បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះស្រាវជ្រាវពីមូលហេតុដែលដំណើរការរំលាយសេដ្ឋកិច្ចកសិករតូចតាចនៅវៀតណាមប្រព្រឹត្តទៅយ៉ាងយឺតយ៉ាវ ទោះបីជាមានកំណែទម្រង់ហើយក្តី និងស្វែងរកគំរូអភិវឌ្ឍន៍សង្គមជនបទនាពេលអនាគត។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ទិន្នន័យពីការស្ទង់មតិកសិករឆ្នាំ ២០០៩-២០១០ លើគ្រួសារចំនួន ២.០០០ នៅក្នុងខេត្តចំនួន ៤ នៃតំបន់ដីសណ្ដទន្លេក្រហម (ĐBSH) និងទន្លេមេគង្គ (ĐBSCL)។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Egalitarian Smallholder Model (Red River Delta) គំរូបែងចែកដីធ្លីស្មើៗគ្នា (តំបន់ដីសណ្ដទន្លេក្រហម) |
ធានាសមធម៌សង្គមដោយមានអត្រាអ្នកគ្មានដីទាបបំផុត និងផ្តល់សន្តិសុខស្បៀងជាមូលដ្ឋានដល់ប្រជាជនភាគច្រើន។ | ដីមានលក្ខណៈបែកខ្ញែកតូចៗពេក ធ្វើឱ្យប្រាក់ចំណូលកសិកម្មទាប និងរារាំងដល់ការធ្វើទំនើបកម្មកសិកម្មខ្នាតធំ។ | អត្រាគ្រួសារគ្មានដីមានត្រឹមតែ ១% ប៉ុន្តែប្រាក់ចំណូលកសិកម្មទាប (១៨,៧ លានដុង/ឆ្នាំ) និងទំហំដីមធ្យមត្រឹម ០,០៤ ហិកតាក្នុងម្នាក់។ |
| Commercial Farming & Land Concentration Model (Mekong River Delta) គំរូកសិកម្មពាណិជ្ជកម្ម និងការប្រមូលផ្តុំដីធ្លី (តំបន់ដីសណ្ដទន្លេមេគង្គ) |
ជំរុញផលិតកម្មកសិកម្មខ្នាតធំ បង្កើនប្រាក់ចំណូលខ្ពស់សម្រាប់ម្ចាស់ដីធំៗ និងឆ្លើយតបទៅនឹងតម្រូវការទីផ្សារពាណិជ្ជកម្ម។ | បង្កើតឱ្យមានវិសមភាពសង្គម និងការបែងចែកវណ្ណៈយ៉ាងច្បាស់លាស់ ព្រមទាំងធ្វើឱ្យកសិករក្រីក្រធ្លាក់ខ្លួនទៅជាអ្នកគ្មានដីកាន់តែច្រើន។ | អត្រាអ្នកគ្មានដីមានរហូតដល់ ២៥% ខណៈប្រាក់ចំណូលកសិកម្មជាមធ្យមខ្ពស់ជាងតំបន់ភាគខាងជើងជិតពីរដង (៣៨,៥ លានដុង/ឆ្នាំ)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានច្រើនក្នុងការចុះប្រមូលទិន្នន័យជាក់ស្តែងពីសហគមន៍ ដោយចំណាយកម្លាំងពលកម្ម និងពេលវេលាក្នុងការសម្ភាសន៍គ្រួសារកសិករខ្នាតធំ។
ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ទិន្នន័យកាលពីឆ្នាំ ២០០៩-២០១០ នៅតំបន់ដីសណ្ដចំនួនពីរនៃប្រទេសវៀតណាម ដែលមានប្រវត្តិសាស្ត្រនយោបាយកុម្មុយនិស្ត និងការកំណត់ទំហំដីដោយរដ្ឋ (Hạn điền)។ ទោះបីជាបរិបទច្បាប់កម្មសិទ្ធិដីធ្លីខុសពីប្រទេសកម្ពុជាក៏ដោយ វានៅតែមានសារៈសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជាក្នុងការរៀនសូត្រពីរបៀបដែលការពាណិជ្ជកម្មនីយកម្មកសិកម្មអាចបណ្តាលឱ្យមានវិបត្តិគ្មានដីធ្លី និងវិសមភាពសង្គម។
របកគំហើញ និងវិធីសាស្ត្រវិភាគក្នុងឯកសារនេះ មានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការវាយតម្លៃរចនាសម្ព័ន្ធសង្គម-កសិកម្ម និងគោលនយោបាយដីធ្លីនៅកម្ពុជា។
ការយល់ដឹងស៊ីជម្រៅពីទំនាក់ទំនងរវាងទំហំដីធ្លី និងបម្រែបម្រួលសង្គម នឹងជួយអ្នកធ្វើគោលនយោបាយកម្ពុជាបង្កើតយុទ្ធសាស្ត្រអភិវឌ្ឍន៍ជនបទប្រកបដោយបរិយាបន្ន។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Smallholder society | សង្គមដែលពឹងផ្អែកលើកសិករដែលមានដីស្រែចម្ការខ្នាតតូចជាចម្បង ដែលភាគច្រើនផលិតសម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់ជីវភាពគ្រួសារជាមូលដ្ឋាន និងមានកម្រិតបច្ចេកទេសទាបក្នុងការផលិត។ | ដូចជាភូមិមួយដែលផ្ទះនីមួយៗមានដីបន្តិចបន្តួចគ្រាន់តែដាំបន្លែនិងធ្វើស្រែហូបខ្លួនឯង មិនមែនជាការធ្វើកសិដ្ឋានធំៗសម្រាប់លក់ទំហំធំឡើយ។ |
| Land fragmentation | ស្ថានភាពដែលដីកសិកម្មត្រូវបានបែងចែកជាកង់ៗ ឬចម្រៀកតូចៗជាច្រើនកន្លែងខុសៗគ្នា ដោយសារការបែងចែកកេរ្តិ៍មរតក ឬគោលនយោបាយរដ្ឋ ដែលធ្វើឱ្យពិបាកក្នុងការប្រើប្រាស់គ្រឿងចក្រ ឬធ្វើកសិកម្មខ្នាតធំ។ | ដូចជានំខេកមួយដុំដែលត្រូវគេកាត់ជាចំណិតតូចៗចែកទៅមនុស្ស ១០០ នាក់ ដែលធ្វើឱ្យម្នាក់ៗបានតែមួយម៉ាត់ មិនអាចបរិភោគឱ្យឆ្អែត ឬយកទៅលក់បន្តបាន។ |
| Social differentiation | ដំណើរការនៃការបែងចែកសមាជិកក្នុងសហគមន៍ទៅជាក្រុម ឬវណ្ណៈសង្គមខុសៗគ្នា ដោយផ្អែកលើប្រាក់ចំណូល ទំហំដីធ្លី ដែលបណ្តាលឱ្យមានគម្លាតរវាងអ្នកមានដីធំ និងអ្នកគ្មានដីធ្លីទាល់តែសោះ។ | ដូចជាការប្រកួតរត់ប្រណាំង ដែលយូរៗទៅ អ្នករត់លឿនកាន់តែដាច់ឆ្ងាយពីអ្នករត់យឺត បង្កើតបានជាក្រុមអ្នកឈ្នះនិងក្រុមអ្នកចាញ់យ៉ាងច្បាស់។ |
| Land concentration | ដំណើរការដែលដីធ្លីកសិកម្មត្រូវបានប្រមូលផ្តុំទៅកាន់ម្ចាស់តែមួយ ឬគ្រួសារតែមួយក្នុងទំហំធំ ជាញឹកញាប់តាមរយៈការទិញពីកសិករដែលជំពាក់បំណុល ឬខ្សត់ខ្សោយ ដើម្បីបង្កើតកសិដ្ឋានពាណិជ្ជកម្ម។ | ដូចជាត្រីធំស៊ីត្រីតូច ដោយកសិករមានលុយច្រើនទិញដីពីកសិករក្រីក្ររហូតខ្លួនឯងក្លាយជាម្ចាស់ចម្ការធំម្នាក់ឯង។ |
| Land quota | គោលនយោបាយរបស់រដ្ឋក្នុងការកំណត់ទំហំដីកសិកម្មអតិបរមា (ឧ. ៣ ទៅ ៦ ហិកតា) ដែលគ្រួសារនីមួយៗអាចកាន់កាប់ដោយស្របច្បាប់ ដើម្បីទប់ស្កាត់ការប្រមូលផ្តុំដីធ្លីច្រើនពេកទៅលើបុគ្គលតែម្នាក់ និងការពារកុំឱ្យមានអ្នកអត់ដី។ | ដូចជាការកំណត់ច្បាប់ថា សិស្សម្នាក់អាចខ្ចីសៀវភៅពីបណ្ណាល័យបានច្រើនបំផុតត្រឹមតែ ៥ ក្បាលប៉ុណ្ណោះ ដើម្បីឱ្យសិស្សផ្សេងទៀតមានឱកាសខ្ចីដែរ។ |
| Commercial farming | ប្រព័ន្ធកសិកម្មដែលកសិករផ្តោតលើការផលិតដំណាំ ឬចិញ្ចឹមសត្វក្នុងបរិមាណច្រើន ដើម្បីលក់យកប្រាក់ចំណេញនៅលើទីផ្សារ ដោយប្រើប្រាស់ពលកម្មឈ្នួល និងការវិនិយោគទុនខ្ពស់ ជាជាងសម្រាប់តែការបរិភោគក្នុងគ្រួសារ។ | ដូចជាការបើកហាងនំប៉័ងខ្នាតធំមួយដើម្បីលក់យកលុយចំណេញ ដែលខុសពីការដុតនំប៉័ងបន្តិចបន្តួចសម្រាប់តែហូបក្នុងផ្ទះខ្លួនឯង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
