បញ្ហា/ប្រធានបទ (The Problem/Topic)៖ របាយការណ៍នេះពិនិត្យមើលភាពខុសគ្នានៃកត្តាជំរុញ និងទាញយកការធ្វើចំណាកស្រុកក្នុងស្រុករវាងតំបន់ដីសណ្តទន្លេក្រហម (ĐBSH) និងតំបន់ដីសណ្តទន្លេមេគង្គ (ĐBSCL) ព្រមទាំងបញ្ហាប្រឈមរបស់ជនចំណាកស្រុកក្នុងការទទួលបានសេវាសាធារណៈ លំនៅដ្ឋាន និងការគាំពារសង្គម។
វិធីសាស្ត្រ (Approach)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវចម្រុះដោយរួមបញ្ចូលការវិភាគទិន្នន័យបន្ទាប់បន្សំ និងការប្រមូលទិន្នន័យបឋមតាមរយៈការសម្ភាសន៍ និងការពិភាក្សាក្រុមសកម្ម។
សេចក្តីសន្និដ្ឋានសំខាន់ៗ (Key Conclusions)៖
របាយការណ៍នេះបង្ហាញពីភាពខុសគ្នាយ៉ាងច្បាស់នៃនិន្នាការចំណាកស្រុករវាងតំបន់ដីសណ្តទន្លេក្រហម (ĐBSH) ដែលជាតំបន់ទទួលជនចំណាកស្រុក និងតំបន់ដីសណ្តទន្លេមេគង្គ (ĐBSCL) ដែលជាតំបន់ហូរចេញប្រជាជនយ៉ាងច្រើន។ កត្តាជំរុញរួមមានឱកាសការងារ និងប្រាក់ចំណូល ខណៈជនចំណាកស្រុកនៅតែប្រឈមនឹងការលំបាកយ៉ាងខ្លាំងក្នុងការទទួលបានសេវាសាធារណៈ លំនៅដ្ឋាន និងការគាំពារសង្គមក្នុងវិស័យការងារក្រៅប្រព័ន្ធ។
| ការរកឃើញ (Finding) | ព័ត៌មានលម្អិត (Detail) | ភស្តុតាង (Evidence) |
|---|---|---|
| គម្លាតនៃលំហូរចំណាកស្រុក (Migration Flow Disparities) | តំបន់ដីសណ្តទន្លេក្រហមទាក់ទាញកម្លាំងពលកម្មយ៉ាងច្រើនតាមរយៈកំណើនឧស្សាហូបនីយកម្ម ខណៈតំបន់ដីសណ្តទន្លេមេគង្គប្រឈមនឹងការហូរចេញប្រជាជនដោយសារការខ្វះខាតការងារ និងផលប៉ះពាល់នៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។ | ទិន្នន័យឆ្នាំ ២០២២ បង្ហាញថាអត្រាចំណាកស្រុកសុទ្ធនៅតំបន់ដីសណ្តទន្លេក្រហមគឺ +២,៤‰ ឯតំបន់ដីសណ្តទន្លេមេគង្គគឺ -៣,៧៧‰។ |
| វិសមភាពប្រាក់ចំណូល (Income Disparities) | ប្រាក់ចំណូលគឺជាកត្តាទាញយក (Pull factor) ដ៏ចម្បងដែលធ្វើឱ្យពលករផ្លាស់ទីទៅកាន់តំបន់ឧស្សាហកម្មធំៗ ស្របពេលដែលប្រាក់ចំណូលនៅតំបន់កសិកម្មមានកម្រិតទាបនិងមិនមានស្ថិរភាព។ | ប្រាក់ចំណូលមធ្យមរបស់ពលករនៅតំបន់ទទួលបានចំណាកស្រុកក្នុងតំបន់ដីសណ្តទន្លេក្រហមគឺ ១១,១ លានដុង/ខែ បើធៀបនឹងខេត្តដែលហូរចេញនៅតំបន់ដីសណ្តទន្លេមេគង្គដែលមានត្រឹមតែ ៦,៧ ទៅ ៨ លានដុង/ខែ។ |
| ការងារក្នុងវិស័យក្រៅប្រព័ន្ធ (Informal Sector Employment) | ពលករចំណាកស្រុកភាគច្រើនធ្វើការក្នុងវិស័យក្រៅប្រព័ន្ធ ដោយពុំមានកិច្ចសន្យាការងារច្បាស់លាស់ ដែលធ្វើឱ្យពួកគេបាត់បង់អត្ថប្រយោជន៍គាំពារសង្គម និងធានារ៉ាប់រងសុខភាព។ | ជិត ៧០% នៃអ្នកចំណាកស្រុកនៅតំបន់ដីសណ្តទន្លេមេគង្គ និង ៤២% នៅតំបន់ដីសណ្តទន្លេក្រហម ធ្វើការដោយគ្មានកិច្ចសន្យាការងារស្របច្បាប់ (ផ្អែកលើទិន្នន័យ VHLSS 2022)។ |
| កង្វះខាតលំនៅដ្ឋានសមរម្យ (Substandard Housing) | ពលករចំណាកស្រុកភាគច្រើនត្រូវបង្ខំចិត្តរស់នៅក្នុងបន្ទប់ជួលដែលចង្អៀត គ្មានអនាម័យ និងខ្វះសុវត្ថិភាពដើម្បីសន្សំសំចៃការចំណាយ ដោយសារខ្វះលទ្ធភាពទទួលបានលំនៅដ្ឋានសង្គមកិច្ច។ | ពលកររស់នៅក្នុងបន្ទប់ទំហំ ៩-១៦ ម៉ែត្រការ៉េ ដោយបង់ថ្លៃឈ្នួលពី ៨០ ម៉ឺន ទៅ ១,៤ លានដុង/ខែ ដែលខ្វះខាតឧបករណ៍ប្រើប្រាស់ជាមូលដ្ឋាននិងប្រព័ន្ធការពារអគ្គិភ័យ។ |
ផ្អែកលើរបាយការណ៍ស្រាវជ្រាវ ការផ្តល់អនុសាសន៍ផ្តោតលើការធានាសិទ្ធិស្មើភាពគ្នា ការលើកកម្ពស់សេវាសាធារណៈ និងការបង្កើតឱកាសការងារប្រកបដោយបរិយាបន្នសម្រាប់ជនចំណាកស្រុក។
| គោលដៅ (Target) | សកម្មភាព (Action) | អាទិភាព (Priority) |
|---|---|---|
| រដ្ឋាភិបាលកណ្តាល និងអាជ្ញាធរមូលដ្ឋាន (Central and Local Governments) | ត្រូវទទួលស្គាល់ និងធានាសិទ្ធិស្មើភាពគ្នារវាងជនចំណាកស្រុកនិងប្រជាពលរដ្ឋមូលដ្ឋានក្នុងការទទួលបានសេវាសាធារណៈ ដោយលុបបំបាត់ការរើសអើងផ្អែកលើស្ថានភាពនៃការចុះឈ្មោះស្នាក់នៅបណ្តោះអាសន្ន។ | ខ្ពស់ (High) |
| ក្រសួងការងារ និងវិស័យឯកជន (Ministry of Labor and Private Sector) | ពង្រីកឱកាសការងារក្នុងប្រព័ន្ធ ដោយធានាថាពលករចំណាកស្រុកទទួលបានកិច្ចសន្យាការងារ ការធានារ៉ាប់រងសុខភាព និងការគាំពារសង្គម ព្រមទាំងផ្តល់ការបណ្តុះបណ្តាលវិជ្ជាជីវៈ។ | ខ្ពស់ (High) |
| ក្រសួងរៀបចំដែនដី និងនគរូបនីយកម្ម (Ministry of Land Management and Urban Planning) | អភិវឌ្ឍគម្រោងលំនៅដ្ឋានសង្គមកិច្ចតម្លៃសមរម្យសម្រាប់ពលករចំណាកស្រុក និងកំណត់ស្តង់ដារអប្បបរមាសម្រាប់បន្ទប់ជួលឯកជនដើម្បីធានាសុវត្ថិភាព និងសុខភាព។ | ខ្ពស់ (High) |
| ស្ថាប័នអប់រំ (Education Institutions) | លុបបំបាត់របាំងរដ្ឋបាល ដោយអនុញ្ញាតឱ្យកុមារចំណាកស្រុកអាចចូលរៀននៅសាលារដ្ឋបានងាយស្រួលដោយមិនទាមទារសៀវភៅស្នាក់នៅអចិន្ត្រៃយ៍ ព្រមទាំងបង្កើនការវិនិយោគសាងសង់សាលារៀននៅតំបន់ឧស្សាហកម្ម។ | មធ្យម (Medium) |
របាយការណ៍នេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារកម្ពុជាក៏កំពុងជួបប្រទះបញ្ហាចំណាកស្រុកក្នុងស្រុកយ៉ាងសកម្មពីតំបន់ជនបទទៅកាន់រាជធានីភ្នំពេញ និងតំបន់សេដ្ឋកិច្ចពិសេសនានា ព្រមទាំងការគំរាមកំហែងពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុនៅតំបន់ជុំវិញបឹងទន្លេសាប ដែលស្រដៀងគ្នាទៅនឹងបញ្ហានៅតំបន់ដីសណ្តទន្លេមេគង្គរបស់វៀតណាម។
ការដោះស្រាយបញ្ហាចំណាកស្រុកក្នុងស្រុកទាមទារឱ្យកម្ពុជារៀបចំផែនការអភិវឌ្ឍន៍ទីក្រុងប្រកបដោយបរិយាបន្ន ដោយភ្ជាប់ទិន្នន័យអត្តសញ្ញាណប័ណ្ណជាមួយការផ្តល់សេវាសាធារណៈ និងធានាការផ្គត់ផ្គង់លំនៅដ្ឋានតម្លៃសមរម្យ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមអនុសាសន៍នៃរបាយការណ៍នេះ គួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Push - Pull theory | ទ្រឹស្តីនៃកត្តាជំរុញ និងទាញយកក្នុងការធ្វើចំណាកស្រុក ដែលកត្តាជំរុញ (Push) គឺភាពអវិជ្ជមាននៅស្រុកកំណើត (ដូចជាគ្មានការងារ គ្រោះធម្មជាតិ) ហើយកត្តាទាញយក (Pull) គឺភាពវិជ្ជមាននៅកន្លែងថ្មី (ដូចជាប្រាក់ខែខ្ពស់ សេវាកម្មល្អ)។ | ដូចជាមេដែកដែលស្រូបទាញមនុស្សឱ្យទៅរស់នៅទីក្រុងដោយសារសេដ្ឋកិច្ចល្អ និងរុញច្រានពួកគេចេញពីស្រុកកំណើតដោយសារភាពក្រីក្រ ឬគ្រោះរាំងស្ងួត។ |
| Network Theory of Migration | ទ្រឹស្តីចំណាកស្រុកតាមបណ្តាញទំនាក់ទំនងសង្គម គឺនៅពេលដែលមនុស្សសម្រេចចិត្តធ្វើចំណាកស្រុកដោយពឹងផ្អែកលើសាច់ញាតិ មិត្តភ័ក្តិ ឬអ្នកភូមិដែលបានទៅរស់នៅទីនោះមុន ដើម្បីជួយរកការងារ និងកន្លែងស្នាក់នៅ ដែលជួយកាត់បន្ថយហានិភ័យ។ | ដូចជាការហៅបងប្អូនឬអ្នកភូមិពីស្រុកឱ្យមកធ្វើការរោងចក្រជាមួយគ្នា ព្រោះមានអ្នកស្គាល់ផ្លូវ និងដឹងកន្លែងជួលបន្ទប់ស្រាប់ដោយមិនភ័យព្រួយ។ |
| New Economics of Labor Migration | សេដ្ឋកិច្ចវិទ្យាថ្មីនៃចំណាកស្រុកការងារ គឺជាទ្រឹស្តីដែលពន្យល់ថា ការសម្រេចចិត្តធ្វើចំណាកស្រុកមិនមែនធ្វើឡើងដោយបុគ្គលម្នាក់ៗដើម្បីតែប្រយោជន៍ខ្លួននោះទេ ប៉ុន្តែជាយុទ្ធសាស្ត្ររួមរបស់គ្រួសារទាំងមូលដើម្បីបង្កើនចំណូល និងបែងចែកហានិភ័យសេដ្ឋកិច្ច។ | ដូចជាឪពុកម្តាយនៅស្រុកសម្រេចចិត្តឱ្យកូនច្បងទៅធ្វើការនៅភ្នំពេញដើម្បីផ្ញើលុយមកចិញ្ចឹមប្អូនៗ និងទុកសងបំណុលគ្រួសារពេលធ្វើស្រែមិនបានផល។ |
| Wealth index | សន្ទស្សន៍ទ្រព្យសម្បត្តិ គឺជារង្វាស់នៃកម្រិតជីវភាពរស់នៅរបស់គ្រួសារ ដោយផ្អែកលើការកាន់កាប់ទ្រព្យសម្បត្តិរូបវន្ត (ដូចជា ទូរទស្សន៍ កង់ ផ្ទះ លក្ខខណ្ឌបន្ទប់ទឹក) ជាជាងការវាស់វែងលើប្រាក់ចំណូលជាសាច់ប្រាក់ដោយផ្ទាល់។ | ដូចជាការវាយតម្លៃថាគ្រួសារមួយមានជីវភាពធូរធារឬអត់ ដោយមើលលើរបស់របរប្រើប្រាស់ក្នុងផ្ទះ ជាជាងសួរថាពួកគេមានប្រាក់ខែប៉ុន្មាន។ |
| Oaxaca-Blinder | វិធីសាស្ត្រវិភាគអុកសាកា-ប្ល៊ីនឌ័រ (Oaxaca-Blinder Decomposition) គឺជារូបមន្តសេដ្ឋកិច្ចវិទ្យាសម្រាប់បំបែក និងពន្យល់ពីមូលហេតុនៃគម្លាត (ដូចជាគម្លាតប្រាក់ឈ្នួល ឬអត្រាចំណាកស្រុក) រវាងក្រុមពីរផ្សេងគ្នា ដោយកំណត់ថាតើកត្តាណាខ្លះដែលរួមចំណែកដល់ភាពខុសគ្នានោះ។ | ដូចជាការវះកាត់មើលគ្រឿងក្នុងម៉ាស៊ីនពីរផ្សេងគ្នា ដើម្បីរកឱ្យឃើញប្រាកដថាហេតុអ្វីបានជាម៉ាស៊ីនមួយរត់លឿនជាងម៉ាស៊ីនមួយទៀត។ |
| PAPI | សន្ទស្សន៍វាស់វែងប្រសិទ្ធភាពអភិបាលកិច្ច និងរដ្ឋបាលសាធារណៈថ្នាក់ខេត្ត (Provincial Governance and Public Administration Performance Index) គឺជាឧបករណ៍សម្រាប់វាយតម្លៃថាតើអាជ្ញាធរមូលដ្ឋានបម្រើសេវាសាធារណៈជូនប្រជាពលរដ្ឋ និងជនចំណាកស្រុកបានល្អកម្រិតណា ដោយផ្អែកលើបទពិសោធន៍ផ្ទាល់របស់អ្នកប្រើប្រាស់។ | ដូចជាសៀវភៅពិន្ទុដែលប្រជាជនដាក់ពិន្ទុឱ្យមេឃុំ ឬចៅសង្កាត់ ថាតើពួកគេធ្វើការបម្រើរាស្ត្របានលឿន តម្លាភាព និងមានការរើសអើងដែរឬទេ។ |
| FDI | ការវិនិយោគផ្ទាល់ពីបរទេស (Foreign Direct Investment) គឺជាការបណ្តាក់ទុនរបស់ក្រុមហ៊ុនបរទេសមកបង្កើតរោងចក្រ ឬអាជីវកម្មនៅក្នុងប្រទេសមួយ ដែលរួមចំណែកយ៉ាងធំក្នុងការបង្កើតការងារ ជំរុញឧស្សាហូបនីយកម្ម និងទាញយកពលករចំណាកស្រុកក្នុងស្រុក។ | ដូចជាក្រុមហ៊ុនបរទេសមកបើករោងចក្រកាត់ដេរនៅតាមតំបន់សេដ្ឋកិច្ចពិសេស ដែលធ្វើឱ្យអ្នកស្រុកមានការងារធ្វើ និងទាក់ទាញអ្នកខេត្តផ្សេងឱ្យមករកការងារនៅទីនោះ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
