Original Title: Urea. Enriched Paddy Straw as Cattle Feed
Source: li01.tci-thaijo.org
Disclaimer: Summary generated by AI based on the provided document. Please refer to the original paper for full scientific accuracy.

ការពិសោធន៍ប្រើប្រាស់អ៊ុយរ៉េលាយជាមួយចំបើងស្រូវជាចំណីគោ

ចំណងជើងដើម៖ Urea. Enriched Paddy Straw as Cattle Feed

អ្នកនិពន្ធ៖ ประเสริฐ เหรียญแก้ว (Department of Animal Husbandry, Kasetsart University)

ឆ្នាំបោះពុម្ព៖ 1965

វិស័យសិក្សា៖ Animal Nutrition

១. សេចក្តីសង្ខេបប្រតិបត្តិ (Executive Summary)

បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាកង្វះប្រូតេអ៊ីននៅក្នុងចំណីគោប្រភេទចំបើង ដែលជាទូទៅមានគុណភាពទាប និងមានតម្លៃថោកនៅក្នុងប្រទេសកសិកម្ម តាមរយៈការស្វែងរកប្រភពអាសូតជំនួសដែលចំណាយតិច។

វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានធ្វើការពិសោធន៍លើគោពូជ Hariana ចំនួន ៧ក្បាល ដោយបែងចែកជាពីរក្រុម និងផ្តល់ចំណីចំបើងលាយអ៊ុយរ៉េ កន្ទក់ និងកាកស្ករ ដើម្បីវាស់ស្ទង់ការរំលាយអាហារ និងតុល្យភាពសារធាតុចិញ្ចឹម។

ការរៀបចំរូបមន្តចំណីលាយអ៊ុយរ៉េ (Urea-enriched ration formulation)
ការវាស់ស្ទង់ការរំលាយអាហារក្នុងសារពាង្គកាយសត្វ (In vivo digestibility measurement)
ការវិភាគតុល្យភាពអាសូត កាល់ស្យូម និងផូស្វ័រ (Nitrogen, Calcium, and Phosphorus balance analysis)

លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖

សត្វគោទាំងពីរក្រុមទទួលបានតុល្យភាពវិជ្ជមាននៃអាសូត (+8.26g និង +9.67g), កាល់ស្យូម (+4.75g និង +5.32g) និងផូស្វ័រ (+5.67g និង +5.30g) ប្រចាំថ្ងៃ។
មេគុណនៃការរំលាយប្រូតេអ៊ីនឆៅ (Crude protein digestibility) គឺ ៥០,២៤% សម្រាប់ក្រុមទី១ (កន្ទក់ស្រូវ) និង ៥៣,៦៧% សម្រាប់ក្រុមទី២ (កន្ទក់ស្រូវសាលី)។
អ៊ុយរ៉េ (Urea) អាចត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពដើម្បីជំនួសប្រូតេអ៊ីនធម្មជាតិមួយផ្នែកនៅក្នុងចំណីសត្វទំពារអៀង តាមរយៈការលាយវាជាមួយចំណីរដុបដែលមានគុណភាពទាប។

២. ការវិភាគលើប្រសិទ្ធភាព និងដែនកំណត់ (Performance & Constraints)

វិធីសាស្ត្រ (Method)	គុណសម្បត្តិ (Pros)	គុណវិបត្តិ (Cons)	លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result)
Urea-enriched paddy straw with Rice Bran (Group I) ការផ្តល់ចំណីចំបើងលាយអ៊ុយរ៉េ ផ្សំជាមួយកន្ទក់ស្រូវ (ក្រុមទី១)	មានអត្រានៃការរំលាយជាតិខ្លាញ់ខ្ពស់ (៧៦,៣៤%) ដោយសារកន្ទក់ស្រូវមានជាតិខ្លាញ់ច្រើន និងជាវត្ថុធាតុដើមងាយស្រួលរក និងមានតម្លៃថោកនៅក្នុងប្រទេសកសិកម្ម។	តុល្យភាពអាសូតជាមធ្យមដែលទទួលបាន (+៨,២៦g/ថ្ងៃ) គឺទាបជាងបន្តិចបើធៀបនឹងការប្រើប្រាស់កន្ទក់ស្រូវសាលី។	សត្វគោរក្សាបាននូវតុល្យភាពវិជ្ជមាននៃអាសូត (+៨,២៦g) កាល់ស្យូម (+៤,៧៥g) និងផូស្វ័រ (+៥,៦៧g)។
Urea-enriched paddy straw with Wheat Bran (Group II) ការផ្តល់ចំណីចំបើងលាយអ៊ុយរ៉េ ផ្សំជាមួយកន្ទក់ស្រូវសាលី (ក្រុមទី២)	ផ្តល់នូវតុល្យភាពអាសូតជាមធ្យមខ្ពស់ជាង (+៩,៦៧g/ថ្ងៃ) ដែលជួយដល់ការលូតលាស់និងការសាងសង់កោសិកាបានល្អ។	អត្រានៃការរំលាយជាតិខ្លាញ់មានកម្រិតទាប (៤៣,៨៨%) ហើយកន្ទក់ស្រូវសាលីអាចមានតម្លៃថ្លៃ ឬពិបាករកនៅក្នុងតំបន់ខ្លះ។	សត្វគោរក្សាបាននូវតុល្យភាពវិជ្ជមាននៃអាសូត (+៩,៦៧g) កាល់ស្យូម (+៥,៣២g) និងផូស្វ័រ (+៥,៣០g)។

ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះទាមទារចំណាយតិចតួចលើវត្ថុធាតុដើម ដោយប្រើប្រាស់អនុផលកសិកម្មដែលមានស្រាប់ ប៉ុន្តែត្រូវការឧបករណ៍ពិសោធន៍ និងអ្នកជំនាញដើម្បីវាស់ស្ទង់លទ្ធផល។

Materials: វត្ថុធាតុដើមចំណីសត្វក្នុងស្រុក៖ ចំបើង (Paddy straw) អ៊ុយរ៉េ (Urea) កន្ទក់ស្រូវ ឬកន្ទក់ស្រូវសាលី កាកស្ករ (Molasses) និងរ៉ែចម្រុះ។
Hardware: ទ្រុងស្នាក់នៅសម្រាប់ពិសោធន៍ (Metabolism stalls) ជញ្ជីងថ្លឹងចំណីនិងសត្វ និងឧបករណ៍ប្រមូលលាមកនិងទឹកនោមសត្វ។
Laboratory Equipment: ឧបករណ៍វិភាគគីមីសម្រាប់វាស់ស្ទង់កម្រិតអាសូត កាល់ស្យូម ផូស្វ័រ និងការរំលាយអាហារ (Chemical analysis tools)។
Expertise: អ្នកបច្ចេកទេសជំនាញខាងអាហារូបត្ថម្ភសត្វ (Animal Nutritionist) ដើម្បីគណនារូបមន្ត និងការពារហានិភ័យនៃការពុលអ៊ុយរ៉េ។

៣. ការពិនិត្យសម្រាប់បរិបទកម្ពុជា/អាស៊ីអាគ្នេយ៍

ភាពលំអៀងនៃទិន្នន័យ (Data Bias)៖

ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសថៃនាឆ្នាំ១៩៦៥ ដោយប្រើប្រាស់ពូជគោ Hariana។ ទោះបីជាទិន្នន័យនេះមានវ័យចំណាស់ និងធ្វើលើពូជគោជាក់លាក់ក៏ដោយ ប៉ុន្តែប្រព័ន្ធរំលាយអាហាររបស់សត្វទំពារអៀងមានលក្ខណៈដូចគ្នា ហើយអាកាសធាតុ ព្រមទាំងអនុផលកសិកម្ម (ចំបើង កន្ទក់) របស់ថៃគឺស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងប្រទេសកម្ពុជា ដែលធ្វើឱ្យទិន្នន័យនេះនៅតែមានតម្លៃអាចយកមកប្រើប្រាស់បានយ៉ាងល្អ។

លទ្ធភាពនៃការអនុវត្ត (Applicability)៖

វិធីសាស្ត្រក្នុងការប្រើប្រាស់អ៊ុយរ៉េដើម្បីបង្កើនគុណភាពចំបើង គឺមានសារៈសំខាន់ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់នៅប្រទេសកម្ពុជា។

ខេត្តផលិតស្រូវ (ឧទាហរណ៍៖ បាត់ដំបង ព្រៃវែង តាកែវ): កសិករអាចកែច្នៃចំបើងដែលសល់ពីការប្រមូលផលរាប់លានតោន ឱ្យក្លាយជាចំណីគោដែលមានជីវជាតិខ្ពស់ ជាពិសេសនៅរដូវប្រាំងដែលខ្វះខាតស្មៅស្រស់។
កសិដ្ឋានចិញ្ចឹមគោសាច់ និងគោទឹកដោះ: អាចកាត់បន្ថយថ្លៃដើមចំណីដោយប្រើប្រាស់អ៊ុយរ៉េ (តម្លៃថោក) ជាប្រភពប្រូតេអ៊ីនជំនួសឱ្យការទិញកាកសណ្តែក ឬម្សៅត្រីដែលមានតម្លៃថ្លៃ។
វិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវកសិកម្ម (CARDI ឬ RUA): អាចយកគំរូនៃការពិសោធន៍នេះទៅអនុវត្តសាកល្បងលើពូជគោក្នុងស្រុក (គោគូលែន គោស) ដើម្បីបង្កើតស្តង់ដារចំណីប្រចាំតំបន់។

ជារួម ការលាយអ៊ុយរ៉េជាមួយចំបើងគឺជាដំណោះស្រាយចំណាយតិច តែផ្តល់ផលចំណេញខ្ពស់ ក្នុងការធានាសន្តិសុខចំណីសត្វ និងជំរុញកំណើនវិស័យចិញ្ចឹមសត្វនៅកម្ពុជា។

៤. ផែនការសកម្មភាពសម្រាប់និស្សិត (Actionable Roadmap)

ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖

សិក្សាពីមូលដ្ឋានគ្រឹះ និងហានិភ័យ: និស្សិតត្រូវសិក្សាស្វែងយល់ពីប្រព័ន្ធរំលាយអាហាររបស់សត្វទំពារអៀង (Rumen microflora) និងកម្រិតសុវត្ថិភាពនៃការប្រើប្រាស់អ៊ុយរ៉េ ព្រោះការប្រើលើសកម្រិតអាចបណ្តាលឱ្យសត្វពុល (Urea toxicity) ដោយប្រើប្រាស់ឯកសារស្រាវជ្រាវតាមរយៈ Google Scholar ឬ ResearchGate។
រៀបចំ និងគណនារូបមន្តចំណីសត្វ: ប្រមូលទិន្នន័យតម្លៃអាហារូបត្ថម្ភនៃវត្ថុធាតុដើមក្នុងស្រុក (ចំបើង កន្ទក់ កាកស្ករ) និងប្រើប្រាស់កម្មវិធី Excel ឬ Feed Formulation Software (e.g., Pearson Square method) ដើម្បីគណនារកកម្រិតប្រូតេអ៊ីនរំលាយបាន (D.C.P) និងថាមពល (T.D.N) អោយស្របតាមតម្រូវការរបស់សត្វ។
អនុវត្តការលាយចំណីជាក់ស្តែង: រៀបចំការកែច្នៃចំបើងដោយប្រើបច្ចេកទេសត្រឹមត្រូវ៖ រំលាយជីអ៊ុយរ៉េ ១ ទៅ ២ភាគរយ នៅក្នុងទឹក និងកាកស្ករ រួចយកទៅបាញ់សាចឱ្យសព្វលើចំបើងស្ងួត ហើយផ្អាប់ទុកតាមស្តង់ដារបច្ចេកទេស។
ដំណើរការពិសោធន៍ផ្តល់ចំណី (In vivo trial): ជ្រើសរើសសត្វគោគោលដៅ ចែកជាក្រុមសាកល្បង និងក្រុមត្រួតពិនិត្យ (Control group)។ ផ្តល់ចំណីដែលបានលាយអ៊ុយរ៉េ និងកត់ត្រាបរិមាណចំណីដែលសត្វស៊ី ការឡើងទម្ងន់ និងស្ថានភាពសុខភាពប្រចាំថ្ងៃ។
វិភាគទិន្នន័យ និងវាយតម្លៃសេដ្ឋកិច្ច: ប្រើប្រាស់កម្មវិធី SPSS ឬ R Studio ដើម្បីវិភាគទិន្នន័យនៃការលូតលាស់។ បន្ទាប់មក ធ្វើការគណនាប្រៀបធៀបថ្លៃដើមនៃចំបើងលាយអ៊ុយរ៉េ ធៀបនឹងចំណីសម្រេចដែលមានលក់លើទីផ្សារ ដើម្បីបង្ហាញពីផលចំណេញផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច។

៥. វាក្យសព្ទបច្ចេកទេស (Technical Glossary)

ពាក្យបច្ចេកទេស	ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation)	និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition)
Ruminants (សត្វទំពារអៀង)	ប្រភេទសត្វស៊ីស្មៅដែលមានក្រពះច្រើនថត (ពិសេសក្រពះទី១ ហៅថា Rumen) ដែលមានផ្ទុកពពួកអតិសុខុមប្រាណសម្រាប់ជួយរំលាយសរសៃសែលុយឡូសនៃរុក្ខជាតិ និងអាចបំប្លែងអាសូតមិនមែនប្រូតេអ៊ីន (ដូចជាអ៊ុយរ៉េ) ទៅជាប្រូតេអ៊ីនបាន។	ដូចជារោងចក្រកែច្នៃជីវសាស្រ្តចល័តមួយ ដែលមានកម្មករ (បាក់តេរី) ចាំជួយកិនរំលាយស្មៅរដុបៗឱ្យក្លាយជាសាច់និងទឹកដោះចិញ្ចឹមរាងកាយ។
Nitrogen balance (តុល្យភាពអាសូត)	ជាការវាស់ស្ទង់បរិមាណសារធាតុអាសូតដែលសត្វស៊ីចូលតាមរយៈចំណី ដកនឹងបរិមាណអាសូតដែលបញ្ចេញមកវិញតាមរយៈលាមកនិងទឹកនោម។ តុល្យភាពវិជ្ជមានមានន័យថាសត្វស្រូបយកអាសូតបានល្អដើម្បីលូតលាស់សាច់ដុំ។	ប្រៀបដូចជាការធ្វើគណនេយ្យចំណូលនិងចំណាយប្រចាំខែ បើចំណូល (ស៊ីចូល) ច្រើនជាងចំណាយ (បញ្ចេញចោល) នោះនឹងសល់ប្រាក់សន្សំសម្រាប់សាងសង់ផ្ទះ (លូតលាស់រាងកាយ)។
Digestibility coefficient (មេគុណនៃការរំលាយអាហារ)	ជារង្វាស់គិតជាភាគរយដែលបញ្ជាក់ពីសមត្ថភាពនៃប្រព័ន្ធរំលាយអាហាររបស់សត្វ ក្នុងការស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹមពីចំណីដែលបានស៊ីចូល ទៅប្រើប្រាស់ក្នុងសារពាង្គកាយ ដោយដកចេញនូវកាកសំណល់ដែលបញ្ចេញមកក្រៅវិញ។	ដូចជាការច្របាច់ក្រូចឆ្មារ បើយើងច្របាច់បានទឹកច្រើនហើយសល់កាកតិច មានន័យថាយើងទាញយកប្រយោជន៍បានច្រើនបំផុតពីផ្លែក្រូចនោះ។
Microflora (អតិសុខុមប្រាណ)	បណ្តុំនៃពពួកបាក់តេរី និងអតិសុខុមប្រាណល្អៗដែលរស់នៅក្នុងក្រពះទីមួយ (Rumen) របស់សត្វទំពារអៀង ដែលដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការបំបែកចំណីរដុប និងសំយោគប្រូតេអ៊ីនពីសារធាតុអ៊ុយរ៉េ។	ដូចជាចុងភៅតូចៗរាប់លាននាក់ដែលរស់នៅក្នុងពោះគោ រង់ចាំចម្អិននិងកែច្នៃស្មៅដែលគោយានទំពាររួច ឱ្យទៅជាជីវជាតិសម្រាប់គោប្រើប្រាស់។
Coarse roughage (ចំណីរដុប)	ជាប្រភេទចំណីសត្វ (ដូចជាចំបើង ឬស្មៅចាស់ៗ) ដែលសម្បូរទៅដោយសរសៃសែលុយឡូស (Fiber) ខ្ពស់ ប៉ុន្តែមានកម្រិតប្រូតេអ៊ីន និងថាមពលទាប ដែលទាមទារឱ្យមានការបន្ថែមសារធាតុចិញ្ចឹមផ្សេងទៀតទើបសត្វអាចលូតលាស់បានល្អ។	ដូចជាការហូបបាយសទទេ ដែលធ្វើឱ្យយើងឆ្អែតពោះមែន តែមិនសូវមានកម្លាំង និងខ្វះជីវជាតិបើយើងមិនហូបជាមួយសាច់ឬបន្លែ។
Metabolism period (រយៈពេលនៃការធ្វើមេតាបូលីស)	ជារយៈពេលជាក់លាក់មួយកំឡុងពេលពិសោធន៍ ដែលអ្នកស្រាវជ្រាវធ្វើការប្រមូល និងវាស់ស្ទង់រាល់បរិមាណចំណីដែលសត្វស៊ី និងកាកសំណល់ (លាមក ទឹកនោម) ដែលបញ្ចេញមកវិញ ដើម្បីគណនាការស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹមក្នុងរាងកាយ។	ដូចជារយៈពេលនៃការធ្វើសវនកម្ម (Audit) ក្រុមហ៊ុនមួយ ដើម្បីតាមដានយ៉ាងល្អិតល្អន់នូវរាល់ចរន្តទឹកប្រាក់ដែលហូរចូលនិងហូរចេញក្នុងរយៈពេលកំណត់ណាមួយ។

៦. ប្រធានបទពាក់ព័ន្ធ (Further Reading)

អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖

ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖