ប្រធានបទ (Topic)៖ ឯកសារនេះផ្តល់នូវក្របខ័ណ្ឌអប់រំសម្រាប់និស្សិតសាកលវិទ្យាល័យ ដើម្បីស្វែងយល់ពីប្រវត្តិសាស្ត្រនៃការអភិវឌ្ឍន៍សិល្បៈលំហ សិល្បៈប្លាស្ទិក និងស្ថាបត្យកម្មសម្រាប់យកទៅអនុវត្តក្នុងការរចនាជាក់ស្តែង។
រចនាសម្ព័ន្ធ (Structure)៖ ឯកសារនេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្រ្តបង្រៀនតាមរយៈសិក្ខាសាលា ការសិក្សាស្រាវជ្រាវឯករាជ្យ និងការប្រមូលផ្តុំទិន្នន័យពីស្នាដៃសិល្បៈ។
ចំណុចសំខាន់ៗ (Key Takeaways)៖
បន្ទាប់ពីអានឯកសារនេះ អ្នកគួរអាច៖
ឯកសារនេះគឺជាសៀវភៅមគ្គុទ្ទេសក៍សិក្សាដែលរៀបចំឡើងសម្រាប់និស្សិតផ្នែករចនាស្ថាបត្យកម្ម ដោយផ្តោតលើប្រវត្តិសាស្ត្រសិល្បៈ និងស្ថាបត្យកម្មចាប់ពីយុគសម័យកណ្តាល (Middle Ages) រហូតដល់សម័យរេណេសង់ (Renaissance) ព្រមទាំងសិល្បៈនៃចក្រភពប៊ីហ្សង់ទីន និងរុស្ស៊ីបុរាណ។ វាផ្តល់នូវផែនការមេរៀន សំណួរពិភាក្សា និងកិច្ចការស្រាវជ្រាវ ដើម្បីជួយនិស្សិតយល់ដឹងស៊ីជម្រៅពីការវិវត្តនៃទម្រង់សិល្បៈ និងស្ថាបត្យកម្មក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។
| គោលគំនិត (Concept) | ការពន្យល់ (Explanation) | ឧទាហរណ៍ (Example) |
|---|---|---|
| Gothic Architecture ស្ថាបត្យកម្មហ្គោធិក |
ជារចនាបថស្ថាបត្យកម្មក្នុងយុគសម័យកណ្តាលដែលលេចធ្លោដោយសារការប្រើប្រាស់ធ្នូស្រួច (Pointed arches) ទម្រជញ្ជាំងខាងក្រៅ (Flying buttresses) និងកញ្ចក់ពណ៌ (Stained glass) ដែលបង្ហាញពីការខិតខំប្រឹងប្រែងឆ្ពោះទៅរកផ្ទៃមេឃ។ វាឆ្លុះបញ្ចាំងពីវប្បធម៌ទីក្រុង និងសាសនាគ្រីស្តនៅអឺរ៉ុបខាងលិចយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ។ | ការសាងសង់វិហារកាតូលិកដ៏ធំសម្បើមនៅប្រទេសបារាំង ដូចជាវិហារ Notre-Dame de Paris ឬវិហារ Chartres ជាដើម។ |
| Italian Renaissance សម័យរេណេសង់អ៊ីតាលី |
ជាចលនាវប្បធម៌ដែលបានរស់ឡើងវិញនូវតម្លៃសិល្បៈនៃសម័យកلاسិក (ក្រិក និងរ៉ូម) ដោយផ្តោតលើមនុស្សជាតិ (Humanism) ទស្សនវិស័យលីនេអ៊ែរ (Linear perspective) និងភាពត្រឹមត្រូវនៃកាយវិភាគសាស្ត្រក្នុងការគូរគំនូរ និងចម្លាក់។ វាជាការផ្លាស់ប្តូរផ្នត់គំនិតពីការផ្តោតលើសាសនាទាំងស្រុង មកផ្តល់តម្លៃលើសមត្ថភាពមនុស្ស។ | ស្នាដៃរបស់វិចិត្រករល្បីៗដូចជា Leonardo da Vinci, Michelangelo និងស្ថាបត្យករ Filippo Brunelleschi ដែលបានរចនាដំបូលវិហារនៅទីក្រុង Florence។ |
| Cross-in-square temple (Byzantine Architecture) ប្រាសាទឈើឆ្កាង-ដំបូលកោងប៊ីហ្សង់ទីន |
ជាទម្រង់ស្ថាបត្យកម្មសាសនាដ៏សំខាន់របស់ចក្រភពប៊ីហ្សង់ទីន ដែលមានប្លង់រាងកាកបាទ និងមានដំបូលកោងធំ (Dome) នៅចំកណ្តាល។ វាជានិមិត្តរូបនៃសណ្តាប់ធ្នាប់សកលលោក និងតំណាងឱ្យឋានសួគ៌នៅលើផែនដី។ | វិហារ Hagia Sophia នៅក្នុងទីក្រុង Constantinople (បច្ចុប្បន្នទីក្រុងអ៊ីស្តង់ប៊ុល) និងឥទ្ធិពលរបស់វាទៅលើការសាងសង់វិហារនៅរុស្ស៊ីបុរាណ។ |
| Ancient Rus Architecture and Iconography ស្ថាបត្យកម្ម និងសិល្បៈគំនូររូបតំណាងរុស្ស៊ីបុរាណ |
ជាការរួមបញ្ចូលគ្នានូវឥទ្ធិពលសិល្បៈប៊ីហ្សង់ទីនជាមួយនឹងលក្ខណៈពិសេសនៃវប្បធម៌រុស្ស៊ី តាមរយៈការសាងសង់វិហារថ្មមានដំបូលច្រើនទម្រង់ដូចខ្ទឹមបារាំង និងការគូរគំនូររូបតំណាង (Icons) ដែលមានពណ៌ស្រស់ឆើតឆាយ និងបច្ចេកទេសជាក់លាក់។ | ការរចនាវិហារ Assumption Cathedral នៅក្នុងទីក្រុងម៉ូស្គូ និងស្នាដៃគំនូររូបតំណាងដ៏ល្បីល្បាញរបស់វិចិត្រករ Andrei Rublev។ |
ការសិក្សាពីប្រវត្តិសាស្ត្រសិល្បៈ និងស្ថាបត្យកម្មលោកខាងលិច និងអឺរ៉ុបខាងកើត គឺមានសារៈសំខាន់សម្រាប់និស្សិតស្ថាបត្យកម្មនៅកម្ពុជា ដើម្បីពង្រីកការយល់ដឹងពីការវិវត្តនៃរចនាបថ និងការប្រើប្រាស់និមិត្តសញ្ញាក្នុងការរចនាអគារសាសនា និងសាធារណៈ។
មុខវិជ្ជានេះមិនត្រឹមតែផ្តល់ចំណេះដឹងផ្នែកប្រវត្តិសាស្ត្រប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងជួយបណ្តុះការគិតស៊ីជម្រៅ និងគំនិតច្នៃប្រឌិតដល់អ្នករចនាជំនាន់ក្រោយនៅកម្ពុជា ឱ្យចេះបញ្ចូលគ្នានូវសិល្បៈសកលនិងអត្តសញ្ញាណជាតិ។
លំហាត់ និងសកម្មភាពសិក្សាដើម្បីពង្រឹងការយល់ដឹង៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស (English) | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Basilica | ជាប្រភេទអគារដែលមានរាងទ្រវែង ចែកចេញជាផ្នែកៗ (naves) ដោយជួរនៃសសរ ដែលច្រើនតែប្រើជាវិហារគ្រិស្តសាសនានៅសម័យរ៉ូម៉ាំង និងយុគសម័យកណ្តាល។ នៅក្នុងអត្ថបទ វាជារចនាសម្ព័ន្ធមូលដ្ឋានសម្រាប់ស្ថាបត្យកម្មគ្រិស្តសាសនានៅអឺរ៉ុប។ | ស្រដៀងនឹងសាលាឆទានដ៏ធំមួយដែលមានផ្លូវដើរធំទូលាយចំកណ្តាល និងមានជួរសសរអមសងខាង។ |
| Cross-in-square temple | ជារចនាបថស្ថាបត្យកម្មវិហារសាសនាគ្រិស្តនៅប៊ីហ្សង់ទីន និងរុស្ស៊ីបុរាណ ដែលមានប្លង់ជារាងកាកបាទ (ឈើឆ្កាង) ព័ទ្ធជុំវិញដោយជញ្ជាំងរាងបួនជ្រុង និងមានដំបូលកោង (Dome) នៅចំកណ្តាលទ្រដោយសសរ៤។ | ដូចជាការយកទម្រង់សញ្ញាបូក (+) ដាក់ក្នុងប្រអប់ការ៉េ ហើយគ្របពីលើចំកណ្តាលដោយដំបូលរាងកន្លះបាល់។ |
| Flying buttress | ជាទម្រជញ្ជាំងខាងក្រៅដែលរចនាឡើងជារាងកោងពាក់កណ្តាលធ្នូ ដើម្បីបញ្ជូនទម្ងន់នៃដំបូល ឬជញ្ជាំងខ្ពស់ៗនៃវិហារហ្គោធិកចុះទៅដី។ វាជួយឱ្យគេអាចសាងសង់ជញ្ជាំងស្តើង និងមានបង្អួចកញ្ចក់ធំៗបាន។ | ប្រៀបដូចជាឈើច្រត់ដែលជួយទប់ជញ្ជាំងអគារខ្ពស់ៗពីខាងក្រៅ កុំឱ្យដួលរលំដោយសារទម្ងន់ដំបូល។ |
| Linear perspective | ជាបច្ចេកទេសក្នុងសិល្បៈគំនូរសម័យរេណេសង់ ដែលប្រើប្រាស់គណិតវិទ្យាដើម្បីបង្កើតរូបភាពមានជម្រៅ ៣វិមាត្រ (3D) នៅលើផ្ទៃរាបស្មើ ដោយធ្វើឱ្យវត្ថុដែលនៅឆ្ងាយមើលទៅតូចជាងវត្ថុនៅជិត ហើយខ្សែបន្ទាត់ទាំងអស់រត់ទៅជួបគ្នានៅចំណុចមួយ (Vanishing point)។ | ដូចជាការសម្លឹងមើលផ្លូវរថភ្លើងដែលរត់ត្រង់ទៅមុខ ហើយមើលទៅកាន់តែរួមតូចទៅៗរហូតដល់បាត់នៅចុងម្ខាង។ |
| Iconostasis | ជាជញ្ជាំងដែលពោរពេញទៅដោយផ្ទាំងគំនូររូបតំណាងសាសនា (Icons) ដែលបំបែកកន្លែងសក្ការៈបូជា (Sanctuary) ពីកន្លែងឈររបស់បរិស័ទនៅក្នុងវិហារគ្រិស្តអូស្សូដក់ ជាពិសេសនៅរុស្ស៊ី។ វាមានតួនាទីជានិមិត្តរូបនៃការផ្សារភ្ជាប់រវាងឋានសួគ៌ និងផែនដី។ | ប្រៀបដូចជារនាំងឬវាំងននដ៏ធំមួយដែលមានគូររូបទេវតា និងព្រះ ដែលខណ្ឌចែកកន្លែងសក្ការៈដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់នៅក្នុងព្រះវិហារ។ |
| Tent-roofed church | ជាទម្រង់ស្ថាបត្យកម្មវិហាររុស្ស៊ីដែលមានដំបូលស្រួចខ្ពស់ជារាងកោណពហុកោណ (ច្រើនតែមាន ៨ជ្រុង) ជំនួសឱ្យការប្រើដំបូលកោង។ រចនាបថនេះមានប្រជាប្រិយភាពខ្លាំងនៅរុស្ស៊ីក្នុងសតវត្សទី១៦។ | មើលទៅស្រដៀងនឹងតង់ ឬឆ័ត្រដែលលាតសន្ធឹងឡើងលើជារាងស្រួចខ្ពស់ ដើម្បីបង្ហាញពីការឈោងឆ្ពោះទៅរកមេឃ។ |
| Fresco | ជាបច្ចេកទេសគូរគំនូរលើជញ្ជាំង ដោយប្រើពណ៌ទឹកគូរផ្ទាល់ទៅលើកំបោរបូកជញ្ជាំងដែលនៅសើម។ នៅពេលកំបោរស្ងួត ពណ៌នឹងជ្រាបចូលក្លាយជាផ្នែកមួយនៃជញ្ជាំងនោះតែម្តង ដែលធ្វើឱ្យវាជាប់បានយូររាប់រយឆ្នាំ។ | ដូចជាការចាក់សាក់រូបភាពចូលទៅក្នុងសាច់ជញ្ជាំងអគារ មិនមែនគ្រាន់តែលាបពណ៌ពីលើនោះទេ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
