បញ្ហា (The Problem)៖ ស្រូវសាលី (Triticum aestivum L.) នៅប្រទេសអេត្យូពីប្រឈមនឹងការថយចុះទិន្នផលរហូតដល់ ៧០% ដោយសារការប្រកួតប្រជែងពីស្មៅចង្រៃ ដែលទាមទារឱ្យមានវិធីសាស្ត្រគ្រប់គ្រងចម្រុះជាបន្ទាន់។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ការពិសោធន៍ផ្ទាល់នៅទីវាលរយៈពេលពីរឆ្នាំ ដោយបែងចែកជាឡូតិ៍ (Split-split plot design) ដើម្បីវាយតម្លៃអន្តរកម្មរវាងវិធីសាស្ត្រភ្ជួររាស់ ជី និងការគ្រប់គ្រងស្មៅ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| No-tillage (NT) ការដាំដុះដោយមិនភ្ជួររាស់ |
ជួយកាត់បន្ថយសំណឹកដី និងសន្សំសំចៃកម្លាំងពលកម្មនិងពេលវេលាក្នុងការរៀបចំដី។ | ធ្វើឱ្យចំនួនស្មៅកើនឡើងពី ២ ទៅ ៤ដង ហើយទាមទារការពឹងផ្អែកខ្លាំងលើថ្នាំបាញ់ស្មៅ (Glyphosate) មុនពេលដាំដុះ។ | ទទួលបានទិន្នផលគ្រាប់ទាបជាងគេ និងមានដង់ស៊ីតេស្មៅខ្ពស់បំផុត។ |
| Moldboard plow (MP) ការភ្ជួរដោយនង្គ័លត្រឡប់ដី |
ជួយកប់គ្រាប់ពូជស្មៅទៅក្នុងដីជ្រៅ និងធ្វើឱ្យដីធូរមានខ្យល់ចេញចូលល្អ។ | ចំណាយថ្លៃដើមខ្ពស់លើគ្រឿងចក្រ និងអាចបណ្តាលឱ្យមានសំណឹកដីប្រសិនបើអនុវត្តមិនបានត្រឹមត្រូវ។ | កាត់បន្ថយដង់ស៊ីតេស្មៅចង្រៃប្រភេទស្លឹកធំ និងស្មៅប្រភេទប្រកួតប្រជែងខ្ពស់បានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព (P<0.05)។ |
| Tank mixture of herbicides (Fenoxaprop-P-ethyl + Fluroxypyr + MCPA) ការប្រើប្រាស់ល្បាយថ្នាំសម្លាប់ស្មៅចម្រុះ |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការកម្ចាត់ទាំងស្មៅស្លឹកធំ និងស្មៅប្រភេទស្រូវ/ស្មៅចិញ្ចៀន ក្នុងពេលតែមួយ។ | ទាមទារការចំណាយលើសារធាតុគីមី និងអាចបន្សល់នូវផលប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថានប្រសិនបើប្រើប្រាស់មិនបានត្រឹមត្រូវ។ | កាត់បន្ថយចំនួនស្មៅសរុបយ៉ាងច្រើន និងជួយបង្កើនទិន្នផលស្រូវសាលីរហូតដល់ ៣៥% ធៀបនឹងឡូតិ៍មិនដកស្មៅ។ |
| Hand weeding twice ការដកស្មៅដោយដៃចំនួនពីរដង |
មិនបន្សល់ទុកសារធាតុគីមីពុលក្នុងដី និងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការកម្ចាត់ស្មៅដែលស៊ាំនឹងថ្នាំ។ | ត្រូវការកម្លាំងពលកម្មច្រើនខ្លាំង និងចំណាយពេលវេលាយូរ ដែលមិនស័ក្តិសមសម្រាប់ការដាំដុះទ្រង់ទ្រាយធំ។ | ទទួលបានលទ្ធផលល្អលំដាប់ទី២ ក្នុងការគ្រប់គ្រងស្មៅ និងជួយបង្កើនទិន្នផលបានល្អប្រសើរ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តតាមការសិក្សានេះទាមទារនូវការវិនិយោគលើធាតុចូលកសិកម្ម គ្រឿងចក្រ និងកម្លាំងពលកម្ម ដែលអាចជាបញ្ហាប្រឈមសម្រាប់កសិករ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅតំបន់ខ្ពង់រាប Holetta នៃប្រទេសអេត្យូពី ដែលមានកម្ពស់ ២៤០០ម៉ែត្រ អាកាសធាតុត្រជាក់ និងប្រភេទដី Eutric Nito។ លក្ខខណ្ឌទាំងនេះខុសគ្នាទាំងស្រុងពីប្រទេសកម្ពុជាដែលមានអាកាសធាតុក្តៅសើម និងប្រភេទដីខុសគ្នា។ យ៉ាងណាក្តី ទ្រឹស្តីនៃអន្តរកម្មរវាងការភ្ជួររាស់ ការដាក់ជី និងការគ្រប់គ្រងស្មៅ គឺនៅតែមានតម្លៃសម្រាប់ការយល់ដឹង។
ទោះបីជាការសិក្សានេះផ្តោតលើដំណាំស្រូវសាលី (Triticum aestivum L.) ក៏ដោយ គោលការណ៍នៃការគ្រប់គ្រងស្មៅចម្រុះអាចយកមកអនុវត្តយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពលើដំណាំចម្ការនៅកម្ពុជា។
ការរួមបញ្ចូលគ្នានៃការរៀបចំដីត្រឹមត្រូវ ការគ្រប់គ្រងស្មៅទាន់ពេលវេលា និងការផ្តល់ជីតាមតម្រូវការ គឺជាគន្លឹះដោះស្រាយបញ្ហាការប្រកួតប្រជែងរបស់ស្មៅចង្រៃនៅក្នុងប្រព័ន្ធកសិកម្មកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| No-tillage (ការដាំដុះដោយមិនភ្ជួររាស់) | វិធីសាស្ត្រកសិកម្មដែលមិនមានការភ្ជួររាស់ដីមុនពេលដាំដុះ ដោយរក្សាកាកសំណល់ដំណាំចាស់ៗនៅលើផ្ទៃដីដើម្បីរក្សាសំណើម ការពារសំណឹកដី និងកាត់បន្ថយការរំខានដល់រចនាសម្ព័ន្ធដី។ | ដូចជាការសង់ផ្ទះថ្មីនៅលើគ្រឹះចាស់ដោយមិនបាច់វាយកម្ទេចចោល ដើម្បីសន្សំកម្លាំងនិងការពារកុំឱ្យដីហុយ។ |
| Moldboard plow (នង្គ័លត្រឡប់ដី) | ប្រភេទឧបករណ៍ភ្ជួររាស់ដែលកាត់និងត្រឡប់ស្រទាប់ដីខាងលើទៅខាងក្រោម ដើម្បីកប់កម្ទេចកម្ទីរុក្ខជាតិ និងគ្រាប់ពូជស្មៅទៅក្នុងដីជ្រៅ ធ្វើឱ្យស្មៅពិបាកដុះឡើងវិញ។ | ដូចជាការយកប៉ែលមកកាយនិងត្រឡប់ដីពីក្រោមឡើងលើ ដើម្បីកប់សំរាមនិងគ្រាប់ស្មៅចូលទៅក្នុងដីឱ្យរលួយ។ |
| Tank mixture (ការលាយថ្នាំចម្រុះបញ្ចូលគ្នា) | ការលាយបញ្ចូលគ្នានូវថ្នាំសម្លាប់ស្មៅពីរ ឬច្រើនប្រភេទ (ឧទាហរណ៍ fenoxaprop-P-ethyl និង fluroxypyr + MCPA) ទៅក្នុងធុងបាញ់តែមួយ ដើម្បីពង្រីកវិសាលភាពនៃការកម្ចាត់ស្មៅទាំងស្លឹកធំនិងស្លឹកតូចក្នុងពេលតែមួយ។ | ដូចជាការលេបថ្នាំផ្តាសាយនិងថ្នាំក្អកក្នុងពេលតែមួយ ដើម្បីព្យាបាលរោគសញ្ញាទាំងពីរឱ្យជាសះស្បើយដំណាលគ្នា។ |
| Weed population dynamics (សក្ដានុពលនៃចំនួនស្មៅ) | ការសិក្សាពីការប្រែប្រួលនៃចំនួន ប្រភេទ និងការលូតលាស់របស់ស្មៅចង្រៃនៅក្នុងតំបន់ណាមួយ ទៅតាមពេលវេលា និងការអនុវត្តកសិកម្មផ្សេងៗ (ដូចជាការភ្ជួររាស់ និងការដាក់ជី)។ | ដូចជាការតាមដានមើលការកើនឡើង ឬថយចុះនៃចំនួនសត្វល្អិតនៅក្នុងសួនច្បារ នៅពេលដែលយើងប្តូរប្រភេទជី ឬថ្នាំបាញ់។ |
| Split application (ការដាក់ជីបំបែក) | ការបែងចែកបរិមាណជីសរុបដែលត្រូវដាក់ ទៅជាការដាក់ជាច្រើនលើកនៅតាមដំណាក់កាលលូតលាស់ផ្សេងៗគ្នារបស់ដំណាំ ជាជាងដាក់ទាំងអស់ក្នុងពេលតែមួយ ដើម្បីឱ្យដំណាំស្រូបយកបានល្អបំផុតនិងកាត់បន្ថយការបាត់បង់។ | ដូចជាការញ៉ាំអាហារបីពេលក្នុងមួយថ្ងៃ ជាជាងញ៉ាំអាហារទាំងអស់សម្រាប់មួយថ្ងៃក្នុងពេលតែមួយ ដើម្បីឱ្យរាងកាយស្រូបយកជីវជាតិបានល្អ។ |
| Harvest index (សន្ទស្សន៍ទិន្នផល) | រង្វាស់នៃការបែងចែកទិន្នផលដែលអាចប្រមូលផលបាន (ដូចជាគ្រាប់ស្រូវសាលី) ធៀបនឹងជីវម៉ាសសរុបរបស់រុក្ខជាតិខាងលើដី (រួមទាំងដើមនិងស្លឹក)។ វាបង្ហាញពីប្រសិទ្ធភាពរបស់រុក្ខជាតិក្នុងការបំប្លែងសារធាតុចិញ្ចឹមទៅជាគ្រាប់។ | ដូចជាការគិតភាគរយនៃសាច់ដែលអាចញ៉ាំបានធៀបនឹងទម្ងន់សរុបរបស់ផ្លែឈើមួយផ្លែ (រួមទាំងសំបកនិងគ្រាប់)។ |
| Broad leaf weeds (ស្មៅស្លឹកធំ) | ប្រភេទរុក្ខជាតិចង្រៃដែលមានស្លឹកសំប៉ែត និងមានសរសៃស្លឹកបែកខ្នែង (dicots) ដូចជា Polygonum nepalense ដែលទាមទារប្រភេទថ្នាំសម្លាប់ស្មៅជាក់លាក់ខុសពីស្មៅស្លឹកតូច (grasses)។ | ដូចជាដើមឈើឬរុក្ខជាតិទូទៅដែលមានស្លឹកធំៗរីកសាយ ខុសពីស្មៅគោ ឬស្រូវដែលមានស្លឹកស្រួចវែង។ |
| Post emergence herbicides (ថ្នាំសម្លាប់ស្មៅក្រោយដុះ) | ប្រភេទថ្នាំគីមីកម្ចាត់ស្មៅដែលត្រូវបានបាញ់ទៅលើកសិដ្ឋានបន្ទាប់ពីដំណាំ និងស្មៅបានដុះចេញពីដីរួចហើយ (ឧ. នៅអាយុ ២៥ថ្ងៃក្រោយដុះ) ដើម្បីសម្លាប់រុក្ខជាតិចង្រៃដែលកំពុងលូតលាស់។ | ដូចជាការលាបថ្នាំព្យាបាលរមាស់នៅលើស្បែកបន្ទាប់ពីមានកន្ទួលរមាស់ចេញមកហើយ ជាជាងការលេបថ្នាំការពារមុនពេលចេញ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
