បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាកង្វះខាតជន្លេន និងការបំផ្លាញជម្រកដីដែលបណ្តាលមកពីការជីកកកាយរកជន្លេន ដើម្បីធ្វើជានុយសម្រាប់បម្រើដល់វិស័យនេសាទ និងវារីវប្បកម្មនៅភាគនិរតីនៃប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានធ្វើការស្ទង់មតិដោយប្រើកម្រងសំណួរទៅលើអ្នកនេសាទនៅតាមតំបន់ឆ្នេរ ដើម្បីវាយតម្លៃពីតម្រូវការ និងសក្តានុពលនៃអាជីវកម្មចិញ្ចឹមជន្លេន។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Wild Harvesting / Self-sourcing ការជីកកកាយរកជន្លេនតាមធម្មជាតិដោយខ្លួនឯង |
មិនតម្រូវឱ្យមានការចំណាយដើមទុនជាសាច់ប្រាក់សម្រាប់អ្នកនេសាទ។ | ចំណាយពេលវេលាយូរ ត្រូវធ្វើដំណើរផ្លូវឆ្ងាយ និងបង្កការបំផ្លិចបំផ្លាញដល់ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីដី និងទីជម្រកធម្មជាតិ។ | ៥៧% នៃអ្នកឆ្លើយតបជ្រើសរើសប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រស្វែងរកដោយខ្លួនឯងនេះ។ |
| Purchasing from Wild Catchers ការទិញពីអ្នកជីកជន្លេនលក់បន្ត |
ចំណេញពេលវេលា និងកាត់បន្ថយភាពនឿយហត់សម្រាប់អ្នកនេសាទ។ | អ្នកផ្គត់ផ្គង់មានចំនួនតិចតួច តម្លៃអាចមានការប្រែប្រួលខ្ពស់ និងនៅតែពឹងផ្អែកលើការជីកបំផ្លាញធម្មជាតិដដែល។ | ៣៧% ទិញពីអ្នកផ្គត់ផ្គង់ ក្នុងតម្លៃជាមធ្យម ០,៧០ ណៃរ៉ា (₦) ក្នុងមួយគីឡូក្រាម។ |
| Commercial Vermiculture ការចិញ្ចឹមជន្លេនជាលក្ខណៈពាណិជ្ជកម្ម |
ធានាបាននូវការផ្គត់ផ្គង់ប្រកបដោយនិរន្តរភាព ជួយអភិរក្សពូជជន្លេនក្នុងធម្មជាតិ និងកាត់បន្ថយការបំផ្លាញដី។ | ទាមទារឱ្យមានការសិក្សាស្រាវជ្រាវពីជីវសាស្ត្ររបស់ពូជជន្លេន និងតម្រូវឱ្យមានការវិនិយោគលើរចនាសម្ព័ន្ធបង្កាត់ពូជ។ | ៤៦% នៃអ្នកនេសាទបង្ហាញឆន្ទៈក្នុងការទិញ និង ៤៩% ចង់ក្លាយជាភ្នាក់ងារចែកចាយ ប្រសិនបើមានកសិដ្ឋានផ្គត់ផ្គង់ច្បាស់លាស់។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារមិនបានបញ្ជាក់លម្អិតពីទំហំចំណាយហិរញ្ញវត្ថុនោះទេ ប៉ុន្តែបានសង្កត់ធ្ងន់យ៉ាងខ្លាំងលើតម្រូវការក្នុងការសិក្សាស្រាវជ្រាវជីវសាស្ត្រ និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធមូលដ្ឋាន។
ការសិក្សានេះពឹងផ្អែកលើការស្ទង់មតិអ្នកនេសាទចំនួន ១០២ នាក់នៅតំបន់ឆ្នេរចំនួន ៣ ក្នុងភាគនិរតីនៃប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា ដោយផ្តោតលើពូជជន្លេនប្រចាំតំបន់អាហ្វ្រិក។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ទិន្នន័យនេះបង្ហាញពីគំរូអាជីវកម្មដ៏ល្អ ប៉ុន្តែយើងមិនអាចចម្លងយកពូជជន្លេនទាំងនោះមកប្រើប្រាស់ដោយផ្ទាល់បានទេ ដើម្បីចៀសវាងការនាំចូលពូជឈ្លានពាន (Invasive species) ដែលទាមទារឱ្យមានការសិក្សាលើពូជក្នុងស្រុកជំនួសវិញ។
គំនិតផ្តួចផ្តើមក្នុងការបង្កើតកសិដ្ឋានចិញ្ចឹមជន្លេននេះ មានសក្តានុពលខ្ពស់ និងអាចឆ្លើយតបយ៉ាងល្អទៅនឹងតម្រូវការនៃវិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
សរុបមក ការជំរុញវិស័យចិញ្ចឹមជន្លេននៅកម្ពុជានឹងផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍ជាខ្សែសង្វាក់ ទាំងការគាំទ្រដល់ការអភិវឌ្ឍន៍វារីវប្បកម្ម ការផលិតជីសរីរាង្គ និងការអភិរក្សបរិស្ថានដី។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Vermiculture (ការចិញ្ចឹមជន្លេន) | ដំណើរការនៃការបង្កាត់ និងចិញ្ចឹមជន្លេនក្នុងលក្ខខណ្ឌដែលអាចគ្រប់គ្រងបាន ដើម្បីទទួលបានទិន្នផលជន្លេនសម្រាប់ប្រើប្រាស់កែច្នៃជាចំណីសត្វ នុយនេសាទ ឬផលិតជី។ | ដូចជាការបើកកសិដ្ឋានចិញ្ចឹមមាន់យកសាច់និងពងដែរ ប៉ុន្តែនេះគឺការចិញ្ចឹមជន្លេនដើម្បីយកតួខ្លួនវាទៅធ្វើនុយ និងយកលាមកវាធ្វើជី។ |
| Vermicomposting (ការផលិតជីកំប៉ុស្តដោយប្រើជន្លេន) | ការប្រើប្រាស់ជន្លេនដើម្បីបំបែកកាកសំណល់សរីរាង្គ (ដូចជាកាកសំណល់ផ្ទះបាយ ក្រដាស ឬលាមកសត្វ) ឱ្យក្លាយទៅជាជីកំប៉ុស្តដែលមានជីវជាតិខ្ពស់សម្រាប់រុក្ខជាតិ។ | ដូចជាការប្រើម៉ាស៊ីនកិនរំលាយសំរាមសរីរាង្គឱ្យទៅជាជីរាវ ឬជីគោកដ៏ល្អ ប៉ុន្តែទីនេះ "ម៉ាស៊ីន" គឺជាពោះវៀនរបស់ជន្លេន។ |
| Earthworm meal (ម្សៅជន្លេន) | ផលិតផលចំណីសត្វដែលផលិតឡើងដោយការកិន និងសម្ងួតជន្លេន ដែលសម្បូរទៅដោយប្រូតេអ៊ីន និងអាស៊ីតអាមីណូចាំបាច់ (Methionine និង Lysine) ប្រើសម្រាប់ជំនួសម្សៅត្រីក្នុងការផលិតចំណីវារីវប្បកម្ម។ | ដូចជាការយកត្រីទៅកិនធ្វើជាម្សៅត្រីសម្រាប់ឱ្យជ្រូកឬមាន់ស៊ីដែរ តែនេះគឺការយកជន្លេនមកកិនធ្វើជាចំណីឱ្យត្រីស៊ីវិញ។ |
| Fishmeal (ម្សៅត្រី) | ម្សៅប្រូតេអ៊ីនដែលចម្រាញ់ចេញពីត្រីតូចៗ ឬកាកសំណល់ត្រី ដែលជាធម្មតាត្រូវបានប្រើជាគ្រឿងផ្សំគោលសម្រាប់ផលិតចំណីសត្វ និងចំណីត្រី។ នៅក្នុងការសិក្សានេះ គេចង់យកម្សៅជន្លេនមកជំនួសវាដើម្បីកាត់បន្ថយចំណាយ។ | ដូចជាប្រូតេអ៊ីនម្សៅ (Whey protein) ដែលអ្នកហាត់ប្រាណផឹកដើម្បីលូតលាស់សាច់ដុំ ប៉ុន្តែនេះគឺជាម្សៅប្រូតេអ៊ីនសម្រាប់បំប៉នសត្វចិញ្ចឹម។ |
| Alma millsoni (ពូជជន្លេនអាលម៉ាមីលសូនី) | ជាប្រភេទពូជជន្លេនក្នុងស្រុកមួយប្រភេទនៅតំបន់អាហ្វ្រិក ដែលអ្នកនេសាទនិយមប្រើបំផុតជានុយសម្រាប់ស្ទូចត្រី ដោយសារទំហំ និងភាពទាក់ទាញរបស់វាចំពោះត្រី។ | ដូចជាពូជមាន់ស្រុកយើង ដែលជាពូជពេញនិយម និងធន់នឹងអាកាសធាតុក្នុងតំបន់ ងាយស្រួលចិញ្ចឹមជាងពូជនាំចូល។ |
| Belowground bio-diversity (ជីវចម្រុះក្រោមដី) | ភាពសម្បូរបែបនៃភាវៈរស់គ្រប់ប្រភេទ (រួមទាំងជន្លេន សត្វល្អិត និងអតិសុខុមប្រាណ) ដែលរស់នៅក្រោមផ្ទៃដី និងដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការថែរក្សាសុខភាពដី និងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី។ | ដូចជាទីក្រុងក្រោមដីមួយដែលមានប្រជាជន (សត្វល្អិត និងបាក់តេរី) ផ្សេងៗគ្នាកំពុងធ្វើការងាររៀងៗខ្លួនដើម្បីជួយឱ្យដីមានជីជាតិ។ |
| Limicolous (ភាវៈរស់ក្នុងភក់) | ពាក្យបច្ចេកទេសគីមី-ជីវសាស្ត្រប្រើសម្រាប់ពិពណ៌នាអំពីភាវៈរស់ (ដូចជាប្រភេទជន្លេនមួយចំនួន) ដែលរស់នៅ និងលូតលាស់បានល្អនៅក្នុងភក់ ល្បាប់ ឬបរិស្ថានដីដែលមានសំណើមខ្ពស់ជាប់ជានិច្ច។ | ដូចជាត្រីអណ្តែង ឬអន្ទង់ដែលចូលចិត្តរស់នៅក្នុងភក់អញ្ចឹងដែរ ជន្លេនប្រភេទនេះគឺចូលចិត្តរស់នៅក្នុងតំបន់ដីភក់ល្បាប់។ |
| Eisenia fetida (ពូជជន្លេនក្រហម ឬជន្លេនជី) | ប្រភេទពូជជន្លេនស្តង់ដារដែលគេនិយមប្រើប្រាស់ទូទាំងពិភពលោកសម្រាប់ការផលិតជីកំប៉ុស្ត ដោយសារវាមានអត្រាបន្តពូជខ្ពស់បំផុត និងធន់នឹងសីតុណ្ហភាពប្រែប្រួល។ | ដូចជាពូជស្រូវអ៊ីអ៊ែរ (IR) ដែលកសិករទូទាំងពិភពលោកស្គាល់ និងនិយមដាំដុះដោយសារវាធន់និងផ្តល់ទិន្នផលលឿន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
