចជាការចុះកិច្ចសន្យាជោគជ័យមួយរវាងរោងចក្រនិងអ្នកទិញ បើគ្មានការចុះហត្ថលេខា(ការបង្កកំណើត)ទេ នោះផលិតផល(ផ្លែ)ក៏មិនអាចលេចចេញជារូបរាងបានដែរ។ |
| Chlorophyll Index | រង្វាស់ដែលបង្ហាញពីបរិមាណជាតិពណ៌បៃតង (ក្លរ៉ូហ្វីល) នៅក្នុងស្លឹករុក្ខជាតិ ដែលមានតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការស្រូបយកពន្លឺព្រះអាទិត្យដើម្បីធ្វើរស្មីសំយោគ។ ការធ្លាក់ចុះសន្ទស្សន៍នេះបញ្ជាក់ថារុក្ខជាតិកំពុងរងសម្ពាធពីបរិស្ថាន។ | ដូចជាការវាស់កម្រិតអុកស៊ីហ្សែនក្នុងឈាមរបស់មនុស្ស ដើម្បីដឹងថាតើសុខភាពទូទៅរបស់គាត់ល្អឬកំពុងមានបញ្ហាផ្លូវដង្ហើម។ |
| Micro-climate controlling system | ប្រព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យាដែលត្រូវបានដំឡើងប្រើប្រាស់ក្នុងផ្ទះកញ្ចក់ដើម្បីកែតម្រូវសីតុណ្ហភាព សំណើម និងពន្លឺ ឱ្យស្របតាមតម្រូវការលូតលាស់ដ៏ល្អបំផុតរបស់រុក្ខជាតិ ក្នុងគោលបំណងបញ្ចៀសពីផលប៉ះពាល់នៃអាកាសធាតុអាក្រក់ខាងក្រៅ។ | ដូចជាការបំពាក់ម៉ាស៊ីនត្រជាក់និងម៉ាស៊ីនបន្សើមខ្យល់ក្នុងបន្ទប់គេង ដើម្បីធ្វើឱ្យយើងគេងលក់ស្រួល ទោះបីជាអាកាសធាតុខាងក្រៅក្តៅហួតហែងកម្រិតណាក៏ដោយ។ |
| Biomass | ទម្ងន់សរុបនៃសរីរាង្គផ្សេងៗរបស់រុក្ខជាតិ (ដូចជា ដើម ស្លឹក មែក) ក្រៅពីផ្លែ ដែលត្រូវបានយកទៅសម្ងួតដើម្បីទាញយកជាតិទឹកចេញឱ្យអស់។ ការវាស់វែងនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីសមត្ថភាពលូតលាស់ និងការប្រមូលផ្តុំថាមពលរបស់រុក្ខជាតិទាំងមូល។ | ដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់តែសាច់ដុំនិងឆ្អឹងសុទ្ធរបស់មនុស្ស (ដោយដកជាតិទឹកចេញ) ដើម្បីវាយតម្លៃពីកម្រិតលូតលាស់និងភាពរឹងមាំពិតប្រាកដរបស់រាងកាយទាំងមូល។ |
| Heat stress | ស្ថានភាពដែលរុក្ខជាតិទទួលរងនូវសីតុណ្ហភាពខ្ពស់លើសពីកម្រិតអំណោយផលក្នុងរយៈពេលណាមួយ ដែលបណ្តាលឱ្យរំខានដល់ដំណើរការសរីរវិទ្យា ដូចជាការបិទរន្ធញើសលើស្លឹកដើម្បីរក្សាទឹក ការថយចុះរស្មីសំយោគ និងការបរាជ័យក្នុងការបន្តពូជ។ | ដូចជាពេលដែលយើងត្រូវរត់ម៉ារ៉ាតុងនៅក្រោមកម្តៅថ្ងៃខ្លាំង ដែលធ្វើឱ្យយើងឆាប់ហត់ អស់កម្លាំង ខ្សោះជាតិទឹក និងមិនអាចបញ្ចេញសមត្ថភាពបានពេញលេញ។ |
| Analysis of Variance (ANOVA) | វិធីសាស្ត្រវិភាគស្ថិតិដែលប្រើសម្រាប់ប្រៀបធៀបមធ្យមភាគនៃក្រុមទិន្នន័យចាប់ពីបីឡើងទៅ ដើម្បីកំណត់ថាតើមានភាពខុសគ្នាយ៉ាងពិតប្រាកដ (មានអត្ថន័យស្ថិតិ) រវាងលទ្ធផលនៃពូជ ឬលក្ខខណ្ឌពិសោធន៍ទាំងនោះ ឬវាគ្រាន់តែជាការប្រែប្រួលដោយចៃដន្យ។ | ដូចជាការប្រៀបធៀបពិន្ទុសិស្សមកពីសាលាបីផ្សេងគ្នា ដើម្បីគណនារកឱ្យឃើញថាតើសាលាណាមួយបង្រៀនបានល្អជាងគេពិតប្រាកដ ឬមួយគ្រាន់តែសិស្សប្រលងបានពិន្ទុល្អដោយចៃដន្យ។ |
| Solanum lycopersicum L. | ឈ្មោះជាភាសាវិទ្យាសាស្ត្រអន្តរជាតិរបស់ដំណាំប៉េងប៉ោះ ដែលជារុក្ខជាតិស្ថិតក្នុងអម្បូរ Solanaceae។ ការប្រើប្រាស់ឈ្មោះនេះក្នុងឯកសារស្រាវជ្រាវ ជួយឱ្យអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រជុំវិញពិភពលោកយល់ច្បាស់ពីប្រភេទពូជរុក្ខជាតិដែលកំពុងសិក្សាដោយមិនច្រឡំភាសាតំបន់។ | ដូចជាឈ្មោះនិងគោត្តនាមផ្លូវការដែលបានចុះបញ្ជីនៅក្នុងអត្តសញ្ញាណប័ណ្ណរបស់អ្នក ខណៈដែលពាក្យ "ប៉េងប៉ោះ" គ្រាន់តែជាឈ្មោះហៅក្រៅប្រចាំថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
