បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាកង្វះខាតទឹកក្នុងការដាំដុះសណ្តែកដីនៅរដូវប្រាំង ដោយវាយតម្លៃរកបរិមាណតម្រូវការទឹក និងមេគុណដំណាំដ៏ស័ក្តិសមដើម្បីបង្កើនទិន្នផលប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវដំណាំចម្ការខនកែន ដោយប្រើប្រាស់ការរចនាពិសោធន៍បែប Randomize Complete Block ដែលមាន ៣ ច្បាប់ចម្លង និង ៥ វិធីសាស្រ្តនៃការព្យាបាល។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Rain-fed condition ការដាំដុះដោយពឹងផ្អែកលើទឹកភ្លៀង (គ្មានការស្រោចស្រពបន្ថែម) |
មិនតម្រូវឱ្យមានការចំណាយដើមទុនលើការរៀបចំប្រព័ន្ធស្រោចស្រព និងឧបករណ៍បូមទឹក។ | ទទួលបានទិន្នផលទាបបំផុត គុណភាពគ្រាប់អន់ គ្រាប់ស្កកច្រើន និងងាយរងគ្រោះដោយសារគ្រោះរាំងស្ងួត។ | ទិន្នផលសំបកស្ងួតត្រឹមតែ ៧៩ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ និងមានប្រសិទ្ធភាពប្រើប្រាស់ទឹក (WUE) ទាបបំផុតត្រឹម ០,៤៣។ |
| Supplementary drip irrigation 37.5% AWC ការផ្តល់ប្រព័ន្ធស្រោចស្រពទឹកន្តក់បន្ថែមនៅកម្រិត ៣៧,៥% នៃសមត្ថភាពទឹក (AWC) |
ផ្តល់ទិន្នផលគ្រាប់ស្ងួតខ្ពស់បំផុត មានប្រសិទ្ធភាពប្រើប្រាស់ទឹក (WUE) ល្អឥតខ្ចោះ និងកាត់បន្ថយភាគរយនៃគ្រាប់ខូច។ | ត្រូវការចំណាយដើមទុនលើការដំឡើងប្រព័ន្ធទឹកន្តក់ និងទាមទារការតាមដានសំណើមដីជាប្រចាំ។ | ទិន្នផលសំបកស្ងួតខ្ពស់បំផុត ៥៦៩ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ និងប្រសិទ្ធភាពប្រើប្រាស់ទឹក (WUE) ឈានដល់ ១,១៧។ |
| Supplementary drip irrigation 50.0% AWC ការផ្តល់ប្រព័ន្ធស្រោចស្រពទឹកន្តក់បន្ថែមនៅកម្រិត ៥០,០% នៃសមត្ថភាពទឹក (AWC) |
អាចផ្តល់ទិន្នផលសំបកស្រស់ខ្ពស់បន្តិចធៀបនឹងកម្រិត ៣៧,៥% ។ | ខ្ជះខ្ជាយទឹក បន្ថយប្រសិទ្ធភាពនៃការកកើតទម្ងន់ស្ងួត និងធ្វើឱ្យភាគរយនៃការបកសំបកថយចុះ។ | ទិន្នផលសំបកស្ងួតធ្លាក់ចុះមកត្រឹម ៥៥៨ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ និងប្រសិទ្ធភាពប្រើប្រាស់ទឹក (WUE) ថយចុះមកត្រឹម ០,៩៣។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្រ្តនេះទាមទារឱ្យមានការវិនិយោគជាមធ្យមទៅលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធស្រោចស្រព និងការប្រមូលទិន្នន័យអាកាសធាតុដើម្បីគណនាតម្រូវការទឹក។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវដំណាំចម្ការខនកែន ប្រទេសថៃ លើប្រភេទដីល្បាយខ្សាច់ (Yasothon soil series) ចន្លោះខែតុលា ឆ្នាំ២០១៤ ដល់កុម្ភៈ ឆ្នាំ២០១៥។ លក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងប្រភេទដីនេះមានភាពស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងតំបន់ដាំដុះដំណាំចម្ការនៅប្រទេសកម្ពុជា ដែលធ្វើឱ្យទិន្នន័យនេះមានភាពសុក្រឹតខ្ពស់សម្រាប់ការអនុវត្តផ្ទាល់។
វិធីសាស្រ្តនៃការគ្រប់គ្រងប្រព័ន្ធទឹកន្តក់ដោយផ្អែកលើ AWC និងមេគុណដំណាំ (Kc) នេះ គឺមានសក្តានុពល និងសារៈប្រយោជន៍ខ្លាំងណាស់សម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ជាពិសេសនៅរដូវប្រាំង។
ការអនុវត្តតាមទិន្នន័យមេគុណដំណាំ និងតម្រូវការទឹកនេះ អាចផ្លាស់ប្តូរការដាំដុះសណ្តែកដីនៅកម្ពុជាពីការប្រឈមហានិភ័យខ្ពស់ ទៅជាការដាំដុះដែលទទួលបានប្រាក់ចំណេញខ្ពស់ និងសន្សំសំចៃទឹកប្រកបដោយចីរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Crop Coefficient, Kc (មេគុណដំណាំ) | តម្លៃថេរដែលប្រែប្រួលទៅតាមប្រភេទដំណាំ និងដំណាក់កាលលូតលាស់ ដែលប្រើសម្រាប់គុណនឹងរំហួតទឹកយោង (ETo) ដើម្បីរកបរិមាណទឹកដែលដំណាំនោះត្រូវការជាក់ស្តែង (ETc)។ | ដូចជាមេគុណនៃការញ៉ាំអាហាររបស់មនុស្សតាមវ័យ (កូនក្មេងត្រូវការតិច មនុស្សធំត្រូវការច្រើន) ដើម្បីគណនាថាត្រូវទិញម្ហូបប៉ុន្មានទើបគ្រប់គ្រាន់។ |
| Available Water Capacity, AWC (សមត្ថភាពទឹកអាចប្រើប្រាស់បាន) | បរិមាណទឹកសរុបនៅក្នុងដីដែលដំណាំអាចស្រូបយកទៅប្រើប្រាស់បាន ដែលជាចន្លោះរវាងចំណុចផ្ទុកទឹកអតិបរមា (Field Capacity) និងចំណុចស្រពោន (Permanent Wilting Point)។ | ដូចជាបរិមាណទឹកដែលមានក្នុងដបដែលអ្នកអាចបឺតផឹកបាន (មិនរាប់បញ្ចូលទឹកដែលជាប់នឹងបាត ឬជញ្ជាំងដបដែលមិនអាចបឺតចេញ)។ |
| Water Use Efficiency, WUE (ប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់ទឹក) | រង្វាស់ដែលបង្ហាញពីបរិមាណទិន្នផល (គិតជាគីឡូក្រាម) ដែលទទួលបានពីការប្រើប្រាស់ទឹកមួយឯកតា (គិតជាមីលីម៉ែត្រ ឬម៉ែត្រគូប)។ តម្លៃកាន់តែខ្ពស់ មានន័យថាដំណាំនោះប្រើទឹកបានកាន់តែមានប្រសិទ្ធភាព និងបង្កើតផលបានច្រើន។ | ដូចជាការវាស់ស្ទង់ថាតើឡានមួយគ្រឿងអាចរត់បានចម្ងាយប៉ុន្មានគីឡូម៉ែត្រដោយប្រើសាំងមួយលីត្រ។ |
| Reference crop evapotranspiration, ETo (រំហួតទឹកនៃដំណាំយោង) | បរិមាណទឹកដែលហួតពីដី និងបញ្ចេញពីស្លឹករបស់ដំណាំយោង (ជាទូទៅគឺស្មៅដែលដាំគ្របដីជិតនិងមានទឹកគ្រប់គ្រាន់) ក្រោមលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុជាក់លាក់ណាមួយ ដែលប្រើសម្រាប់ជាគោលក្នុងការគណនាតម្រូវការទឹករបស់ដំណាំផ្សេងទៀត។ | ដូចជាការកំណត់កម្រិតស្តង់ដារនៃការបែកញើសរបស់មនុស្សម្នាក់នៅពេលហាត់ប្រាណក្នុងសីតុណ្ហភាពជាក់លាក់មួយ ដើម្បីយកទៅប៉ាន់ស្មានការបែកញើសរបស់អ្នកផ្សេងទៀត។ |
| Field Capacity, FC (ចំណុចផ្ទុកទឹកអតិបរមា) | កម្រិតសំណើមដីដែលនៅសេសសល់បន្ទាប់ពីដីត្រូវបានស្រោចទឹកឆ្អែត ហើយទុករយៈពេល ២ ទៅ ៣ ថ្ងៃដើម្បីឱ្យទឹកដែលលើសហូរជ្រោះចុះក្រោមអស់តាមរយៈទំនាញផែនដី។ | ដូចជាអេប៉ុងដែលត្រូវបានជ្រលក់ទឹកឱ្យជោក រួចលើកឡើងឱ្យស្រក់ទឹកដែលហៀរចេញអស់ បរិមាណទឹកដែលនៅទប់ជាប់ក្នុងអេប៉ុងនោះគឺ FC។ |
| Permanent Wilting Point, PWP (ចំណុចស្រពោនអចិន្ត្រៃយ៍) | កម្រិតសំណើមដីដែលទាបបំផុត ដែលឫសដំណាំមិនអាចស្រូបយកទឹកបានទៀតទេ ធ្វើឱ្យដំណាំស្រពោន និងមិនអាចងើបឡើងវិញបាន ទោះបីជាមានការស្រោចទឹកបន្ថែមក្រោយមកក៏ដោយ។ | ដូចជាទឹកកាឡុកដែលអ្នកបានបឺតអស់ពីកែវ ហើយនៅសល់តែតំណក់ជាប់ជញ្ជាំងកែវដែលទុយោមិនអាចបឺតយកបានទៀត ទោះខំប្រឹងបឺតយ៉ាងណាក៏ដោយ។ |
| Crop evapotranspiration, ETc (រំហួតទឹករបស់ដំណាំ) | បរិមាណទឹកជាក់ស្តែងដែលបាត់បង់ពីដី (ការរំហួត) និងពីដំណាំ (ការបញ្ចេញញើសតាមស្លឹក) ក្នុងមួយថ្ងៃៗ ក្នុងលក្ខខណ្ឌដាំដុះដែលមិនខ្វះខាតទឹក។ គេគណនាវាដោយយក ETo គុណនឹង Kc។ | ដូចជាវិក្កយបត្រថ្លៃទឹកប្រចាំខែជាក់ស្តែងដែលដំណាំមួយដើមបានប្រើប្រាស់សម្រាប់ការរស់នៅ និងលូតលាស់ប្រចាំថ្ងៃ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
