បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពនៃវិធានការអភិរក្សដីនិងទឹកផ្សេងៗគ្នា ក្នុងការកាត់បន្ថយការហូរច្រោះដីនៅលើតំបន់ជម្រាលភ្នំភាគខាងជើងប្រទេសថៃ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានប្រមូលទិន្នន័យនៃការបាត់បង់ដីចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៨០ ដល់ ១៩៩០ ដោយប្រើប្រាស់ឡូត៍សាកល្បងនៅតំបន់ជម្រាល ៣០%។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Bench Terrace (BT) រានហាលកាំជណ្តើរ |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុតក្នុងការទប់ស្កាត់ការហូរច្រោះដីនិងទឹក (តម្លៃ P-factor ទាបបំផុត)។ | ត្រូវការកម្លាំងពលកម្មច្រើន ពិបាកថែទាំ និងចំណាយខ្ពស់ក្នុងការសាងសង់ ដែលធ្វើឱ្យកសិករទូទៅមិនសូវពេញចិត្តអនុវត្ត។ | កត្តា P-factor ជាមធ្យមមានកម្រិតទាបបំផុតត្រឹមតែ ០.១២៨។ |
| Contour Bund (CB) ទំនប់កាត់ទទឹងជម្រាល |
ចំណាយតិច ងាយស្រួលសាងសង់និងថែទាំ អាចប្រើប្រាស់កម្លាំងពលកម្មមូលដ្ឋានបាន និងមានប្រសិទ្ធភាពល្អបង្គួរ។ | ប្រសិទ្ធភាពក្នុងការទប់ស្កាត់ការហូរច្រោះដីនៅទាបជាងរានហាលកាំជណ្តើរ (Bench Terrace) បន្តិច។ | កត្តា P-factor ជាមធ្យមមានកម្រិត ០.២១៤ ឈរនៅលំដាប់ទី២។ |
| Intermittent Terrace (IT) រានហាលមិនជាប់គ្នា |
ជួយកាត់បន្ថយការហូរច្រោះដីបានមួយកម្រិតដោយរារាំងចរន្តទឹកហូរលើផ្ទៃជម្រាល។ | ទាមទារការជួសជុលជាប្រចាំនៅចន្លោះរានហាល និងមានប្រសិទ្ធភាពទាបជាងការធ្វើទំនប់កាត់ទទឹងជម្រាលពេញលេញ។ | កត្តា P-factor ជាមធ្យមមានកម្រិត ០.២៤៥។ |
| Hillside Ditch (HD) ប្រឡាយតាមជម្រាលភ្នំ |
ងាយស្រួលក្នុងការជីកប្រឡាយដើម្បីបញ្ចៀសទឹកហូរខ្លាំងនៅលើជម្រាលភ្នំ។ | មានប្រសិទ្ធភាពទាបបំផុតក្នុងចំណោមវិធានការអភិរក្សទាំង៤ដែលបានសិក្សា។ | កត្តា P-factor ជាមធ្យមខ្ពស់ជាងគេដល់ទៅ ០.២៩៩។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានគូសបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់អំពីកម្រិតនៃការចំណាយ និងកម្លាំងពលកម្ម ដែលជាកត្តាកំណត់យ៉ាងសំខាន់ក្នុងការជ្រើសរើសវិធានការអនុវត្តជាក់ស្តែងសម្រាប់កសិករ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅលើទីតាំងជម្រាល ៣០% នៅខេត្តឈៀងម៉ៃ ភាគខាងជើងប្រទេសថៃ ចន្លោះឆ្នាំ១៩៨០-១៩៩០។ លទ្ធផលត្រូវបានចងក្រងផ្អែកលើអាកាសធាតុ របាយទឹកភ្លៀង និងប្រភេទដីជាក់លាក់នៃតំបន់នោះ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា យើងគួរតែប្រុងប្រយ័ត្នក្នុងការយកតម្លៃទាំងនេះទៅប្រើប្រាស់ដោយផ្ទាល់ ដោយគួរមានការផ្ទៀងផ្ទាត់និងកែតម្រូវបន្ថែមទៅតាមបរិបទដី និងបរិមាណទឹកភ្លៀងនៅតំបន់គោលដៅនីមួយៗ។
ការប្រើប្រាស់តម្លៃ P-factor ក្នុងសមីការ USLE ដើម្បីវាយតម្លៃវិធានការអភិរក្សដី គឺមានសារៈសំខាន់និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងទីជម្រាលទឹកនៅកម្ពុជា។
ការយល់ដឹងពីតុល្យភាពរវាងប្រសិទ្ធភាពនៃការទប់ស្កាត់ការហូរច្រោះដី និងកម្រិតនៃការចំណាយ អនុញ្ញាតឱ្យស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធនៅកម្ពុជាអាចណែនាំជម្រើសដែលស័ក្តិសមបំផុត (ដូចជា Contour Bund) ជូនដល់កសិករនៅតំបន់ជម្រាល។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Universal Soil Loss Equation (USLE) (សមីការបាត់បង់ដីសកល) | ជារូបមន្តគណិតវិទ្យាដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ទូទាំងពិភពលោក ដើម្បីប៉ាន់ប្រមាណបរិមាណដីដែលនឹងត្រូវបាត់បង់ជាមធ្យមប្រចាំឆ្នាំដោយសារការហូរច្រោះទឹកភ្លៀង ផ្អែកលើកត្តាដូចជាអាកាសធាតុ ប្រភេទដី ជម្រាលដី និងរបៀបប្រើប្រាស់ដី។ | ដូចជារូបមន្តទស្សន៍ទាយដែលប្រាប់យើងជាមុនថា តើការធ្វើចម្ការលើភ្នំមួយនេះនឹងត្រូវខាតបង់ដីអស់ប៉ុន្មានតោនក្នុងមួយឆ្នាំៗ។ |
| P-factor (កត្តាវិធានការអភិរក្ស) | ជាមេគុណនៅក្នុងសមីការ USLE ដែលវាស់វែងពីប្រសិទ្ធភាពនៃបច្ចេកទេសគ្រប់គ្រងដី (ដូចជាការធ្វើរានហាល ឬទំនប់ដី) ក្នុងការទប់ស្កាត់ការហូរច្រោះដី បើប្រៀបធៀបទៅនឹងការភ្ជួររាស់តាមបណ្តោយជម្រាលភ្នំធម្មតា។ តម្លៃ P កាន់តែតូច បង្ហាញថាវិធានការនោះកាន់តែមានប្រសិទ្ធភាព។ | ដូចជាពិន្ទុបញ្ចុះតម្លៃនៃការខូចខាត បើពិន្ទុនេះកាន់តែតូច នោះបរិមាណដីដែលហូរធ្លាក់បាត់បង់ក៏កាន់តែតិចដែរ។ |
| Runoff plot (ឡូត៍ពិសោធន៍បង្វែរទឹក) | ជាទីតាំងតូចមួយដែលគេខណ្ឌព្រំប្រទល់ជុំវិញយ៉ាងជិតល្អនៅលើដីមានជម្រាល ដើម្បីចាប់យកនិងវាស់វែងបរិមាណទឹកហូរលើផ្ទៃ និងកករដីដែលហូរចុះមកក្រោមពេលមានភ្លៀងធ្លាក់ម្តងៗ សម្រាប់យកទៅវិភាគ។ | ដូចជាចានជ័រដ៏ធំមួយដែលគេដាក់ត្រងទឹកនិងកម្ទេចដីដែលហូរធ្លាក់ពីលើដំបូល ដើម្បីវាស់ថាតើមានដីហូរមកច្រើនប៉ុណ្ណា។ |
| Bench terrace (BT) (រានហាលកាំជណ្តើរ) | ជាការកាត់កែច្នៃជម្រាលភ្នំឱ្យទៅជាថ្នាក់ៗរាបស្មើជាបន្តបន្ទាប់គ្នាដូចកាំជណ្តើរ ដើម្បីពន្យឺតល្បឿនទឹកហូរពីលើភ្នំ និងទុកកន្លែងរាបស្មើសម្រាប់ដាំដុះដំណាំ កាត់បន្ថយការហូរច្រោះដីបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពបំផុត។ | ដូចជាការកាត់ដីជម្រាលរអិលៗឱ្យទៅជាកាំជណ្តើរផ្ទះ ដើម្បីងាយស្រួលដើរនិងការពារកុំឱ្យទឹកហូរគំហុកចុះមកក្រោម។ |
| Contour bund (CB) (ទំនប់កាត់ទទឹងជម្រាល) | ជាការលើកកូនទំនប់ដី ឬភ្លឺស្រែតាមបណ្តោយខ្សែវណ្ឌជម្រាល (កាត់ទទឹងកម្ពស់ភ្នំ) ដើម្បីឃាត់ និងពន្យឺតចរន្តទឹកភ្លៀងដែលហូរចុះពីលើ កុំឱ្យវាមានកម្លាំងខ្លាំងរហូតអាចកួចយកដីទៅជាមួយបាន។ | ដូចជាការដាក់រនាំងកាត់ថ្នល់ដើម្បីបង្ខំឱ្យរថយន្តបន្ថយល្បឿន តែនេះគឺសម្រាប់ពន្យឺតល្បឿនទឹកភ្លៀងលើជម្រាលភ្នំ។ |
| Hillside ditch (HD) (ប្រឡាយតាមជម្រាលភ្នំ) | ជាប្រឡាយរាក់ៗដែលគេជីកកាត់ទទឹងជម្រាលភ្នំ ដើម្បីប្រមូលទឹកដែលហូរលើផ្ទៃដី និងបញ្ចៀសវាឱ្យហូរចេញទៅកន្លែងសុវត្ថិភាព មិនឱ្យហូរគំហុកកាត់បំផ្លាញចម្ការកសិករ។ | ដូចជាលូ ឬប្រឡាយតូចៗនៅតាមមាត់ផ្លូវ ដែលជួយរំដោះទឹកភ្លៀងកុំឱ្យលិច ឬហូរបំផ្លាញផ្លូវ។ |
| Rainfall factor (R-factor) (កត្តាថាមពលទឹកភ្លៀង) | ជាសន្ទស្សន៍ដែលបង្ហាញពីកម្លាំង ឬសក្តានុពលនៃទឹកភ្លៀងក្នុងការវាយបំបែកគ្រាប់ដីនិងធ្វើឱ្យដីហូរច្រោះពីទីតាំងដើម។ វាត្រូវបានគណនាផ្អែកលើបរិមាណទឹកភ្លៀងសរុប និងកម្រិតភាពខ្លាំង (អាំងតង់ស៊ីតេ) នៃទឹកភ្លៀង។ | ដូចជាកម្លាំងទឹកដែលបាញ់ចេញពីទុយោ បើបាញ់កាន់តែខ្លាំង និងកាន់តែយូរ ដីនឹងកាន់តែខ្ទាតចេញឆ្ងាយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
