បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាសំណឹកដីធ្ងន់ធ្ងរនៅលើតំបន់កសិកម្មក្នុងអនុអាងទន្លេសង្គ្រាម ភាគឦសាននៃប្រទេសថៃ ដែលបណ្តាលមកពីការអនុវត្តការប្រើប្រាស់ដីធ្លីមិនសមស្រប។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានរចនានិងអនុវត្តប្រព័ន្ធមូលដ្ឋានទិន្នន័យភូមិសាស្ត្រលំហតាមអនឡាញ ដើម្បីដំណើរការគំរូសមីការបាត់បង់ដីសកល (USLE) សម្រាប់ការធ្វើផែនទីសំណឹកដី។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Present Soil Loss (PSL) Evaluation ការវាយតម្លៃការបាត់បង់ដីបច្ចុប្បន្ន (PSL) ដោយប្រើគំរូ USLE |
ងាយស្រួលវាយតម្លៃស្ថានភាពជាក់ស្តែងនៃសំណឹកដី ដោយប្រើទិន្នន័យគម្របដី និងការប្រើប្រាស់ដីបច្ចុប្បន្ន។ | បង្ហាញតែទំហំនៃបញ្ហាសំណឹកដី តែមិនទាន់ផ្តល់នូវសេណារីយ៉ូនៃដំណោះស្រាយ ឬការគ្រប់គ្រងដែលប្រសើរជាងមុនឡើយ។ | រកឃើញតំបន់រងសំណឹកដីធ្ងន់ធ្ងរមានទំហំរហូតដល់ ១.១២៣ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ នៅក្នុងអនុអាងទន្លេសង្គ្រាម (ឆ្នាំ ២០១០)។ |
| Optimum Soil Loss (OSL) Modeling ការគំរូវាយតម្លៃការបាត់បង់ដីដ៏ល្អប្រសើរ (OSL) |
ផ្តល់នូវជម្រើសសេណារីយ៉ូ (Scenarios) នៃការគ្រប់គ្រងដី និងគម្របដីដែលជួយកាត់បន្ថយសំណឹកដីបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។ | ទាមទារការកំណត់កត្តាការគ្រប់គ្រង និងការដាំដុះ (C និង P factors) ឱ្យបានច្បាស់លាស់ និងផ្អែកលើការសន្មតថាការអនុវត្តជាក់ស្តែងអាចធ្វើទៅបាន។ | ព្យាករណ៍ថាទំហំផ្ទៃដីរងសំណឹកធ្ងន់ធ្ងរនឹងថយចុះមកត្រឹម ៤៩៩ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ប្រសិនបើអនុវត្តតាមការគ្រប់គ្រងដីដ៏ល្អប្រសើរ។ |
| Distributed Online Geospatial Processing ប្រព័ន្ធដំណើរការទិន្នន័យភូមិសាស្ត្រលំហតាមអនឡាញ (OGP-ASEM) |
ប្រើប្រាស់កម្មវិធីកុំព្យូទ័រប្រភពបើកចំហរ (Open Source) ដែលជួយសម្រួលដល់ការចែករំលែកទិន្នន័យរវាងស្ថាប័ន និងកាត់បន្ថយការចំណាយ។ | ត្រូវការការរៀបចំហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធម៉ាស៊ីនមេ (Servers) កម្រិតខ្ពស់ និងបណ្តាញអ៊ីនធឺណិតដែលមានស្ថិរភាពដើម្បីដំណើរការទិន្នន័យធំៗ។ | អនុញ្ញាតឱ្យមានការរួមបញ្ចូលទិន្នន័យពីស្ថាប័នរដ្ឋផ្សេងៗគ្នាតាមរយៈ Web Map Service (WMS) និងដំណើរការគំរូ USLE លើអនឡាញបានដោយជោគជ័យ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តប្រព័ន្ធនេះទាមទារឱ្យមានការរៀបចំហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធកុំព្យូទ័រម៉ាស៊ីនមេ និងការប្រើប្រាស់កម្មវិធីប្រភពបើកចំហរ (Open Source) ព្រមទាំងទិន្នន័យប្រភពពីស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅអនុអាងទន្លេសង្គ្រាម ភាគឦសាននៃប្រទេសថៃ ដែលមានលក្ខណៈភូមិសាស្ត្រជាដីខ្សាច់កម្រិតទាប និងទទួលរងឥទ្ធិពលពីអាកាសធាតុមូសុង។ ដោយសារកម្ពុជាមានលក្ខណៈអាកាសធាតុ ភូមិសាស្ត្រ និងការអនុវត្តកសិកម្មស្រដៀងគ្នានឹងតំបន់នេះ លទ្ធផល និងវិធីសាស្ត្រនៃការសិក្សានេះមានភាពពាក់ព័ន្ធខ្ពស់ ប៉ុន្តែទាមទារការកែសម្រួលកត្តាទឹកភ្លៀង (R-factor) និងប្រភេទដី (K-factor) ឱ្យស្របទៅតាមទិន្នន័យជាក់ស្តែងរបស់ប្រទេសកម្ពុជាផ្ទាល់។
វិធីសាស្ត្រនៃការបង្កើតប្រព័ន្ធតាមដានអនឡាញដោយប្រើគំរូ USLE នេះមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងធនធានដី និងទឹកនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
ជារួម ការអភិវឌ្ឍប្រព័ន្ធ Geodatabase តាមអនឡាញដោយប្រើបច្ចេកវិទ្យាប្រភពបើកចំហរ (Open Source) គឺជាជម្រើសដ៏ស័ក្តិសម និងចំណាយតិចសម្រាប់ស្ថាប័នស្រាវជ្រាវកម្ពុជា ក្នុងការតាមដានកម្រិតសំណឹកដីក្នុងទ្រង់ទ្រាយធំ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Universal Soil Loss Equation (USLE) (សមីការបាត់បង់ដីសកល) | ជាគំរូគណិតវិទ្យាដែលប្រើប្រាស់កត្តា៦យ៉ាង (ទឹកភ្លៀង ប្រភេទដី ជម្រាល ប្រវែងជម្រាល គម្របដី និងការអនុវត្តការគ្រប់គ្រង) ដើម្បីប៉ាន់ស្មានបរិមាណដីមធ្យមដែលរងសំណឹកដោយសារទឹកភ្លៀងប្រចាំឆ្នាំនៅលើទីតាំងណាមួយ សម្រាប់ជួយដល់ការរៀបចំផែនការអភិរក្សដី។ | ដូចជារូបមន្តទស្សន៍ទាយថាតើដីប៉ុន្មានគីឡូនឹងត្រូវទឹកហូរនាំយកទៅបាត់ពេលមានភ្លៀងធ្លាក់ ដោយមើលលើប្រភេទដី ភាពចំណោត និងរុក្ខជាតិដែលដាំនៅទីនោះ។ |
| Geospatial Database / Geodatabase (មូលដ្ឋានទិន្នន័យភូមិសាស្ត្រលំហ) | ជាប្រព័ន្ធផ្ទុកទិន្នន័យដែលរួមបញ្ចូលទាំងទិន្នន័យអត្ថបទ លេខ និងព័ត៌មានទីតាំងភូមិសាស្ត្រ (កូអរដោនេ) ចូលគ្នា។ វាអនុញ្ញាតឱ្យកុំព្យូទ័រអាចស្វែងរក វិភាគទំនាក់ទំនងរវាងទីតាំង និងបង្ហាញទិន្នន័យទាំងនោះជាទម្រង់ផែនទីបានយ៉ាងជាក់លាក់។ | ដូចជាបញ្ជីឈ្មោះទីតាំងអនឡាញ ប៉ុន្តែជំនួសឱ្យការប្រាប់ត្រឹមតែឈ្មោះទូទៅ វាប្រាប់ទាំងកូអរដោនេពិតប្រាកដនៅលើផែនទី និងអាចគូរជារូបរាងទីតាំងនោះបាន។ |
| Rainfall-runoff erosivity factor / R factor (កត្តាសំណឹកដោយសារទឹកភ្លៀង និងរំហូរទឹក) | ជាសូចនាករវាស់ស្ទង់ថាមពលរបស់តំណក់ទឹកភ្លៀង និងរំហូរទឹកនៅលើផ្ទៃដី ដែលមានសមត្ថភាពធ្វើឱ្យភាគល្អិតដីបែកខ្ចាត់ខ្ចាយនិងហូរច្រោះ។ វាយកតម្លៃមធ្យមនៃបរិមាណ និងអាំងតង់ស៊ីតេទឹកភ្លៀងប្រចាំឆ្នាំមកគណនា។ | ដូចជាកម្លាំងបាញ់ទឹកពីទុយោបាញ់លាងឡាន បើកម្លាំងទឹកកាន់តែខ្លាំង វាមានសមត្ថភាពកាយដីឱ្យហូរទៅតាមទឹកកាន់តែច្រើន។ |
| Soil erodibility factor / K factor (កត្តាងាយរងសំណឹកនៃដី) | ជាកម្រិតនៃភាពងាយរងគ្រោះរបស់ប្រភេទដីនីមួយៗទៅនឹងការហូរច្រោះ ដោយពឹងផ្អែកលើទំហំគ្រាប់ដី (ខ្សាច់ ល្បាប់ ដីឥដ្ឋ) សារធាតុសរីរាង្គ និងរចនាសម្ព័ន្ធរបស់វា ថាតើវាអាចទប់ទល់នឹងកម្លាំងទឹកបានកម្រិតណា។ | ដូចជាភាពខុសគ្នារវាងការពូនខ្សាច់ និងការពូនដីឥដ្ឋ។ បើចាក់ទឹកពីលើ ដីខ្សាច់នឹងហូររលាយលឿនជាងដីឥដ្ឋដែលស្អិតរមួតខ្លាំង។ |
| Web Map Service (WMS) (សេវាកម្មផែនទីលើបណ្តាញអ៊ិនធឺណិត) | ជាស្តង់ដារបច្ចេកទេសអន្តរជាតិដែលអនុញ្ញាតឱ្យម៉ាស៊ីនមេ (Server) អាចបញ្ជូនទិន្នន័យផែនទីជាទម្រង់រូបភាព (Image) ទៅកាន់កម្មវិធីរុករក (Browser) របស់អ្នកប្រើប្រាស់តាមអ៊ីនធឺណិត ដោយមិនចាំបាច់ឱ្យអ្នកប្រើប្រាស់ទាញយកទិន្នន័យដើមទាំងមូលឡើយ។ | ដូចជាការមើលវីដេអូលើ YouTube ដែលយើងអាចមើលឃើញរូបភាពនិងចលនាភ្លាមៗ ដោយមិនចាំបាច់ទាញយក (Download) ឯកសារវីដេអូទាំងមូលចូលទូរសព្ទ។ |
| Digital Elevation Model (DEM) (គំរូកម្ពស់ដីឌីជីថល) | ជាទិន្នន័យកុំព្យូទ័រតំណាងឱ្យកម្ពស់នៃផ្ទៃដីធៀបនឹងនីវ៉ូទឹកសមុទ្រក្នុងទម្រង់ជាក្រឡាចត្រង្គ (Grid) 3D។ នៅក្នុងការសិក្សានេះ វាត្រូវបានប្រើដើម្បីគណនាភាពចំណោត និងប្រវែងជម្រាល (LS factor) សម្រាប់ការវិភាគសំណឹកដី។ | ដូចជាការយកស្បៃមុងទៅគ្របពីលើគំរូភ្នំដីសិប្បនិម្មិត ដែលក្រឡាមុងនីមួយៗកត់ត្រាពីកម្ពស់ពិតប្រាកដនៃទីតាំងចំណុចនីមួយៗនោះ។ |
| Field support practice factor / P factor (កត្តាការអនុវត្តការគាំទ្រ ឬការអភិរក្សដី) | ជាមេគុណតំណាងឱ្យប្រសិទ្ធភាពនៃការរៀបចំដីកសិកម្ម (ដូចជាការភ្ជួររាស់តាមរាងកុងទ័រទឹងជម្រាល ការធ្វើរាបស្មើជាថ្នាក់ៗ) ក្នុងការកាត់បន្ថយល្បឿនទឹកហូរ និងទប់ស្កាត់ការនាំយកដី ធៀបនឹងការភ្ជួររាស់ឡើងចុះតាមបណ្តោយជម្រាលភ្នំធម្មតា។ | ដូចជាការធ្វើថ្នាក់ជណ្តើរនៅលើទីទួលដើម្បីបន្ថយល្បឿនទឹករមៀលចុះ ជៀសវាងការបណ្តោយឱ្យទឹកហូរបោសយកអ្វីៗពីលើកំពូលទៅដីរាបរហ័សពេក។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
