បញ្ហា (The Problem)៖ តើដំណើរការនគរូបនីយកម្ម (Urbanisation) ជះឥទ្ធិពលយ៉ាងណាដល់ការផលិតកសិកម្ម និងការផ្លាស់ប្តូរជីវភាពរស់នៅរបស់ប្រជាជននៅតំបន់ជាយក្រុងនៃទីក្រុងហាណូយ?
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះផ្អែកលើការស្រាវជ្រាវវាលបែបជាតិពន្ធុវិទ្យា ដែលត្រូវបានធ្វើឡើងនៅភូមិ La Tinh ទីក្រុងហាណូយ ចន្លោះឆ្នាំ ២០២០ ដល់ ២០២៣ ដើម្បីស្វែងយល់ពីផលប៉ះពាល់នៃការអភិវឌ្ឍន៍ទីក្រុង។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Traditional Rice Farming ការធ្វើកសិកម្មដាំស្រូវបែបប្រពៃណី |
ជួយធានាសន្តិសុខស្បៀងសម្រាប់គ្រួសារ និងងាយស្រួលអនុវត្តសម្រាប់កសិករវ័យចំណាស់ដែលធ្លាប់មានបទពិសោធន៍យូរឆ្នាំ។ | ទទួលបានប្រាក់ចំណេញទាបបំផុត (ប្រហែល ៥០ម៉ឺនដុងក្នុងមួយរដូវ) និងទាមទារកម្លាំងពលកម្មច្រើន។ | នៅសល់តែប្រមាណ ២០% នៃគ្រួសារក្នុងភូមិប៉ុណ្ណោះដែលនៅបន្តដាំស្រូវ ភាគច្រើនសម្រាប់តែការហូបចុកក្នុងគ្រួសារ។ |
| High-Value Crop Transition (Pomelo, Apple, Flowers) ការផ្លាស់ប្តូរទៅដាំដំណាំមានតម្លៃសេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់ (ក្រូចថ្លុង ផ្លែប៉ោម ផ្កា) |
អាចផ្តល់ប្រាក់ចំណូលខ្ពស់ជាងមុនឆ្ងាយ (ពី ១០ ទៅ ៣០លានដុងក្នុងមួយឆ្នាំ) និងជួយបង្កើតខ្សែក្រវាត់បៃតងសម្រាប់ទីក្រុង។ | ងាយរងគ្រោះពីការប្រែប្រួលតម្លៃទីផ្សារ ការប្រកួតប្រជែង ជំងឺដំណាំ និងផលប៉ះពាល់បរិស្ថានពីការសាងសង់ទីក្រុង។ | ធ្លាប់ជាប្រភពចំណូលចម្បងពីឆ្នាំ ២០០៩-២០១៨ ប៉ុន្តែបច្ចុប្បន្នកំពុងជួបបញ្ហាទីផ្សារ ទោះបីជាទទួលបានវិញ្ញាបនបត្រ VietGAP ក៏ដោយ។ |
| Non-Agricultural Employment / Urban Services ការបម្រើការងារក្រៅវិស័យកសិកម្ម និងសេវាកម្មទីក្រុង |
ផ្តល់ប្រាក់ចំណូលជាប្រចាំ និងខ្ពស់ជាងការធ្វើកសិកម្ម ដែលទាក់ទាញកម្លាំងពលកម្មវ័យក្មេងស្ទើរតែទាំងអស់។ | ទាមទារការបោះបង់មុខរបរកសិកម្ម ហើយប្រជាជនវ័យចំណាស់ពិបាកក្នុងការស្វែងរកការងារប្រភេទនេះ។ | កម្លាំងពលកម្មរហូតដល់ ៨០% នៃអ្នកភូមិបានងាកទៅរកការងាររោងចក្រ សំណង់ និងសេវាកម្មផ្សេងៗ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះផ្អែកលើការស្រាវជ្រាវវាលបែបគុណវិស័យ (Qualitative Field Research) ដែលមិនទាមទារធនធានកុំព្យូទ័រធំដុំនោះទេ ប៉ុន្តែទាមទារពេលវេលា និងធនធានមនុស្សសម្រាប់ចុះប្រមូលទិន្នន័យជាក់ស្តែង។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយផ្តោតតែទៅលើភូមិ La Tinh ក្នុងទីក្រុងហាណូយ ដែលជាតំបន់រងឥទ្ធិពលផ្ទាល់ពីនគរូបនីយកម្ម។ ទិន្នន័យបានមកពីប្រជាជនវ័យកណ្តាលនិងចំណាស់ដែលនៅបន្តធ្វើកសិកម្ម ខណៈយុវជនបានចេញទៅធ្វើការងារផ្សេង។ លក្ខខណ្ឌនេះមានភាពស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងប្រទេសកម្ពុជា ដែលជួយឆ្លុះបញ្ចាំងពីបញ្ហាដែលកសិករជាយក្រុងភ្នំពេញកំពុងជួបប្រទះពាក់ព័ន្ធនឹងការបាត់បង់ដីធ្លី។
វិធីសាស្ត្រនៃការអភិវឌ្ឍកសិកម្មជាយក្រុងក្នុងអត្ថបទនេះ មានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការរៀបចំគោលនយោបាយអភិវឌ្ឍន៍ទីក្រុងនៅកម្ពុជា។
ជារួម ការបញ្ជ្រាបវិស័យកសិកម្មទៅក្នុងផែនការនគរូបនីយកម្ម មិនត្រឹមតែជួយរក្សាជីវភាពសហគមន៍មូលដ្ឋានប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងជួយលើកកម្ពស់បរិស្ថាន និងសន្តិសុខស្បៀងនៅក្នុងទីក្រុងផងដែរ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Urbanisation | ដំណើរការនគរូបនីយកម្ម គឺជារីកធំធាត់នៃទីក្រុង ដែលផ្លាស់ប្តូរផ្ទៃដី និងសកម្មភាពនៅតំបន់ជនបទឱ្យក្លាយជាទីក្រុង តាមរយៈការសាងសង់អគារ ផ្លូវថ្នល់ និងការហូរចូលនៃប្រជាជន ដែលធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ដីកសិកម្ម។ | ដូចជាការចាក់ទឹកខ្មៅលើក្រដាស ដែលវារាលដាលបន្តិចម្តងៗលេបត្របាក់ផ្ទៃក្រដាសទទេ (ដីស្រែ) ឱ្យក្លាយជាផ្នែកមួយនៃស្នាមទឹកខ្មៅ (ទីក្រុង)។ |
| Peri-urban agriculture | កសិកម្មជាយក្រុង គឺជាសកម្មភាពដាំដុះ ឬចិញ្ចឹមសត្វដែលធ្វើឡើងនៅតាមតំបន់ព្រំប្រទល់រវាងទីក្រុង និងជនបទ ដែលតំបន់នេះជារឿយៗរងសម្ពាធយ៉ាងខ្លាំងពីការអភិវឌ្ឍសំណង់ តែមានអត្ថប្រយោជន៍ក្នុងការផ្គត់ផ្គង់អាហារស្រស់ៗដល់ទីក្រុង។ | ដូចជាការលក់ដូរនៅតាមចិញ្ចើមផ្លូវដែលកំពុងពង្រីក ងាយនឹងត្រូវគេរុះរើ តែនៅតែលក់ដាច់ព្រោះមានមនុស្សដើរកាត់ច្រើន។ |
| Livelihood dynamics | ថាមវន្តជីវភាព គឺជាដំណើរការនៃការផ្លាស់ប្តូរ និងការសម្របខ្លួនរបស់ប្រជាជនក្នុងការស្វែងរកប្រាក់ចំណូល ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងការផ្លាស់ប្តូរបរិស្ថានជុំវិញខ្លួន ដូចជាការប្តូរពីការធ្វើស្រែទៅជាអ្នករត់តាក់ស៊ី ឬកម្មករសំណង់នៅពេលដីស្រែត្រូវគេយកទៅធ្វើអគារ។ | ដូចជាសត្វពង្រូលដែលចេះផ្លាស់ប្តូរពណ៌សម្បុរទៅតាមមជ្ឈដ្ឋានជុំវិញ ដើម្បីអាចបន្តរស់រានមានជីវិតបាន។ |
| Agricultural transformation | ការផ្លាស់ប្តូររចនាសម្ព័ន្ធកសិកម្ម គឺជាការប្តូរពីការដាំដំណាំប្រពៃណីដែលមានតម្លៃទាប (ដូចជាស្រូវ) ទៅដាំដំណាំដែលមានតម្លៃសេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់ជាង (ដូចជាផ្កា ឬផ្លែឈើហូបផ្លែ) ដើម្បីទាញយកប្រាក់ចំណេញឱ្យបានច្រើនទោះបីជាផ្ទៃដីមានទំហំតូចក៏ដោយ។ | ដូចជាការឈប់ប្រើទូរស័ព្ទចុចធម្មតា ហើយងាកមកប្រើស្មាតហ្វូន ដើម្បីអាចធ្វើការងារបានច្រើន និងរកលុយបានលឿនជាងមុន។ |
| Fragmented land | ដីបែកខ្ញែក គឺជាស្ថានភាពដែលកសិករម្នាក់ៗមានដីកសិកម្មតូចៗ និងដាច់ៗពីគ្នានៅទីតាំងផ្សេងៗ ដែលជាលទ្ធផលនៃការបែងចែកដីធ្លី ឬការលក់ដីមួយផ្នែកៗ ធ្វើឱ្យពិបាកក្នុងការប្រើប្រាស់គ្រឿងចក្រធំៗដើម្បីធ្វើកសិកម្ម។ | ដូចជាការមាននំខេកមួយដុំធំដែលត្រូវគេកាត់ជាចំណិតតូចៗរាយប៉ាយពេញតុ ធ្វើឱ្យពិបាកញ៉ាំ និងប្រមូលផ្តុំ។ |
| Greenbelt | ខ្សែក្រវាត់បៃតង គឺជាតំបន់ដីដែលត្រូវបានរដ្ឋាភិបាលរក្សាទុក ឬអភិរក្សសម្រាប់តែការធ្វើកសិកម្ម ឬដាំដើមឈើនៅជុំវិញទីក្រុង ដើម្បីទប់ស្កាត់ការរីកសាយភាយនៃអគារសំណង់ឥតសណ្តាប់ធ្នាប់ និងជួយរក្សាតុល្យភាពបរិស្ថានទីក្រុង។ | ដូចជារបាំងសួតពណ៌បៃតងដែលក្រាលព័ទ្ធជុំវិញទីក្រុង ដើម្បីជួយត្រងធូលី និងផ្តល់ខ្យល់បរិសុទ្ធដល់អ្នកក្រុង។ |
| VietGAP | គោលការណ៍កសិកម្មល្អវៀតណាម (Vietnamese Good Agricultural Practices) គឺជាស្តង់ដារបច្ចេកទេសដែលតម្រូវឱ្យកសិករអនុវត្តតាម ដើម្បីធានាថាផលិតផលកសិកម្មរបស់ពួកគេមានសុវត្ថិភាព គុណភាពល្អ មិនប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន និងងាយស្រួលរកទីផ្សារ។ | ដូចជាស្លាកសញ្ញា ISO ឬសញ្ញាធានាគុណភាពលើទំនិញ ដែលប្រាប់អ្នកទិញថាផលិតផលនេះពិតជាមានសុវត្ថិភាពក្នុងការបរិភោគ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
