បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះពិនិត្យមើលបញ្ហាប្រឈមក្នុងការអភិរក្សទីក្រុងបេតិកភណ្ឌពិភពលោកហយអាន (Hoi An) ដែលកំពុងរងការគំរាមកំហែងពីគ្រោះធម្មជាតិ និងការផ្លាស់ប្តូររបៀបរស់នៅរបស់មនុស្សដោយសារការធ្វើពាណិជ្ជកម្មលើសកម្រិត។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រវិភាគស្ថានភាពជាក់ស្តែងនៃតំបន់បេតិកភណ្ឌ និងច្បាប់គ្រប់គ្រង ដើម្បីស្នើឡើងនូវដំណោះស្រាយប្រកបដោយនិរន្តរភាព។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Current Commercial-Driven Management ការគ្រប់គ្រងបែបជំរុញពាណិជ្ជកម្មបច្ចុប្បន្ន |
ជំរុញកំណើនសេដ្ឋកិច្ចបានលឿន និងបង្កើនប្រាក់ចំណូលពីវិស័យទេសចរណ៍សម្រាប់ម្ចាស់អាជីវកម្មមួយចំនួន។ | ធ្វើឱ្យខូចខាតស្ថាបត្យកម្មដើម បាត់បង់របៀបរស់នៅប្រពៃណី បំពុលបរិស្ថាន និងធ្វើឱ្យមានវិសមភាពនៃការបែងចែកផលប្រយោជន៍។ | ៨២% នៃទីតាំងប្រវត្តិសាស្ត្រឯកជនប្រឈមនឹងការផ្លាស់ប្តូរខុសទម្រង់ដើមដោយសារការធ្វើអាជីវកម្ម។ |
| Proposed Sustainable Community-Based Conservation ការអភិរក្សផ្អែកលើសហគមន៍ប្រកបដោយចីរភាព (ស្នើឡើង) |
អភិរក្សបេតិកភណ្ឌពិតប្រាកដ រក្សាតុល្យភាពប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី ត្រៀមទប់ទល់នឹងគ្រោះមហន្តរាយ និងបែងចែកផលប្រយោជន៍បានស្មើគ្នា។ | ទាមទារពេលវេលា ថវិកា និងការឯកភាពខ្ពស់ពីភាគីពាក់ព័ន្ធច្រើន ហើយបទប្បញ្ញត្តិតឹងរ៉ឹងអាចពន្យឺតសកម្មភាពអាជីវកម្មមួយចំនួន។ | កសាងទីក្រុងគំរូជាទីក្រុង "អេកូឡូស៊ី-វប្បធម៌-ទេសចរណ៍" ក្នុងពេលអនាគត។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ទោះបីជាឯកសារមិនបានបញ្ជាក់ពីឧបករណ៍បច្ចេកទេសជាក់លាក់ក៏ដោយ ប៉ុន្តែការអនុវត្តដំណោះស្រាយទាមទារធនធានមនុស្សជំនាញ និងការវិនិយោគហិរញ្ញវត្ថុយ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ពីអាជ្ញាធរ។
ការសិក្សានេះផ្តោតទាំងស្រុងលើទីក្រុងហយអាន (Hoi An) ប្រទេសវៀតណាម ដែលជាតំបន់ប្រឈមនឹងអាកាសធាតុក្តៅសើម ទឹកជំនន់ និងព្យុះជាប្រចាំ ព្រមទាំងមានកម្មសិទ្ធិឯកជនរហូតដល់ ៨២% នៃសំណង់បេតិកភណ្ឌ។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះតំបន់បេតិកភណ្ឌនៅកម្ពុជាក៏ប្រឈមនឹងបញ្ហាប្រែប្រួលអាកាសធាតុ សម្ពាធនៃនគរូបនីយកម្ម និងសម្ពាធពីវិស័យទេសចរណ៍ស្រដៀងគ្នាដែរ។
វិធីសាស្ត្រនៃការអភិរក្សបែបសមាហរណកម្ម និងគំនិតផ្តួចផ្តើមសហគមន៍ក្នុងឯកសារនេះ ពិតជាមានប្រយោជន៍ និងអាចយកមកអនុវត្តសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងតំបន់បេតិកភណ្ឌនៅកម្ពុជាបានយ៉ាងល្អ។
ការថ្លឹងថ្លែងរវាងការអភិរក្ស និងការអភិវឌ្ឍដោយមានការចូលរួមយ៉ាងសកម្មពីសហគមន៍និងម្ចាស់សំណង់ គឺជាគន្លឹះឆ្ពោះទៅរកការអភិវឌ្ឍវិស័យទេសចរណ៍វប្បធម៌ប្រកបដោយចីរភាពនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Living heritage | តំបន់បេតិកភណ្ឌដែលមានប្រជាជនរស់នៅ ប្រកបរបរចិញ្ចឹមជីវិត និងបន្តអនុវត្តប្រពៃណីវប្បធម៌របស់ពួកគេផ្ទាល់នៅទីនោះជាប្រចាំថ្ងៃ មិនមែនត្រឹមតែជាសំណង់បាក់បែកដែលទុកតាំងបង្ហាញនោះទេ។ | ដូចជាផ្ទះបុរាណមួយដែលគ្រួសារម្ចាស់ផ្ទះនៅតែរស់នៅ និងប្រារព្ធពិធីសែនព្រេនតាមប្រពៃណីរហូតដល់សព្វថ្ងៃ មិនមែនជាសារមន្ទីរដែលគ្មានមនុស្សនៅនោះទេ។ |
| Biosphere reserve | តំបន់អភិរក្សប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីដែលទទួលស្គាល់ដោយអង្គការយូណេស្កូ (UNESCO) ដែលមានមុខងារចម្បងក្នុងការលើកកម្ពស់តុល្យភាពរវាងការអភិរក្សជីវចម្រុះ និងការប្រើប្រាស់ធនធានធម្មជាតិប្រកបដោយចីរភាពដោយមនុស្សសហគមន៍។ | ដូចជាសួនច្បារដ៏ធំមួយដែលរុក្ខជាតិ សត្វ និងមនុស្សត្រូវបានរៀបចំឱ្យអាចរស់នៅពឹងផ្អែកគ្នាទៅវិញទៅមកដោយមិនបំផ្លាញគ្នា។ |
| Intangible cultural heritage | ទម្រង់នៃវប្បធម៌ដែលមិនអាចប៉ះពាល់បានដោយរូបវន្ត ប៉ុន្តែមានមុខងារផ្តល់អត្តសញ្ញាណដល់សហគមន៍ ដូចជាចំណេះដឹង ជំនឿ ទំនៀមទម្លាប់ របាំ ឬសិល្បៈនៃការធ្វើសិប្បកម្ម ដែលត្រូវបានផ្ទេរពីជំនាន់មួយទៅជំនាន់មួយ។ | ដូចជារូបមន្តធ្វើម្ហូបសម្ងាត់របស់ជីដូនដែលបង្រៀនតៗគ្នាដោយការចងចាំ និងការអនុវត្តផ្ទាល់ មិនមែនជាវត្ថុ ឬចានដែលយើងអាចកាន់បាននោះទេ។ |
| Urban conservation | យន្តការរៀបចំផែនការ ដើម្បីគ្រប់គ្រង ការពារ និងថែរក្សាសំណង់ប្រវត្តិសាស្ត្រ និងរចនាសម្ព័ន្ធទីក្រុងចាស់ៗ ព្រមទាំងរក្សាតម្លៃវប្បធម៌ក្នុងបរិបទដែលទីក្រុងកំពុងមានការអភិវឌ្ឍ និងទំនើបកម្ម។ | ដូចជាការជួសជុលរថយន្តកែច្នៃម៉ូដែលចាស់មួយឱ្យដំណើរការបានល្អក្នុងសម័យទំនើប ដោយរក្សារូបរាងនិងគ្រឿងបន្លាស់ដើមរបស់វាឱ្យនៅដដែលមិនឱ្យបាត់បង់អត្តសញ្ញាណ។ |
| Sustainable development | ដំណើរការអភិវឌ្ឍដែលបំពេញតម្រូវការសេដ្ឋកិច្ចរបស់មនុស្សបច្ចុប្បន្ន ដោយមានការគិតគូរការពារបរិស្ថាន និងសង្គម ដើម្បីមិនធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់សមត្ថភាពរបស់មនុស្សជំនាន់ក្រោយក្នុងការទាញយកផលប្រយោជន៍ពីធនធានទាំងនោះ។ | ដូចជាការបេះផ្លែឈើហូបត្រឹមតែមួយឆ្អែត ដោយទុកដើមនិងគ្រាប់ឱ្យវាដុះបន្ត ដើម្បីឱ្យកូនចៅជំនាន់ក្រោយនៅមានផ្លែឈើហូបបន្តទៀត។ |
| Disaster risk management | ប្រព័ន្ធនៃការរៀបចំផែនការ និងវិធានការជាមុន ដើម្បីត្រៀមទប់ទល់ កាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់ និងស្តារឡើងវិញនូវការខូចខាតដែលអាចបណ្តាលមកពីគ្រោះធម្មជាតិ (ដូចជាទឹកជំនន់ ខ្យល់ព្យុះ ឬអគ្គិភ័យ) មកលើតំបន់បេតិកភណ្ឌ។ | ដូចជាការទិញធានារ៉ាប់រង និងរៀបចំបំពង់ពន្លត់អគ្គិភ័យទុកជាមុន ជំនួសឱ្យការរង់ចាំឱ្យភ្លើងឆេះផ្ទះទើបឆោឡោរត់រកទឹក។ |
| Socialization of conservation | វិធីសាស្ត្រកៀងគរការចូលរួម និងប្រភពធនធានពីគ្រប់មជ្ឈដ្ឋានក្នុងសង្គម រួមទាំងស្ថាប័នរដ្ឋ វិស័យឯកជន និងប្រជាពលរដ្ឋ ដើម្បីឱ្យពួកគេមានភាពម្ចាស់ការ និងរួមគ្នាទទួលខុសត្រូវក្នុងការថែរក្សាបេតិកភណ្ឌ។ | ដូចជាការរៃអង្គាសប្រាក់ និងកម្លាំងពលកម្មពីអ្នកភូមិគ្រប់គ្នា ដើម្បីជួសជុលសាលាឆទានរួមរបស់ភូមិ ជំនួសឱ្យការអង្គុយរង់ចាំតែថវិកាពីភាគីរដ្ឋ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
