បញ្ហា/ប្រធានបទ (The Problem/Topic)៖ ប្រទេសវៀតណាមគឺជាអ្នកនាំចេញអង្ករកំពូលមួយ ប៉ុន្តែការផ្តោតខ្លាំងលើបរិមាណបានបណ្តាលឱ្យអង្ករមានគុណភាពទាប ប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន និងធ្វើឱ្យកសិករខ្នាតតូចទទួលបានប្រាក់ចំណូលទាប ដោយសារពួកគេខ្វះអំណាចតថ្លៃជាមួយរចនាសម្ព័ន្ធទីផ្សារនាំចេញដែលគ្រប់គ្រងដោយក្រុមហ៊ុនរដ្ឋ។
វិធីសាស្ត្រ (Approach)៖ ការសិក្សានេះអនុវត្តក្របខ័ណ្ឌទ្រឹស្តីរចនាសម្ព័ន្ធ-ឥរិយាបថ-លទ្ធផល (Structure-Conduct-Performance) រួមផ្សំជាមួយនឹងការប្រៀបធៀបអន្តរជាតិ និងការចុះអង្កេតផ្ទាល់នៅតំបន់ដីសណ្តទន្លេមេគង្គ។
សេចក្តីសន្និដ្ឋានសំខាន់ៗ (Key Conclusions)៖
របាយការណ៍នេះរកឃើញថា រចនាសម្ព័ន្ធទីផ្សារស្រូវអង្ករវៀតណាមបច្ចុប្បន្នពឹងផ្អែកខ្លាំងលើការនាំចេញអង្ករគុណភាពទាបក្នុងបរិមាណច្រើន ដែលធ្វើឱ្យកសិករខ្នាតតូចងាយរងហានិភ័យ និងទទួលបានប្រាក់ចំណេញទាប។ ទន្ទឹមនឹងនេះ បទប្បញ្ញត្តិតឹងរ៉ឹងរបស់រដ្ឋ (ដូចជាអនុក្រឹត្យលេខ ១០៩) បានរារាំងសហគ្រាសធុនតូចក្នុងការនាំចេញអង្ករដែលមានគុណភាពខ្ពស់។
| ការរកឃើញ (Finding) | ព័ត៌មានលម្អិត (Detail) | ភស្តុតាង (Evidence) |
|---|---|---|
| ភាពទន់ខ្សោយរបស់កសិករខ្នាតតូច (Vulnerability of smallholder farmers) | កសិករភាគច្រើនមានដីតូចតាច ខ្វះដើមទុន និងអត់មានឃ្លាំងស្តុកទុក ដែលបង្ខំឱ្យពួកគេលក់ស្រូវសើមភ្លាមៗទៅឱ្យឈ្មួញកណ្តាលក្នុងតម្លៃទាប ដោយគ្មានអំណាចតថ្លៃ។ | ៨៦% នៃកសិករនៅតំបន់ដីសណ្តទន្លេមេគង្គមានដីក្រោម ២ហិកតា ហើយ ៧៥-៨០% នៃកសិករត្រូវបង្ខំចិត្តលក់ស្រូវសើមនៅនឹងស្រែភ្លាមៗក្រោយពេលប្រមូលផល។ |
| ភាពប្រមូលផ្តុំនៃក្រុមហ៊ុននាំចេញរដ្ឋ (Concentration of State-owned Exporters) | ទីផ្សារនាំចេញត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយក្រុមហ៊ុនរដ្ឋធំៗ ដែលផ្តោតលើកិច្ចសន្យារដ្ឋនិងរដ្ឋ (G2G) សម្រាប់អង្ករគុណភាពទាប ដែលមិនលើកទឹកចិត្តដល់ការដាំដុះអង្ករគុណភាពខ្ពស់ និងការកសាងម៉ាកយីហោ។ | ក្រុមហ៊ុននាំចេញកំពូលទាំង ១០ កាន់កាប់ ៥៦,៩៣% នៃបរិមាណនាំចេញសរុប (ក្នុងនោះ Vinafood 1 និង Vinafood 2 កាន់កាប់ចំណែកប្រហែល ៤០% នៃទីផ្សារក្នុងឆ្នាំ២០១២)។ |
| ផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមាននៃអនុក្រឹត្យលេខ ១០៩ (Negative impact of Decree 109) | លក្ខខណ្ឌតម្រូវដ៏តឹងរ៉ឹងសម្រាប់ការក្លាយជាអ្នកនាំចេញបានបង្កើតនូវរបាំងរារាំង (Barrier to entry) សម្រាប់ក្រុមហ៊ុនតូចៗដែលមានសក្តានុពលក្នុងការនាំចេញអង្ករពិសេស ឬអង្ករសរីរាង្គ។ | អនុក្រឹត្យតម្រូវឱ្យមានឃ្លាំងស្តុកស្រូវអប្បបរមា ៥០០០តោន និងរោងម៉ាស៊ីនកិនស្រូវចំណុះ ១០តោន/ម៉ោង ដែលធ្វើឱ្យក្រុមហ៊ុននាំចេញរួមតូចសល់ត្រឹមប្រហែល ១៥០ ក្រុមហ៊ុនធំៗ។ |
| សក្តានុពលនៃវិស័យរោងម៉ាស៊ីនកិនស្រូវ (Potential of the Milling Sector) | រោងម៉ាស៊ីនមានសក្តានុពល និងទីតាំងល្អក្នុងការក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលសម្របសម្រួល (Hub) រវាងកសិករ និងទីផ្សារ ប៉ុន្តែបច្ចុប្បន្នភាគច្រើនត្រឹមតែស៊ីឈ្នួលកិនស្រូវឱ្យឈ្មួញកណ្តាលប៉ុណ្ណោះ ដោយមិនទាន់ភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងបញ្ឈរនៅឡើយ។ | រោងម៉ាស៊ីនធំៗមានទុនវិនិយោគជាមធ្យមពី ២០-២៥ ប៊ីលានដុង ប៉ុន្តែ ៣០,៣% នៃស្រូវនៅតែត្រូវលក់ពីឈ្មួញកណ្តាលទៅរោងម៉ាស៊ីន ជាជាងរោងម៉ាស៊ីនទិញផ្ទាល់ពីកសិករ។ |
របាយការណ៍នេះផ្តល់អនុសាសន៍ឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរជាយុទ្ធសាស្ត្រពីរចនាសម្ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន ទៅជារចនាសម្ព័ន្ធដែលជំរុញគុណភាព ការប្រកួតប្រជែងសេរី និងការបែងចែកផលប្រយោជន៍ប្រកបដោយសមធម៌ដល់កសិករ។
| គោលដៅ (Target) | សកម្មភាព (Action) | អាទិភាព (Priority) |
|---|---|---|
| រាជរដ្ឋាភិបាល (Government) | កែសម្រួល ឬបន្ធូរបន្ថយលក្ខខណ្ឌនៃអនុក្រឹត្យលេខ ១០៩ (Decree 109) ដើម្បីអនុញ្ញាតឱ្យសហគ្រាសធុនតូច និងមធ្យម អាចនាំចេញអង្ករពិសេស (Specialty/Organic rice) ដោយមិនចាំបាច់បំពេញតម្រូវការឃ្លាំងស្តុក និងម៉ាស៊ីនកិនខ្នាតធំពេក។ | ខ្ពស់ (High) |
| វិស័យឯកជន / រោងម៉ាស៊ីនកិនស្រូវ (Private Sector / Millers) | អនុវត្តស្តង់ដារការអនុវត្តផលិតកម្មល្អសម្រាប់រោងម៉ាស៊ីនកិនស្រូវ (GMP-RM) និងពង្រីកតួនាទីខ្លួន ដោយភ្ជាប់កិច្ចសន្យាផ្ទាល់ជាមួយកសិករ ឬសហគមន៍កសិកម្ម ដើម្បីកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើឈ្មួញកណ្តាល។ | ខ្ពស់ (High) |
| រាជរដ្ឋាភិបាល (Government) | បន្ធូរបន្ថយគោលនយោបាយកម្រិតទំហំដីធ្លី (Land limit policy/Hạn điền) ដើម្បីលើកទឹកចិត្តដល់ការប្រមូលផ្តុំដីធ្លីសម្រាប់ការធ្វើកសិកម្មទ្រង់ទ្រាយធំ ដែលអាចទាញយកអត្ថប្រយោជន៍ពីសេដ្ឋកិច្ចមាត្រដ្ឋាន (Economies of scale)។ | មធ្យម (Medium) |
| រាជរដ្ឋាភិបាល (Government) | បញ្ឈប់ការកំណត់តម្លៃកម្រិតទាប (Floor price) ដែលគ្មានប្រសិទ្ធភាព ហើយងាកមកប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធហិរញ្ញវត្ថុខ្នាតតូច និងការធានារ៉ាប់រងកសិកម្ម ដើម្បីជួយកសិករទប់ទល់នឹងហានិភ័យទីផ្សារ។ | ខ្ពស់ (High) |
បរិបទទីផ្សារស្រូវអង្ករកម្ពុជាមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នាច្រើនទៅនឹងវៀតណាម ដូចជាការពឹងផ្អែកលើកសិករខ្នាតតូច ឥទ្ធិពលខ្លាំងរបស់ឈ្មួញកណ្តាល និងបញ្ហាកង្វះឃ្លាំងស្តុកទុក។ បទពិសោធន៍របស់វៀតណាមក្នុងការកំណត់លក្ខខណ្ឌនាំចេញតឹងរ៉ឹងពេក ដែលបំផ្លាញឱកាសអង្ករគុណភាពខ្ពស់ គឺជាមេរៀនដ៏សំខាន់សម្រាប់គោលនយោបាយកម្ពុជា។
ដើម្បីឈរជើងប្រកួតប្រជែងប្រកបដោយនិរន្តរភាព កម្ពុជាត្រូវចៀសវាងការរត់ប្រណាំងលើបរិមាណ (Volume-based) តែត្រូវផ្តោតលើតម្លៃ និងម៉ាកយីហោគុណភាព ដោយផ្តល់ភាពងាយស្រួលដល់ការវិនិយោគសហគ្រាសកែច្នៃធុនមធ្យម និងគាំទ្រដល់ការប្រមូលផ្តុំសហគមន៍កសិករ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមអនុសាសន៍នៃរបាយការណ៍នេះ គួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Structure-Conduct-Performance (SCP) | ជារូបមន្តសេដ្ឋកិច្ចដែលប្រើដើម្បីវិភាគពីរបៀបដែលរចនាសម្ព័ន្ធទីផ្សារ (ចំនួនអ្នកទិញ/លក់ និងរបាំងចូលទីផ្សារ) ជះឥទ្ធិពលដល់ឥរិយាបថរបស់ក្រុមហ៊ុន (ការកំណត់តម្លៃ) និងលទ្ធផលចុងក្រោយ (ប្រសិទ្ធភាពទីផ្សារ និងប្រាក់ចំណេញ)។ ក្នុងន័យគោលនយោបាយ វាជួយរដ្ឋាភិបាលរកឱ្យឃើញនូវចំណុចខ្វះខាតក្នុងទីផ្សារដើម្បីធ្វើកំណែទម្រង់។ | ប្រៀបដូចជាការមើលពីទម្រង់ផ្លូវ (Structure) របៀបអ្នកបើកបរ (Conduct) ដែលនាំឱ្យមានលទ្ធផលនៃការធ្វើដំណើរថាលឿនឬយឺត (Performance)។ |
| Value Chain | ជាខ្សែសង្វាក់នៃសកម្មភាពទាំងអស់ ចាប់តាំងពីការផ្គត់ផ្គង់ធាតុចូល ដាំដុះ ប្រមូលទិញ កិនកែច្នៃ រហូតដល់ការនាំចេញទៅដល់ដៃអ្នកបរិភោគចុងក្រោយ។ គោលនយោបាយល្អត្រូវធ្វើយ៉ាងណាឱ្យអ្នកចូលរួមគ្រប់ដំណាក់កាល (ជាពិសេសកសិករ) ទទួលបានចំណែកប្រាក់ចំណេញសមធម៌ពីតម្លៃបន្ថែមនេះ។ | ដូចជាដំណើរការប្រែក្លាយពីកប្បាសទៅជាអំបោះ ពីអំបោះទៅជាក្រណាត់ រួចកាត់ជារ៉ូប ដែលរាល់ដំណាក់កាលនីមួយៗធ្វើឱ្យទំនិញកាន់តែមានតម្លៃថ្លៃ។ |
| Contract Farming | ជាប្រព័ន្ធកសិកម្មដែលកសិករចុះកិច្ចសន្យាជាមុនជាមួយក្រុមហ៊ុនទិញ (ឬរោងម៉ាស៊ីន) ដោយកំណត់អំពីបរិមាណ គុណភាព និងតម្លៃជាក់លាក់មុនពេលដាំដុះ។ នេះជួយកាត់បន្ថយហានិភ័យទីផ្សារសម្រាប់កសិករ និងធានាការផ្គត់ផ្គង់វត្ថុធាតុដើមមានគុណភាពសម្រាប់ក្រុមហ៊ុន។ | ដូចជាការកុម្ម៉ង់ទិញនំខេកទុកជាមុនសម្រាប់ថ្ងៃខួបកំណើត ដោយមានការព្រមព្រៀងតម្លៃ និងម៉ូដច្បាស់លាស់មុនពេលអ្នកដុតនំចាប់ផ្តើមធ្វើ។ |
| Floor Price | ជាតម្លៃអប្បបរមាដែលរដ្ឋាភិបាលកំណត់សម្រាប់ការទិញកសិផល ដើម្បីធានាថាកសិករមិនខាតបង់ ជាពិសេសក្នុងរដូវប្រមូលផលដែលសំបូរទិន្នផលធ្វើឱ្យតម្លៃធ្លាក់ចុះ។ ទោះជាយ៉ាងណា បើអនុវត្តមិនបានល្អ វាអាចធ្វើឱ្យខូចយន្តការទីផ្សារសេរី និងរារាំងការផលិតកសិផលគុណភាពខ្ពស់។ | ដូចជាការកំណត់ប្រាក់ខែគោលអប្បបរមាដោយច្បាប់ ដើម្បីការពារកុំឱ្យនិយោជកផ្តល់ប្រាក់ឈ្នួលទាបពេកដល់កម្មករ។ |
| Temporary Storage Policy | ជាគោលនយោបាយដែលរដ្ឋាភិបាលផ្តល់ការឧបត្ថម្ភធន (ដូចជាឥណទានការប្រាក់ទាប) ដល់ក្រុមហ៊ុន ឬរោងម៉ាស៊ីនដើម្បីទិញកសិផលស្តុកទុកក្នុងឃ្លាំងនៅរដូវប្រមូលផល។ គោលបំណងគឺដើម្បីស្រូបយកបរិមាណកសិផលដែលលើសតម្រូវការ កុំឱ្យតម្លៃធ្លាក់ចុះខ្លាំងពេកប៉ះពាល់កសិករ។ | ដូចជាការទិញផ្លែឈើយកទៅក្លាសេទុកក្នុងទូរទឹកកកនៅពេលសំបូរ ដើម្បីកុំឱ្យស្អុយខូច និងរង់ចាំលក់នៅពេលខ្វះខាតក្នុងតម្លៃល្អជាងមុន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
