បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការផ្លាស់ប្តូរប្រភេទស្មៅ និងថាមវន្តនៃធនាគារគ្រាប់ពូជស្មៅនៅក្នុងដីដែលបណ្តាលមកពីការផ្លាស់ប្តូរប្រព័ន្ធភ្ជួររាស់ និងការគ្រប់គ្រងស្មៅ នៅក្នុងប្រព័ន្ធដាំដុះឆ្លាស់គ្នារវាងស្រូវនិងស្រូវសាលីនៅតំបន់ភ្នំកណ្តាលនៃប្រទេសនេប៉ាល់។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងផ្ទះកញ្ចក់ពីឆ្នាំ ២០០១-២០០៣ ដោយប្រើប្រាស់សំណាកដីដែលប្រមូលបានពីវាលស្រែពិសោធន៍ក្រោមការភ្ជួររាស់បែបប្រពៃណី និងអប្បបរមា ជាមួយនឹងវិធីសាស្ត្រគ្រប់គ្រងស្មៅចំនួន ៥ ប្រភេទនៅកម្រិតជម្រៅដីខុសៗគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Conventional Tillage (CT) vs. Minimum Tillage (MT) ការភ្ជួររាស់បែបប្រពៃណី (CT) ប្រៀបធៀបនឹង ការភ្ជួររាស់កម្រិតអប្បបរមា (MT) |
MT ជួយកាត់បន្ថយចំនួនគ្រាប់ពូជពពួកស្មៅស្លឹកតូច (grass weeds) នៅក្នុងដីបានច្រើន និងកាត់បន្ថយការរំខានដល់រចនាសម្ព័ន្ធដី បើធៀបនឹង CT។ | វិធីនេះមិនមានឥទ្ធិពលច្បាស់លាស់ ឬស្ថិរភាពក្នុងការកាត់បន្ថយពពួកស្មៅកក់ (sedges) និងស្មៅស្លឹកទូលាយ (broadleaves) នោះទេ។ | MT មានចំនួនគ្រាប់ពូជស្មៅស្លឹកតូចតិចជាង CT ប៉ុន្តែដង់ស៊ីតេគ្រាប់ពូជស្មៅភាគច្រើននៅតែកកកុញខ្ពស់នៅកម្រិតជម្រៅ ០-៥ និង ៥-១០ សង់ទីម៉ែត្រ។ |
| Chemical Weed Management (Herbicides) ការគ្រប់គ្រងស្មៅដោយប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមីសម្លាប់ស្មៅ |
ថ្នាំសម្លាប់ស្មៅបង្ហាញពីប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ និងរហ័សក្នុងការបង្ក្រាបគ្រាប់ពូជពពួកស្មៅស្លឹកតូច និងស្មៅកក់ប្រចាំឆ្នាំនៅក្នុងដំណាំស្រូវ និងស្រូវសាលី។ | មិនសូវមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការទប់ស្កាត់ស្មៅស្លឹកទូលាយមួយចំនួន ហើយអាចបង្កបញ្ហាសំណល់គីមី ដែលនាំឱ្យមានបំរែបំរួលប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីគ្រាប់ពូជក្នុងរយៈពេលយូរ។ | Sulfosulfuron និង Fenoxaprop កាត់បន្ថយស្មៅស្លឹកតូចក្នុងដំណាំស្រូវសាលី ចំណែក Bispyribac-sodium និង Anilophos គាបសង្កត់ទាំងស្មៅស្លឹកតូចនិងកក់ក្នុងដំណាំស្រូវ។ |
| Straw Mulch combined with Herbicide ការប្រើប្រាស់គម្របចំបើងរួមផ្សំជាមួយថ្នាំសម្លាប់ស្មៅ |
ជាវិធីសាស្ត្រដ៏មានប្រសិទ្ធភាពបំផុតក្នុងការកាត់បន្ថយចំនួនគ្រាប់ពូជស្មៅកក់ (sedges) នៅក្នុងដំណាំស្រូវ និងជួយរក្សាសំណើមនៅក្នុងដី។ | ការគ្របចំបើងអាចផ្តល់អំណោយផលដល់ការលូតលាស់នៃពពួកស្មៅស្លឹកទូលាយ និង Pteridophytes មួយចំនួន (ឧទាហរណ៍ Ceratopteris thalictroides) ។ | ការព្យាបាលនេះជួយកាត់បន្ថយចំនួនគ្រាប់ពូជស្មៅកក់បានច្រើនបំផុត ប៉ុន្តែបង្កើនចំនួនគ្រាប់ពូជស្មៅស្លឹកទូលាយ និង L. procumbens ធៀបនឹងការមិនធ្វើការសម្អាតស្មៅ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារធនធានចាំបាច់សម្រាប់ការងារទាំងនៅលើវាលស្រែជាក់ស្តែង និងការធ្វើពិសោធន៍តាមដានរយៈពេលយូរនៅក្នុងផ្ទះកញ្ចក់ រួមទាំងធាតុចូលកសិកម្មផងដែរ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅតំបន់ភ្នំកណ្តាល (Mid Hill Ecology) នៃប្រទេសនេប៉ាល់ ដោយផ្តោតលើប្រព័ន្ធដាំដុះឆ្លាស់គ្នាស្រូវសាលី និងស្រូវ។ ទិន្នន័យនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីអាកាសធាតុត្រជាក់ និងប្រភេទស្មៅជាក់លាក់នៃតំបន់នោះ ដែលអាចមានភាពខុសប្លែកពីប្រព័ន្ធដាំដុះតំបន់ទំនាបត្រូពិចនៃប្រទេសកម្ពុជា។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ លទ្ធផលដែលទាក់ទងនឹងឥទ្ធិពលនៃការភ្ជួររាស់កម្រិតអប្បបរមា និងការផ្លាស់ប្តូរគ្រាប់ពូជស្មៅនៅពេលធ្វើការសាបព្រួសផ្ទាល់ គឺជារបកគំហើញដ៏សំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា។
ទោះបីជាការសិក្សានេះធ្វើឡើងនៅបរិស្ថានប្រទេសផ្សេងក៏ដោយ វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃធនាគារគ្រាប់ពូជស្មៅមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ជារួម ការស្វែងយល់ពីរបាយនិងការកកកុញនៃគ្រាប់ពូជស្មៅតាមជម្រៅដី អនុញ្ញាតឱ្យកសិករនិងអ្នកស្រាវជ្រាវកម្ពុជា អាចកែសម្រួលជម្រៅនៃការភ្ជួររាស់ និងកាត់បន្ថយការប្រកួតប្រជែងរបស់ស្មៅបានកាន់តែមានប្រសិទ្ធភាព និងនិរន្តរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Weed seed bank (ធនាគារគ្រាប់ពូជស្មៅ) | ការស្តុកទុកនូវគ្រាប់ពូជស្មៅដែលមានជីវិត និងមិនទាន់ដុះពន្លក ដែលកប់កកកុញនៅក្នុងស្រទាប់ដីផ្សេងៗគ្នា និងដើរតួជាប្រភពបន្តពូជរង់ចាំលក្ខខណ្ឌបរិស្ថានអំណោយផលដើម្បីដុះលូតលាស់។ | ដូចជាគណនីសន្សំប្រាក់ក្នុងធនាគារ ប៉ុន្តែជំនួសឱ្យលុយ គឺជាគ្រាប់ស្មៅដែលលាក់ខ្លួនក្នុងដីរង់ចាំឱកាសល្អដើម្បីដុះចេញមក។ |
| Conventional tillage (ការភ្ជួររាស់បែបប្រពៃណី) | ប្រព័ន្ធរៀបចំដីដែលពាក់ព័ន្ធនឹងការភ្ជួរជ្រៅ និងរាស់ច្រើនដង ដើម្បីបំបែកដី កប់កាកសំណល់រុក្ខជាតិ និងកម្ចាត់ស្មៅមុនពេលសាបព្រួស ដែលបណ្តាលឱ្យរចនាសម្ព័ន្ធដីរងការរំខានខ្លាំង។ | ដូចជាការកកាយរើកកាយបន្ទប់ទាំងមូលដើម្បីសម្អាតធូលី ដែលធ្វើឱ្យដីធូរល្អ តែធ្វើឱ្យខូចសណ្តាប់ធ្នាប់រចនាសម្ព័ន្ធដើម។ |
| Minimum tillage (ការភ្ជួររាស់កម្រិតអប្បបរមា) | វិធីសាស្ត្រកសិកម្មដែលកាត់បន្ថយការរំខានដល់ដីដោយគ្រាន់តែភ្ជួររាក់ៗ (៥-៧ សង់ទីម៉ែត្រ) ឬឆូតដីសម្រាប់តែការដាក់គ្រាប់ពូជ ដើម្បីរក្សាសំណើម ការពារការសឹករិចរិល និងកាត់បន្ថយការបំផុសគ្រាប់ស្មៅពីបាតដីមកលើ។ | ដូចជាការបោសសម្អាតតែផ្ទៃខាងលើនៃកម្រាលឥដ្ឋ ដោយមិនកកាយរើកកាយរបស់របរដែលនៅខាងក្រោម។ |
| Allelopathic effect (ឥទ្ធិពលអាឡេឡូប៉ាធី) | បាតុភូតជីវសាស្ត្រដែលរុក្ខជាតិមួយបញ្ចេញសារធាតុគីមីទៅក្នុងបរិស្ថាន (ដី ឬទឹក) ដែលជះឥទ្ធិពលរារាំង ឬគាបសង្កត់ដល់ការលូតលាស់ និងការពន្លករបស់រុក្ខជាតិ ឬស្មៅផ្សេងទៀតដែលនៅក្បែរ។ | ដូចជាការដែលមនុស្សម្នាក់ប្រើទឹកអប់ក្លិនឆួលខ្លាំង ដើម្បីបណ្តេញអ្នកដទៃមិនឱ្យចូលមកឈរក្បែរខ្លួន។ |
| Dormancy (ភាពសម្ងំ) | យន្តការរស់រានមានជីវិតដែលគ្រាប់ពូជផ្អាកដំណើរការមេតាប៉ូលីស និងការពន្លក ទោះបីជាស្ថិតក្នុងលក្ខខណ្ឌបរិស្ថានល្អក៏ដោយ ដើម្បីរង់ចាំពេលវេលាឬរដូវកាលដែលអំណោយផលបំផុតសម្រាប់ការរស់រាន។ | ដូចជាសត្វខ្លាឃ្មុំដែលដេកសម្ងំក្នុងរូងពេញមួយរដូវរងា ហើយភ្ញាក់ឡើងវិញនៅពេលអាកាសធាតុមានភាពកក់ក្តៅ។ |
| Dicot broadleaves (ស្មៅស្លឹកទូលាយប្រភេទឌីកូត) | ប្រភេទស្មៅដែលពន្លកចេញពីគ្រាប់ដំបូងមានកូទីឡេដុង (ស្លឹកអំប្រ៊ីយ៉ុង) ចំនួនពីរ និងមានទ្រង់ទ្រាយស្លឹកធំទូលាយ ដែលជារឿយៗទាមទារប្រភេទថ្នាំសម្លាប់ស្មៅខុសពីប្រភេទស្មៅស្លឹកតូចដើម្បីកម្ចាត់។ | ដូចជាដើមសណ្តែកដែលពេលដុះចេញពីដីដំបូងមានស្លឹកពីរធំទូលាយ ខុសពីដើមស្រូវដែលមានស្លឹកស្រួចវែងតែមួយ។ |
| Sedges (ស្មៅកក់) | ក្រុមរុក្ខជាតិស្មៅ (ដូចជាគ្រួសារ Cyperaceae) ដែលច្រើនដុះនៅតំបន់ដីសើម មានដើមរាងត្រីកោណ គ្មានថ្នាំងច្បាស់លាស់ និងមានស្លឹកតម្រៀបគ្នាជាបីជួរ ដែលធន់នឹងកម្រិតទឹកលិច។ | ដូចជាដើមចចូតដែលគេយកមកត្បាញកន្ទេល ដែលមានដើមរាងត្រីកោណ និងចូលចិត្តដុះនៅកន្លែងមានទឹកដក់។ |
| Vertical distribution (ការចែកចាយតាមខ្សែឈរ) | ការសិក្សាពីរបាយនិងការប្រែប្រួលនៃចំនួនគ្រាប់ពូជស្មៅនៅក្នុងកម្រិតជម្រៅដីខុសៗគ្នា (ពីផ្ទៃខាងលើចុះទៅបាតដី) ដើម្បីយល់ពីផលប៉ះពាល់នៃការភ្ជួររាស់។ | ដូចជាការកាត់នំខេកជាស្រទាប់ៗ ដើម្បីមើលថាតើស្រទាប់មួយណាមានស្នូលសូកូឡាច្រើនជាងគេ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
