បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហាការខូចខាតទីជម្រាលធារទឹកនៅប្រទេសថៃ ដែលបណ្តាលមកពីការកាប់ឆ្ការព្រៃធ្វើចម្ការព្រៃដុត និងភ្លើងព្រៃ ដែលបង្កឱ្យមានសំណឹកដី កាត់បន្ថយការជ្រាបទឹកចូលដី និងធ្វើឱ្យរាំងស្ងួតប្រភពទឹកនៅរដូវប្រាំង។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះផ្អែកលើការសង្កេតស្ថានភាពជាក់ស្តែង និងការបង្កើតឡូត៍ពិសោធន៍វាស់ស្ទង់ដើម្បីប្រៀបធៀបបរិមាណសំណឹកនិងលំហូរទឹក រវាងតំបន់ព្រៃដែលរងការដុត និងតំបន់ព្រៃដែលត្រូវបានការពារ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Unburned Forest / Protected Watershed ការការពារព្រៃឈើ និងមិនដុតព្រៃ |
រក្សាទុកទឹកបានល្អ កាត់បន្ថយសំណឹកដី និងបង្កើនការជ្រាបទឹកចូលក្នុងដី ដែលជួយរក្សាប្រភពទឹកនៅរដូវប្រាំង។ | ទាមទារការគ្រប់គ្រង ការពារភ្លើងព្រៃយ៉ាងតឹងរ៉ឹង និងការផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់របស់សហគមន៍ដែលពឹងផ្អែកលើការកាប់ឆ្ការព្រៃ។ | បាត់បង់ដីតិចតួចបំផុតត្រឹមតែ ៩,០៧ គីឡូក្រាម និងមានលំហូរទឹកលើដីត្រឹមតែ ៧៤១ លីត្រប៉ុណ្ណោះ (តាមទិន្នន័យឡូត៍ទី១ ក្នុងរយៈពេល៣ខែ)។ |
| Burned Forest / Shifting Cultivation ការដុតព្រៃ និងធ្វើកសិកម្មចល័ត |
ផ្តល់ដីកសិកម្មសម្រាប់រយៈពេលខ្លី និងជាវិធីសាស្ត្រងាយស្រួល មិនចំណាយដើមទុនច្រើនសម្រាប់កសិកររស់នៅតំបន់ភ្នំ។ | បង្កឱ្យមានសំណឹកដីធ្ងន់ធ្ងរ បំផ្លាញរចនាសម្ព័ន្ធដី បាត់បង់ជីវជាតិ និងធ្វើឱ្យរាំងស្ងួតប្រភពទឹកនៅរដូវប្រាំងដោយសារទឹកហូរលើដីលឿនពេក។ | បាត់បង់ដីរហូតដល់ ១២៣,២៥ គីឡូក្រាម (ច្រើនជាង ១០ ដង) និងមានលំហូរទឹកលើដី ២៩៥៤ លីត្រ (ច្រើនជាង ៣ ដង) ធៀបនឹងព្រៃមិនឆេះ។ |
| Terracing and Cover Cropping (Proposed) ការធ្វើកសិកម្មតាមជម្រាលកាំជណ្តើរ និងដាំដំណាំគម្របដី |
អាចផ្តល់ចំណូលសេដ្ឋកិច្ចដល់កសិករ ស្របពេលដែលជួយទប់ស្កាត់សំណឹកដី និងរក្សាស្ថិរភាពទីជម្រាលធារទឹក។ | ត្រូវការការវិនិយោគលើការស្រាវជ្រាវ ការអប់រំបច្ចេកទេស និងកម្លាំងពលកម្មច្រើនក្នុងការរៀបចំដីកាំជណ្តើរ។ | ជាគម្រោងស្នើឡើងដើម្បីរក្សាផលិតភាពដីនិងធនធានទឹកសម្រាប់រយៈពេលយូរ (មិនទាន់មានទិន្នន័យជាក់លាក់នៅក្នុងឯកសារ)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារឱ្យមានការរៀបចំឧបករណ៍វាស់ស្ទង់ជលសាស្ត្រនៅតាមទីវាល និងការចូលរួមពីកម្លាំងពលកម្មបច្ចេកទេសដើម្បីប្រមូលទិន្នន័យក្នុងរយៈពេលវែង។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅតំបន់ភ្នំនៃខេត្ត Lampang និង Chiangmai ភាគខាងជើងប្រទេសថៃ ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៦០ ដោយផ្តោតលើតំបន់ព្រៃម៉ៃសាក់ និងសកម្មភាពកសិកម្មចល័តរបស់ជនជាតិដើមភាគតិច (Maew)។ ទោះបីជាទិន្នន័យមានចំណាស់ក៏ដោយ ប៉ុន្តែវាមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះកម្ពុជាមានលក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ អាកាសធាតុខ្យល់មូសុង និងបញ្ហានៃការកាប់ឆ្ការព្រៃធ្វើចម្ការ ដែលទាមទារការគ្រប់គ្រងទីជម្រាលធារទឹកស្រដៀងគ្នា។
វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវ និងការរកឃើញនៅក្នុងឯកសារនេះ មានប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងធនធានទឹកនិងព្រៃឈើនៅកម្ពុជា។
ការអនុវត្តយុទ្ធសាស្ត្រគ្រប់គ្រងទីជម្រាលធារទឹកដោយផ្អែកលើការស្រាវជ្រាវជាក់ស្តែង នឹងជួយកម្ពុជាធានាបាននូវសន្តិសុខប្រភពទឹក ការពារទំនប់វារីអគ្គិសនីពីការគរដីល្បាប់ និងរក្សាស្ថិរភាពកសិកម្មក្នុងបរិបទបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Watershed Management (ការគ្រប់គ្រងទីជម្រាលធារទឹក) | ការរៀបចំ និងគ្រប់គ្រងការប្រើប្រាស់ដីនិងទឹកនៅក្នុងតំបន់អាងរងទឹកភ្លៀងទាំងមូល ដោយចាត់ទុកធនធានទាំងអស់ថាមានទំនាក់ទំនងគ្នាទៅវិញទៅមក ដើម្បីការពារមិនឱ្យមានសំណឹកដី និងរក្សាប្រភពទឹក។ | វាប្រៀបដូចជាការថែរក្សាដំបូលនិងប្រព័ន្ធទរទឹកនៃផ្ទះមួយ ដើម្បីប្រាកដថាទឹកភ្លៀងហូរចុះមកដោយសុវត្ថិភាពនិងអាចត្រងទុកប្រើប្រាស់បាន ដោយមិនធ្វើឱ្យខូចខាតជញ្ជាំងផ្ទះ។ |
| Shifting Cultivation (ការធ្វើកសិកម្មចល័ត ឬ ការកាប់ឆ្ការព្រៃធ្វើចម្ការ) | ទម្រង់នៃការធ្វើកសិកម្មដែលកសិករកាប់និងដុតព្រៃដើម្បីយកដីដាំដុះសម្រាប់រយៈពេលខ្លី ហើយនៅពេលដីអស់ជីជាតិ ពួកគេក៏បោះបង់ដីនោះចោល រួចបន្តទៅកាប់ឆ្ការព្រៃនៅតំបន់ថ្មីទៀត ដែលបង្កឱ្យមានការខូចខាតដល់រចនាសម្ព័ន្ធដី។ | វាប្រៀបដូចជាការជួលបន្ទប់មួយរស់នៅ ហើយនៅពេលដែលបន្ទប់នោះកខ្វក់ខ្លាំង អ្នកក៏រើចេញទៅបន្ទប់ថ្មីមួយទៀតដោយមិនសម្អាតបន្ទប់ចាស់។ |
| Surface Runoff (លំហូរទឹកលើផ្ទៃដី) | បរិមាណទឹកភ្លៀងដែលហូរនៅពីលើផ្ទៃដីចូលទៅក្នុងអូរឬទន្លេ ដោយមិនបានជ្រាបចូលទៅក្នុងដីឡើយ ដែលជាទូទៅវាកើតឡើងនៅពេលដែលភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំងពេក ឬដីគ្មានរុក្ខជាតិគ្របដណ្តប់។ | វាប្រៀបដូចជាការចាក់ទឹកលឿនពេកទៅលើអេប៉ុងស្ងួត ដែលធ្វើឱ្យទឹកភាគច្រើនហូរហៀរចេញមកក្រៅជំនួសឱ្យការជ្រាបចូលទៅក្នុងអេប៉ុង។ |
| Infiltration (ការជ្រាបទឹកចូលដី) | ដំណើរការដែលទឹកនៅខាងលើផ្ទៃដីជ្រាបចូលទៅក្នុងស្រទាប់ដី ដែលវាមានសារៈសំខាន់ណាស់ក្នុងការរក្សាសំណើមដី និងកាត់បន្ថយទឹកជំនន់។ | វាប្រៀបដូចជាអេប៉ុងដែលស្រូបយកទឹកដែលកំពប់នៅលើតុអញ្ចឹងដែរ។ |
| Retention Storage (ការស្តុកទុកទឹកក្នុងដី) | សមត្ថភាពរបស់ដីនិងសារធាតុសរីរាង្គនៅក្នុងការរក្សាទុកទឹក ដើម្បីឱ្យរុក្ខជាតិអាចស្រូបយកទៅប្រើប្រាស់បាន មុនពេលទឹកនោះហូរជ្រាបចូលទៅជ្រៅដល់ស្រទាប់ទឹកក្រោមដី។ | វាប្រៀបដូចជាថ្មពិលដែលសាកផ្ទុកថាមពលទុក ដើម្បីបញ្ចេញមកប្រើប្រាស់បន្តិចម្តងៗនៅពេលចាំបាច់។ |
| Base Flow (លំហូរទឹកក្រោមដីចូលប្រភពទឹក) | បរិមាណទឹកដែលហូរចេញពីប្រភពទឹកក្រោមដី (Underground reservoirs) ចូលទៅកាន់អូរឬទន្លេ ដែលជួយឱ្យអូរមានទឹកហូរជាបន្តបន្ទាប់ទោះបីជានៅរដូវប្រាំងគ្មានភ្លៀងក៏ដោយ។ | វាប្រៀបដូចជាធុងស្តុកទឹកបម្រុងមួយ ដែលចោះរន្ធតូចមួយឱ្យស្រក់ទឹកតក់ៗដើម្បីស្រោចរុក្ខជាតិជាប់រហូត ទោះបីជាគ្មានអ្នកទៅស្រោចទឹកវាក៏ដោយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
