បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការស្វែងរកពូជសណ្តែកសៀងបន្លែ គម្លាតនៃការដាំដុះ និងអត្រាប្រើប្រាស់ជីដែលសមស្របបំផុត ដើម្បីបង្កើនផលិតកម្មសម្រាប់ការបរិភោគនៅតំបន់ភាគខាងត្បូងផ្នែកខាងក្រោមនៃប្រទេសថៃ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តដោយប្រើការរចនាប្លុកពេញលេញដោយចៃដន្យ (Randomized Complete Block Design) នៅតាមខេត្តសុងក្លា សាទុន និងនរាធិវាស ចន្លោះឆ្នាំ ១៩៩៥ ដល់ ១៩៩៨។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Vegetable Soybean Variety: Kampangsean 292 ពូជសណ្តែកសៀងបន្លែ Kampangsean 292 |
ផ្តល់ទិន្នផលផ្លែស្រស់ លក្ខណៈលូតលាស់នៃដើម និងទម្ងន់គ្រាប់ខ្ពស់ជាងគេស័ក្តិសមជាមួយអាកាសធាតុក្តៅ។ | ទាមទារការយកចិត្តទុកដាក់លើការគ្រប់គ្រងដី និងការប្រើប្រាស់ជីឱ្យបានត្រឹមត្រូវដើម្បីទទួលបានទិន្នផលអតិបរមា។ | ផ្តល់ទិន្នផលផ្លែស្រស់សរុបរហូតដល់ ២,៥៨២ គីឡូក្រាមក្នុងមួយរ៉ៃ ( kg/rai )។ |
| Plant Spacing: 60x10x2 cm គម្លាតនៃការដាំដុះ 60x10x2 សង់ទីម៉ែត្រ |
បង្កើនចំនួនដើមក្នុងមួយឯកតាផ្ទៃដី (៥៣,៣២៨ ដើម/រ៉ៃ) ដែលជួយឱ្យទទួលបានទិន្នផលផ្លែស្រស់ខ្ពស់បំផុត។ | ទាមទារបរិមាណគ្រាប់ពូជច្រើនជាងមុន និងអាចមានការប្រកួតប្រជែងពន្លឺព្រះអាទិត្យនិងសារធាតុចិញ្ចឹមរវាងដើមនីមួយៗ។ | ផ្តល់ទិន្នផលផ្លែស្រស់ (មិនបូកបញ្ចូលទម្ងន់ដើម) ខ្ពស់បំផុតធៀបនឹងគម្លាតផ្សេងទៀត។ |
| Fertilizer 15-15-15 (100 kg/rai ) + Urea (50 kg/rai ) ការប្រើប្រាស់ជី 15-15-15 (១០០ គ.ក/រ៉ៃ) បូកអ៊ុយរ៉េ |
ជួយបង្កើនទិន្នផលសណ្តែកសៀងយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព និងផ្តល់ផលចំណេញផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចបានយ៉ាងល្អប្រសើរ។ | តម្រូវឱ្យកសិករមានដើមទុនគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ចំណាយលើការទិញជីគីមីក្នុងបរិមាណច្រើន។ | ផ្តល់ទិន្នផលផ្លែស្រស់ខ្ពស់រហូតដល់ ២,៧៧០ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ និងផ្តល់ប្រាក់ចំណេញបន្ថែម ២,០០០-៣,០០០ បាត/រ៉ៃ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តតាមការសិក្សានេះតម្រូវឱ្យមានការវិនិយោគជាចម្បងលើធនធានធាតុចូលកសិកម្ម និងមិនតម្រូវឱ្យមានបច្ចេកវិទ្យាទំនើបស្មុគស្មាញនោះទេ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅខេត្តសុងក្លា សាទុន និងនរាធិវាស ដែលស្ថិតនៅភាគខាងត្បូងផ្នែកខាងក្រោមនៃប្រទេសថៃ។ តំបន់ទាំងនេះមានអាកាសធាតុត្រូពិចស្រដៀងនឹងប្រទេសកម្ពុជា ប៉ុន្តែលក្ខខណ្ឌដី (កម្រិត pH 5.2-6.3 និងកម្រិតសារធាតុសរីរាង្គ) អាចខុសគ្នា ដែលទាមទារឱ្យមានការធ្វើតេស្តសាកល្បងជាក់ស្តែងនៅតាមតំបន់គោលដៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
លទ្ធផលនៃការសិក្សានេះមានអត្ថប្រយោជន៍ និងសក្តានុពលខ្ពស់ក្នុងការយកមកអនុវត្តដើម្បីបង្កើនទិន្នផលសណ្តែកសៀងនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ជារួម បច្ចេកទេសកសិកម្មដែលបានរកឃើញនេះ គឺជាមូលដ្ឋានគ្រឹះដ៏រឹងមាំមួយក្នុងការលើកកម្ពស់ផលិតភាពសណ្តែកសៀង និងជួយបង្កើនប្រាក់ចំណូលជូនកសិករកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Randomized Complete Block Design (ការរចនាប្លុកពេញលេញដោយចៃដន្យ) | វិធីសាស្ត្រស្ថិតិក្នុងការរៀបចំការពិសោធន៍កសិកម្ម ដោយបែងចែកដីជាប្លុកៗ (ចំណែកៗ) ដែលមានលក្ខណៈដីដូចគ្នា ហើយចាត់តាំងការព្យាបាល (ដូចជាការសាកល្បងពូជ ឬកម្រិតជីផ្សេងៗ) ដោយចៃដន្យទៅក្នុងប្លុកនីមួយៗ ដើម្បីកាត់បន្ថយឥទ្ធិពលនៃភាពខុសគ្នារបស់ដីទៅលើលទ្ធផល។ | ដូចជាការបែងចែកសិស្សជាក្រុមៗដែលមានសមត្ថភាពប្រហាក់ប្រហែលគ្នា រួចចាប់ឆ្នោតឱ្យធ្វើតេស្តខុសៗគ្នា ដើម្បីធានាថាការប្រកួតប្រជែងមានភាពយុត្តិធម៌ និងមិនលម្អៀងដោយសារកម្រិតសិស្ស។ |
| Duncan's Multiple Range Test (តេស្តប្រៀបធៀបមធ្យមភាគច្រើនជួររបស់ Duncan) | ឧបករណ៍ស្ថិតិ (Post-hoc test) ដែលប្រើសម្រាប់ប្រៀបធៀបតម្លៃមធ្យមនៃក្រុមនីមួយៗ (ឧ. ទិន្នផលពូជសណ្តែកសៀងផ្សេងៗគ្នា) ក្រោយពេលវិភាគភាពប្រែប្រួលរួច ដើម្បីរកមើលថាតើក្រុមណាខ្លះមានភាពខុសគ្នាយ៉ាងពិតប្រាកដផ្នែកស្ថិតិ ហើយក្រុមណាខ្លះស្ថិតក្នុងកម្រិតដូចគ្នា។ | ដូចជាការប្រៀបធៀបពិន្ទុសិស្សក្នុងថ្នាក់ ដើម្បីចាត់ថ្នាក់ថាអ្នកណាបាននិទ្ទេស A ពិតប្រាកដ ឬអ្នកណាដែលពិន្ទុខុសគ្នាតិចតួចចាត់ទុកជាកម្រិតប្រហាក់ប្រហែលគ្នាអាចរាប់បញ្ចូលគ្នាតែមួយបាន។ |
| Plant population densities (ដង់ស៊ីតេប្រជាជនរុក្ខជាតិ ឬកម្រិតញឹកនៃដើមដំណាំ) | ចំនួនដើមដំណាំសរុបដែលត្រូវបានដាំនៅលើឯកតាផ្ទៃដីមួយ (ឧទាហរណ៍ ចំនួនដើមក្នុងមួយរ៉ៃ ឬមួយហិកតា) ដែលត្រូវបានកំណត់ដោយការកំណត់គម្លាតរវាងជួរ និងគម្លាតរវាងគុម្ពនីមួយៗ ដើម្បីស្វែងរកតុល្យភាពនៃការស្រូបយកពន្លឺនិងជីវជាតិ។ | ដូចជាការកំណត់ចំនួនមនុស្សដែលអនុញ្ញាតអោយចូលរស់នៅក្នុងបន្ទប់មួយ ប្រសិនបើច្រើនពេកនឹងចង្អៀត (ដណ្តើមខ្យល់គ្នា) បើតិចពេកសល់ចន្លោះចោលឥតប្រយោជន៍។ |
| Standard pods (ផ្លែស្តង់ដារ) | ផ្លែសណ្តែកសៀងស្រស់ដែលលូតលាស់បានល្អ មានគ្រាប់ពេញលេញទំហំធំ (ជាទូទៅមាន ២ គ្រាប់ឡើងទៅក្នុងមួយផ្លែ) គ្មានជំងឺ និងមានរូបរាងពណ៌សម្បុរត្រឹមត្រូវតាមតម្រូវការទីផ្សារសម្រាប់ការបរិភោគស្រស់ ឬនាំចេញ។ | ផ្លែសណ្តែកដែលធាត់ៗល្អ ត្រូវស្តង់ដារអាចយកទៅលក់នៅទីផ្សារបានក្នុងតម្លៃថ្លៃ មិនមែនជាផ្លែស្កក តូចក្រិន ឬមានសត្វល្អិតចោះឡើយ។ |
| Yield components (សមាសភាគទិន្នផល) | កត្តាលម្អិតផ្សេងៗដែលរួមបញ្ចូលគ្នាបង្កើតបានជាទិន្នផលសរុបរបស់ដំណាំ។ សម្រាប់សណ្តែកសៀង កត្តាទាំងនោះរួមមាន កម្ពស់ដើម ចំនួនថ្នាំង ចំនួនមែក ចំនួនផ្លែក្នុងមួយដើម និងទម្ងន់គ្រាប់នីមួយៗ។ ការវាស់វែងសមាសភាគទាំងនេះជួយពន្យល់ពីមូលហេតុដែលពូជមួយផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ជាងពូជមួយទៀត។ | ប្រៀបដូចជាគ្រឿងផ្សំនៅក្នុងម្ហូបមួយចាន (សាច់ បន្លែ គ្រឿងទេស) ដែលគ្រឿងផ្សំនីមួយៗសុទ្ធតែមានឥទ្ធិពលរួមចំណែកដល់រសជាតិ (ទិន្នផល) ចុងក្រោយ។ |
| Combined Analysis (ការវិភាគរួមបញ្ចូលគ្នា) | ការយកទិន្នន័យពិសោធន៍ដែលទទួលបានពីទីតាំងភូមិសាស្ត្រផ្សេងៗគ្នា (ដូចជាខេត្តទាំង ៣) ឬពីរដូវកាលផ្សេងគ្នា មកវិភាគតាមប្រព័ន្ធស្ថិតិរួមគ្នាតែមួយគត់ ដើម្បីវាយតម្លៃពីស្ថិរភាព និងសមត្ថភាពរបស់ពូជដំណាំនៅពេលជួបលក្ខខណ្ឌបរិស្ថានខុសៗគ្នា។ | ដូចជាការយកពិន្ទុប្រឡងប្រចាំខែទាំងអស់របស់សិស្សម្នាក់មកបូកបញ្ចូលគ្នា ដើម្បីវាយតម្លៃសមត្ថភាពទូទៅ និងភាពថេររបស់គាត់ប្រចាំឆ្នាំ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
