បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការបាត់បង់អាសូត (N) ទៅក្នុងបរិយាកាសពីការប្រើប្រាស់ជីអ៊ុយរ៉េនៅក្នុងទឹកស្រែ និងស្វែងរកវិធីសាស្រ្តដើម្បីបង្កើនប្រសិទ្ធភាពនៃការស្រូបយកជីរបស់ដំណាំស្រូវ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានធ្វើឡើងតាមរយៈការពិសោធន៍ផ្ទាល់នៅស្ថានីយពិសោធន៍ស្រូវសុវណ្ណបុរី ដោយប្រើប្រាស់សារធាតុទប់ស្កាត់ផ្សេងៗដើម្បីវាយតម្លៃការបាត់បង់ឧស្ម័នអាម៉ូញាក់ និងទិន្នផលស្រូវ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Control (Urea only) ការប្រើប្រាស់ជីអ៊ុយរ៉េតែឯង (Control) |
ងាយស្រួលក្នុងការអនុវត្ត និងចំណាយដើមទុនតិចនៅពេលចាប់ផ្តើមដំបូង ដោយមិនតម្រូវឱ្យមានធាតុចូលស្មុគស្មាញ។ | មានការបាត់បង់អាសូតច្រើនរហូតដល់ ២០,៥% ទៅក្នុងបរិយាកាស ដែលធ្វើឱ្យកសិករខាតបង់ថវិកា និងកាត់បន្ថយប្រសិទ្ធភាពជី។ | ការបាត់បង់អាម៉ូញាក់ ២០,៥% និងទទួលបានទិន្នផលស្រូវ ៥៧១,២ គីឡូក្រាមក្នុងមួយរ៉ៃ។ |
| Urea + Algicide ការប្រើប្រាស់ជីអ៊ុយរ៉េផ្សំជាមួយថ្នាំសម្លាប់សារាយ (Algicide terbutryn) |
ជួយរក្សាកម្រិត pH ទឹកស្រែឱ្យនៅទាបជាង ៨,៥ ក្នុងរយៈពេល៣ថ្ងៃដំបូង និងអាចកាត់បន្ថយការបាត់បង់អាសូតបានពាក់កណ្តាល។ | តម្រូវឱ្យមានការចំណាយបន្ថែមលើការទិញថ្នាំសម្លាប់សារាយ និងទាមទារឱ្យមានការអនុវត្តត្រឹមត្រូវដើម្បីចៀសវាងផលប៉ះពាល់បរិស្ថានដទៃទៀត។ | ការបាត់បង់អាម៉ូញាក់ថយចុះមកត្រឹម ១០,២% និងទិន្នផលស្រូវកើនដល់ ៦៤០,០ គីឡូក្រាមក្នុងមួយរ៉ៃ។ |
| Urea + NBPT ការប្រើប្រាស់ជីអ៊ុយរ៉េផ្សំជាមួយសារធាតុទប់ស្កាត់អង់ស៊ីម (NBPT) |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការកាត់បន្ថយការប្រមូលផ្តុំ Ammoniacal-N និងបន្ថយការហួតឧស្ម័នអាម៉ូញាក់បានយ៉ាងល្អ។ | សារធាតុទប់ស្កាត់នេះអាចមានតម្លៃថ្លៃសម្រាប់កសិករខ្នាតតូច និងពិបាករកទិញនៅលើទីផ្សារទូទៅនៅតាមតំបន់ជនបទ។ | ការបាត់បង់អាម៉ូញាក់ត្រឹម ៩,៩% និងទទួលបានទិន្នផលស្រូវ ៦៧៥,២ គីឡូក្រាមក្នុងមួយរ៉ៃ។ |
| Urea + Mixed inhibitors + Algicide ការប្រើជីអ៊ុយរ៉េផ្សំសារធាតុទប់ស្កាត់អង់ស៊ីមចម្រុះ និងថ្នាំសម្លាប់សារាយ |
ផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់បំផុត និងកាត់បន្ថយការបាត់បង់ឧស្ម័នអាម៉ូញាក់បានទាបបំផុត បើធៀបនឹងវិធីសាស្ត្រផ្សេងៗទៀត។ | ជាវិធីសាស្ត្រស្មុគស្មាញ ទាមទារការលាយបញ្ចូលគ្នាត្រឹមត្រូវ និងមានការចំណាយខ្ពស់លើធាតុចូលកសិកម្មច្រើនមុខ។ | ការបាត់បង់អាម៉ូញាក់ធ្លាក់ចុះដល់ ៧,១% និងបង្កើនទិន្នផលខ្ពស់បំផុតដល់ ៧៤៥,៦ គីឡូក្រាមក្នុងមួយរ៉ៃ (កើនឡើង ៣១%)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះមិនបានបញ្ជាក់ពីតម្លៃជាទឹកប្រាក់ជាក់លាក់នោះទេ ប៉ុន្តែវាទាមទារឱ្យមានការវិនិយោគបន្ថែមលើសារធាតុគីមីជំនួយ និងបរិក្ខារពិសោធន៍កម្រិតខ្ពស់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅស្ថានីយពិសោធន៍ស្រូវសុវណ្ណបុរី (Suphanburi) ប្រទេសថៃ ក្នុងរដូវវស្សាឆ្នាំ១៩៩១ ដោយប្រើប្រាស់ប្រភេទដីឥដ្ឋ (Phimai soil) ទីវាលលិចទឹក។ លទ្ធផលនេះអាចមានភាពខុសគ្នាប្រសិនបើអនុវត្តលើប្រភេទដីខ្សាច់ ឬតំបន់ខ្ពង់រាប។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ដីនិងអាកាសធាតុនៅប្រទេសថៃមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងប្រទេសកម្ពុជា ដែលធ្វើឱ្យទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ការសិក្សា និងអនុវត្តនៅក្នុងស្រុកយើង។
វិធីសាស្ត្រនៃការប្រើប្រាស់សារធាតុទប់ស្កាត់ដើម្បីកាត់បន្ថយការបាត់បង់អាសូតនេះ ពិតជាមានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់វិស័យស្រូវអង្ករនៅកម្ពុជា។
សរុបមក ការពង្រីកចំណេះដឹង និងណែនាំបច្ចេកវិទ្យាសារធាតុទប់ស្កាត់អង់ស៊ីមអ៊ុយរ៉េអេសដល់ប្រជាកសិករ នឹងជួយលើកកម្ពស់ប្រសិទ្ធភាពសេដ្ឋកិច្ចកសិកម្ម និងធានានូវចីរភាពបរិស្ថាន។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Ammonia volatilization (ការហួតឧស្ម័នអាម៉ូញាក់) | ដំណើរការគីមីដែលអាសូតនៅក្នុងជីអ៊ុយរ៉េប្រែក្លាយទៅជាឧស្ម័នអាម៉ូញាក់ (NH3) នៅពេលដាក់ក្នុងទឹកស្រែ ហើយហួតបាត់ទៅក្នុងបរិយាកាស ដែលធ្វើឱ្យដំណាំមិនអាចស្រូបយកវាបាន និងកាត់បន្ថយប្រសិទ្ធភាពជី។ | ដូចជាទឹកអប់ដែលយើងបើកគម្របចោល ហើយក្លិនហួតបាត់ទៅក្នុងខ្យល់បន្តិចម្តងៗ។ |
| Urease inhibitors (សារធាតុទប់ស្កាត់អង់ស៊ីមអ៊ុយរ៉េអេស) | សារធាតុគីមី (ដូចជា NBPT ឬ PPD) ដែលគេលាយជាមួយជីអ៊ុយរ៉េ ដើម្បីពន្យឺតសកម្មភាពរបស់អង់ស៊ីមអ៊ុយរ៉េអេសនៅក្នុងដី ជួយទប់ស្កាត់ការបំប្លែងជីទៅជាឧស្ម័នអាម៉ូញាក់លឿនពេក ទុកពេលឱ្យដំណាំស្រូបយកបានទាន់ពេល។ | ដូចជាការដាក់ថ្នាំរក្សាទុកចំណីអាហារមិនឱ្យឆាប់ផ្អូម ដើម្បីទុកញ៉ាំបានយូរ។ |
| Algicide (ថ្នាំសម្លាប់សារាយ) | សារធាតុគីមីដែលគេប្រើសម្រាប់ទប់ស្កាត់ការលូតលាស់របស់សារាយនៅក្នុងទឹកស្រែ។ ការកាត់បន្ថយសារាយជួយទប់ស្កាត់មិនឱ្យកម្រិត pH របស់ទឹកឡើងខ្ពស់ខ្លាំងនៅពេលថ្ងៃ ដែលជាកត្តាជំរុញឱ្យមានការហួតអាម៉ូញាក់។ | ដូចជាការបាញ់ថ្នាំសម្លាប់ស្មៅ ដើម្បីកុំឱ្យវាដណ្តើមជី ឬរំខានដល់ការលូតលាស់របស់ដំណាំគោល។ |
| Ammoniacal-N (អាសូតក្នុងទម្រង់អាម៉ូញ៉ូម) | ទម្រង់នៃអាសូត (រួមមាន NH4+ និង NH3) ដែលកើតចេញពីការបំប្លែងជីអ៊ុយរ៉េនៅក្នុងទឹក និងដី។ ទម្រង់ NH4+ រុក្ខជាតិអាចស្រូបយកបាន ប៉ុន្តែ NH3 នឹងហួតបាត់ទៅក្នុងខ្យល់។ | ដូចជាលុយរាយដែលប្តូរចេញពីក្រដាសប្រាក់ធំ (ជីអ៊ុយរ៉េ) ដើម្បីងាយស្រួលចាយ (ដំណាំស្រូបយក)។ |
| Floodwater pH (កម្រិត pH នៃទឹកស្រែ) | រង្វាស់នៃភាពជូរឬចត់របស់ទឹកនៅក្នុងស្រែ។ កាលណា pH ខ្ពស់ (លើសពី ៨.៥) ដោយសាររស្មីសំយោគរបស់សារាយ និងរុក្ខជាតិតូចៗក្នុងទឹក វានឹងជំរុញឱ្យអាសូតហួតជាឧស្ម័នអាម៉ូញាក់កាន់តែលឿននិងច្រើន។ | ដូចជាកម្តៅនៃទឹកស៊ីរ៉ូ បើកម្តៅកាន់តែក្តៅ វានឹងរឹតតែឆាប់រំហួត។ |
| Nitrification (នីទ្រីភីកម្ម / ដំណើរការបំប្លែងនីត្រាត) | ដំណើរការជីវសាស្ត្រដែលបាក់តេរីក្នុងដីបំប្លែងអាម៉ូញ៉ូម (NH4+) ទៅជានីត្រាត (NO3-)។ នៅក្នុងស្រែដែលមានទឹកលិច ទម្រង់នីត្រាតនេះងាយនឹងជ្រាបបាត់ចូលទៅក្នុងដីជ្រៅ ឬបំប្លែងជាឧស្ម័នបាត់បង់ទៅវិញ (Denitrification)។ | ដូចជាការប្តូរប្រាក់រៀលទៅជាដុល្លារ ដែលងាយស្រួលនឹងហូរចេញក្រៅប្រទេសបាត់។ |
| Calcium carbide (កាល់ស្យូមកាបួ) | សមាសធាតុគីមីដែលត្រូវបានស្រោបដោយក្រមួន ហើយនៅពេលវាជួបជាមួយទឹកនៅក្នុងស្រែ វានឹងបញ្ចេញឧស្ម័ន Acetylene យឺតៗ។ ឧស្ម័ននេះមានតួនាទីជួយទប់ស្កាត់ដំណើរការ Nitrification ធ្វើឱ្យអាសូតស្ថិតក្នុងទម្រង់ដែលរុក្ខជាតិអាចស្រូបយកបាន។ | ដូចជាឆ្មាំយាមទ្វារដែលរារាំងមិនឱ្យគេលួចយករបស់មានតម្លៃ (អាសូត) ចេញពីផ្ទះ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
