បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាការបំពុលដីដោយប្រេងឆៅនៅក្នុងតំបន់ផលិតប្រេងនៃតំបន់ដីសណ្ដនីហ្សេរីយ៉ា និងផលប៉ះពាល់របស់វាទៅលើទិន្នផលនៃពូជពោតផ្សេងៗគ្នា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការពិសោធន៍វាលត្រូវបានធ្វើឡើងដោយប្រើប្រាស់ប្លុកចៃដន្យពេញលេញ (Randomized Complete Block Design) ដើម្បីវាយតម្លៃពូជពោតចំនួន ៧ ក្រោមការព្យាបាលប្រេងឆៅចំនួន ៥ កម្រិតខុសៗគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Open Pollinated Varieties (AMATZER w, TZBRSYN w, AMATZBR y, TZBRSYN y) ការដាំដុះពូជពោតបង្កាត់ចំហ (Open Pollinated Varieties) |
មានភាពធន់ទ្រាំប្រសើរជាងចំពោះការបំពុលដោយប្រេងឆៅកម្រិតមធ្យម ដោយអាចរស់រានមានជីវិតនៅកម្រិត 20.8 ml។ | ទិន្នផលអាចទាបជាងពូជកូនកាត់ (Hybrid) នៅពេលដាំក្នុងលក្ខខណ្ឌដីល្អធម្មតាដែលគ្មានការបំពុល។ | ត្រូវបានអ្នកស្រាវជ្រាវណែនាំសម្រាប់កសិករនៅតំបន់ដែលងាយរងគ្រោះ ឬមានការបំពុលដោយប្រេង។ |
| Hybrid Variety (Hybrid 3x-yx) ការដាំដុះពូជពោតកូនកាត់ (Hybrid 3x-yx) |
ផ្តល់ទិន្នផលគ្រាប់ និងទម្ងន់គ្រាប់ខ្ពស់បំផុតនៅពេលដាំក្នុងដីដែលគ្មាន ឬមានការបំពុលតិចតួចបំផុត។ | ងាយរងគ្រោះខ្លាំងដោយសារប្រេងឆៅ ដោយកូនពោតងាប់នៅកម្រិតប្រេងចាប់ពី 20.8 ml ឡើងទៅ។ | ផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់បំផុត (178.46g/1000គ្រាប់ សម្រាប់កម្រិត 0.0ml) ប៉ុន្តែមិនស័ក្តិសមសម្រាប់តំបន់រងការបំពុលឡើយ។ |
| Local Variety (Ozoro Local) ការដាំដុះពូជពោតក្នុងស្រុក (Ozoro Local) |
មានទំហំស្នូល (Cob girth) និងភាគរយនៃការបកគ្រាប់ (Shelling percentage) ខ្ពស់ទោះបីជារងការបំពុលកម្រិតស្រាល។ | ផ្តល់ទិន្នផលគ្រាប់ និងទម្ងន់គ្រាប់ទាបបំផុត ហើយងាយងាប់នៅកម្រិតប្រេង 20.8 ml។ | ផ្តល់ទិន្នផលគ្រាប់ទាបជាងគេ (0.60 kg/ដ ើម សម្រាប់កម្រិត 0.0ml) និងមិនសូវមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការទប់ទល់នឹងបរិស្ថានបំពុល។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះមិនបានបញ្ជាក់ពីតម្លៃជាទឹកប្រាក់ជាក់លាក់ទេ ប៉ុន្តែការអនុវត្តការសិក្សានេះតម្រូវឱ្យមានធនធានកសិកម្ម មន្ទីរពិសោធន៍ និងសូហ្វវែរសម្រាប់វិភាគទិន្នន័យ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងតំបន់ Ozoro, Delta State នៃតំបន់ដីសណ្ត Niger Delta ប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា ដែលជាតំបន់សម្បូរទៅដោយសកម្មភាពឧស្សាហកម្មប្រេងកាត។ លក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ ប្រភេទដី និងពូជពោត អាចមានភាពខុសគ្នាពីប្រទេសកម្ពុជា។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ សម្រាប់កម្ពុជា ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់ក្នុងការយល់ដឹងពីឥទ្ធិពលនៃការបំពុលដីដោយសារធាតុអ៊ីដ្រូកាបូន ទៅលើដំណាំកសិកម្ម ពិសេសនៅក្បែរតំបន់ឧស្សាហកម្ម ឬឃ្លាំងស្តុកប្រេង។
ទោះបីជាកម្ពុជាមិនមែនជាប្រទេសផលិតប្រេងឆៅធំដុំក៏ដោយ ក៏វិធីសាស្រ្តស្រាវជ្រាវនេះមានអត្ថប្រយោជន៍សម្រាប់ការវាយតម្លៃហានិភ័យបរិស្ថាន និងកសិកម្មនៅក្នុងតំបន់ដែលមានការអភិវឌ្ឍន៍ឧស្សាហកម្ម។
ការយល់ដឹងពីការជ្រើសរើសពូជដំណាំ Zea mays L. ដែលធន់នឹងការបំពុលគីមី អាចជួយធានាសន្តិសុខស្បៀង និងកាត់បន្ថយការខាតបង់របស់កសិករកម្ពុជានៅតំបន់ប្រឈមហានិភ័យខ្ពស់។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Randomized complete block design (ការរចនាប្លុកចៃដន្យពេញលេញ) | វាជារបៀបរៀបចំការពិសោធន៍កសិកម្មដោយបែងចែកដីជាប្លុកៗ ហើយដាក់កត្តាពិសោធន៍ (ដូចជាកម្រិតប្រេងខុសៗគ្នា) ដោយចៃដន្យក្នុងប្លុកនីមួយៗ ដើម្បីកាត់បន្ថយភាពលម្អៀងដោយសារគុណភាពដីនៅតំបន់ផ្សេងគ្នា។ | ដូចជាការបែងចែកសិស្សជាក្រុមៗតាមកម្រិតសមត្ថភាព រួចទើបចាប់ឆ្នោតចែកកិច្ចការឱ្យធ្វើ ដើម្បីឱ្យការប្រកួតប្រជែងមានភាពយុត្តិធម៌។ |
| Yield components (សមាសធាតុទិន្នផល) | ជាកត្តាផ្សេងៗដែលរួមផ្សំគ្នាបង្កើតបានជាទិន្នផលសរុបរបស់ដំណាំ ដូចជាទម្ងន់គ្រាប់១០០០គ្រាប់ ទំហំស្នូលពោត និងភាគរយនៃការបកគ្រាប់ជាដើម។ | ដូចជាពិន្ទុសរុបនៃការប្រឡងដែលកើតចេញពីការបូកបញ្ចូលគ្នានៃពិន្ទុអវត្តមាន ពិន្ទុកិច្ចការផ្ទះ និងពិន្ទុប្រឡងឆមាស។ |
| Shelling percentage (ភាគរយនៃការបកគ្រាប់) | ជាសមាមាត្រនៃទម្ងន់គ្រាប់ពោតសុទ្ធធៀបនឹងទម្ងន់នៃស្នូលពោតទាំងមូល (គ្រាប់រួមទាំងស្នូល) បន្ទាប់ពីបកចេញរួច។ បើភាគរយនេះខ្ពស់ មានន័យថាពោតមានគ្រាប់ច្រើនជាងស្នូល។ | ដូចជាការថ្លឹងសាច់ផ្លែឈើដែលហូបបាន ធៀបនឹងទម្ងន់ផ្លែឈើទាំងមូលដែលមានទាំងសំបកនិងគ្រាប់។ |
| Open pollinated varieties (ពូជបង្កាត់ចំហ) | ជាពូជដំណាំដែលបង្កាត់ពូជដោយធម្មជាតិ (តាមរយៈខ្យល់ សត្វល្អិត ជាដើម) ដែលកូនចៅជំនាន់ក្រោយនៅតែរក្សាបានលក្ខណៈសម្បត្តិដូចដើមមេបា និងមានភាពធន់នឹងបរិស្ថានជាងពូជកូនកាត់។ | ដូចជាមាន់ស្រុកដែលបង្កាត់ពូជតាមធម្មជាតិ មានភាពធន់នឹងជំងឺជាងមាន់កសិដ្ឋាន ទោះបីជាវាមិនសូវធាត់លឿនក៏ដោយ។ |
| Sink capacity (សមត្ថភាពផ្ទុក ឬកម្លាំងស្រូបយកអាហារ) | ជាសមត្ថភាពរបស់ផ្នែកណាមួយនៃរុក្ខជាតិ (ដូចជាគ្រាប់ ផ្លែ ឬមើម) ក្នុងការទាក់ទាញ និងស្តុកទុកសារធាតុចិញ្ចឹមដែលផលិតបានពីរស្មីសំយោគនៅស្លឹក (ប្រភព) មកកាន់ខ្លួនវា។ | ដូចជាទំហំឃ្លាំងដែលកំណត់ថាវាអាចស្តុកទុកទំនិញដែលរោងចក្រផលិតបានច្រើនប៉ុនណា។ |
| Duncan’s multiple range test (DMRT) (ការធ្វើតេស្តជួរពហុគុណរបស់ Duncan) | ជាវិធីសាស្ត្រវិភាគស្ថិតិដែលប្រើប្រាស់ដើម្បីប្រៀបធៀបមធ្យមភាគនៃក្រុមទិន្នន័យលើសពី២ក្រុម ដើម្បីរកមើលថាតើក្រុមណាខ្លះដែលមានភាពខុសគ្នាយ៉ាងពិតប្រាកដ (មានន័យផ្នែកស្ថិតិ) ពីគ្នា។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់បន្ទាត់ដើម្បីវាស់កម្ពស់សិស្សក្នុងថ្នាក់ ហើយចាត់ថ្នាក់ថាអ្នកណាខ្ពស់ជាងគេពិតប្រាកដ ឬអ្នកណាមានកម្ពស់ប្រហាក់ប្រហែលគ្នាមិនខុសគ្នាខ្លាំង។ |
| Translocation efficiency (ប្រសិទ្ធភាពនៃការដឹកជញ្ជូនសារធាតុចិញ្ចឹម) | ដំណើរការដែលរុក្ខជាតិផ្លាស់ទីអាហារ (ជាតិស្ករ) ដែលផលិតបានតាមរយៈរស្មីសំយោគនៅស្លឹក ទៅកាន់ផ្នែកផ្សេងៗទៀតដែលត្រូវការ ជាពិសេសផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចដែលយើងប្រមូលផល (ដូចជាគ្រាប់ ឬផ្លែ)។ | ដូចជាប្រសិទ្ធភាពនៃប្រព័ន្ធដឹកជញ្ជូន ដែលអាចបញ្ជូនផលិតផលពីរោងចក្រ (ស្លឹក) ទៅកាន់ទីផ្សារ (គ្រាប់ផ្លែ) បានលឿន និងមិនខាតបង់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
