បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះមានគោលបំណងស្វែងយល់ពីទំនាក់ទំនងរវាងសិល្បៈ និងអក្សរសិល្ប៍នាសម័យកាលរស់ឡើងវិញ (Renaissance) ព្រមទាំងពិនិត្យមើលឥទ្ធិពលដ៏ជ្រាលជ្រៅរបស់វា មកលើវប្បធម៌និងការគិតរបស់អឺរ៉ុបសម័យទំនើប។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ការវិភាគស៊ីជម្រៅបែបប្រវត្តិសាស្ត្រ និងវប្បធម៌ ដើម្បីរុករកទម្រង់សិល្បៈសំខាន់ៗ សិល្បករតំណាង និងការវិវត្តនៃអក្សរសិល្ប៍ដោយផ្អែកលើបរិបទសង្គម និងនយោបាយនាសម័យកាលនោះ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Medieval Art & Literature (Baseline) សិល្បៈ និងអក្សរសិល្ប៍មជ្ឈិមសម័យ |
ជួយរក្សាសណ្តាប់ធ្នាប់សង្គម និងពង្រឹងជំនឿសាសនាឱ្យមានភាពរឹងមាំនៅក្នុងសង្គម។ | គំនូរមានលក្ខណៈរាបស្មើ គ្មានជម្រៅទិដ្ឋភាព ហើយអក្សរសិល្ប៍ត្រូវបានរឹតត្បិតយ៉ាងខ្លាំងដោយវិន័យសាសនា។ | ស្នាដៃភាគច្រើនផ្តោតតែលើប្រធានបទព្រះ និងសាសនា ដោយបោះបង់ចោលនូវធម្មជាតិ និងអារម្មណ៍ពិតរបស់មនុស្ស។ |
| Renaissance Art Techniques (Perspective, Anatomy, Chiaroscuro) បច្ចេកទេសសិល្បៈសម័យរស់ឡើងវិញ (គំនូរមានជម្រៅ កាយវិភាគសាស្ត្រ និងការប្រើពន្លឺនិងស្រមោល) |
បង្កើតបានជាផ្ទាំងគំនូររស់រវើក មានលក្ខណៈធម្មជាតិ និងអាចបង្ហាញពីលំហបីវិមាត្រ (3D) លើផ្ទៃរាបស្មើបានយ៉ាងល្អ។ | ទាមទារឱ្យសិល្បករមានចំណេះដឹងស៊ីជម្រៅផ្នែកគណិតវិទ្យា កាយវិភាគសាស្ត្រ និងរូបវិទ្យានៃពន្លឺ។ | ផ្តល់ជាមូលដ្ឋានគ្រឹះដ៏រឹងមាំសម្រាប់សិល្បៈទំនើប ការថតរូប និងវិស័យភាពយន្តនាសម័យកាលបច្ចុប្បន្ន។ |
| Humanist Literature អក្សរសិល្ប៍បែបមនុស្សធម៌ (Humanism) |
លើកកម្ពស់តម្លៃនិងសេចក្តីថ្លៃថ្នូររបស់មនុស្ស និងហ៊ានបង្ហាញពីការពិតនៃសង្គម នយោបាយ និងអារម្មណ៍ពិតរបស់បុគ្គល។ | ប្រឈមមុខនឹងការរិះគន់ គំនាប និងការចាប់ដាក់គុកពីសំណាក់ស្ថាប័នសាសនា ឬអ្នកកាន់អំណាចផ្តាច់ការនៅសម័យនោះ។ | បានបំបែកទម្លាប់នៃការគ្រប់គ្រងខាងទ្រឹស្តីសាសនា និងបានត្រួសត្រាយផ្លូវសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍគំនិតនយោបាយ និងអក្សរសាស្ត្រទំនើប។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារបានបញ្ជាក់ថាការរីកចម្រើននៃសិល្បៈ និងអក្សរសិល្ប៍នាសម័យនោះ ទាមទារឱ្យមានការគាំទ្រផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុ ការស្រាវជ្រាវ និងការច្នៃប្រឌិតខ្ពស់។
ការសិក្សានេះផ្តោតទាំងស្រុងទៅលើបរិបទប្រវត្តិសាស្ត្រសង្គម និងវប្បធម៌របស់ទ្វីបអឺរ៉ុប (ជាពិសេសប្រទេសអ៊ីតាលី និងអង់គ្លេស) ចន្លោះសតវត្សទី១៤ ដល់ទី១៧ ដោយមិនមានការរៀបរាប់ពីទ្វីបផ្សេងឡើយ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការយល់ដឹងពីការផ្លាស់ប្តូរផ្នត់គំនិតពីការតឹងរ៉ឹងផ្នែកសាសនាមកកាន់ការលើកកម្ពស់តម្លៃមនុស្ស (Humanism) គឺមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ការស្តារ និងអភិវឌ្ឍវប្បធម៌ទំនើប។
ទោះបីជាឯកសារនេះនិយាយពីប្រវត្តិសាស្ត្រអឺរ៉ុបក៏ដោយ គំនិតនៃការបង្កើតយុគសម័យរស់ឡើងវិញ (Renaissance) គឺមានប្រយោជន៍ខ្លាំងសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍវិស័យសិល្បៈ និងអក្សរសាស្ត្រនៅកម្ពុជា។
ការបណ្តុះស្មារតីច្នៃប្រឌិត និងការគាំទ្រសិល្បករដោយផ្អែកលើតម្លៃមនុស្សធម៌ អាចជាកាតាលីករជំរុញឱ្យមានការរស់ឡើងវិញនៃសិល្បៈ និងវប្បធម៌ (Cambodian Renaissance) ប្រកបដោយភាពរឹងមាំ និងទំនើប។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Renaissance | គឺជាចលនាវប្បធម៌ និងប្រវត្តិសាស្ត្រនៅអឺរ៉ុប (សតវត្សទី១៤ ដល់ទី១៧) ដែលផ្តោតលើការរស់ឡើងវិញ ឬការនាំយកមកវិញនូវចំណេះដឹងទស្សនវិជ្ជា សិល្បៈ និងអក្សរសាស្ត្រកាលពីសម័យក្រិក និងរ៉ូមបុរាណ ដើម្បីផ្លាស់ប្តូរ និងរំដោះសង្គមចេញពីគំនាបសាសនានាសម័យកណ្តាល។ | ដូចជាការក្រោកពីគេងបន្ទាប់ពីយប់ដ៏ងងឹត (យុគសម័យកណ្តាល) ដើម្បីចាប់ផ្តើមថ្ងៃថ្មីដែលពោរពេញដោយពន្លឺនៃចំណេះដឹង ការច្នៃប្រឌិត និងការគិតបែបវិទ្យាសាស្ត្រ។ |
| Humanism | ជាទស្សនវិជ្ជាស្នូលនៃសម័យរស់ឡើងវិញ ដែលផ្លាស់ប្តូរការផ្តោតអារម្មណ៍ពីការបម្រើព្រះនិងសាសនាទាំងស្រុង មកផ្តល់តម្លៃលើសមត្ថភាព សេចក្តីថ្លៃថ្នូរ និងហេតុផលរបស់មនុស្សជាតិ ព្រមទាំងលើកទឹកចិត្តឲ្យបុគ្គលស្វែងរកចំណេះដឹងដើម្បីអភិវឌ្ឍខ្លួន។ | ដូចជាការជឿជាក់ថា "មនុស្សគឺជាអ្នកកំណត់វាសនារបស់ខ្លួនឯងតាមរយៈចំណេះដឹង និងការប្រឹងប្រែង" ជាជាងការទន្ទឹងរង់ចាំតែការជួយសង្គ្រោះពីទេវតា ឬព្រះ។ |
| chiaroscuro | គឺជាបច្ចេកទេសសិល្បៈក្នុងការគូរគំនូរ ដោយប្រើប្រាស់ភាពផ្ទុយគ្នាយ៉ាងខ្លាំងរវាងពន្លឺ និងស្រមោល (Light and Dark) ដើម្បីបង្កើតជម្រៅ និងសាច់មាឌ ធ្វើឱ្យរូបភាពមានសភាពលេចធ្លោចេញពីផ្ទាំងគំនូររាបស្មើ និងមើលទៅមានជីវិតរស់រវើក (លក្ខណៈ 3D)។ | ដូចជាការបញ្ចាំងភ្លើងពិលទៅលើមុខមនុស្សក្នុងបន្ទប់ងងឹត ដែលធ្វើឱ្យយើងឃើញខ្ទង់ច្រមុះ និងទម្រង់មុខលេចចេញមកយ៉ាងច្បាស់។ |
| linear perspective | ជាបច្ចេកទេសគូរគំនូរដោយប្រើខ្សែបន្ទាត់ និងចំណុចរួម (vanishing point) ដើម្បីបង្កើតការបំភាន់ភ្នែកឱ្យឃើញមានជម្រៅ និងលំហបីវិមាត្រនៅលើផ្ទៃរាបស្មើ (2D) ដែលជួយកំណត់ទីតាំង និងទំហំវត្ថុទៅតាមចម្ងាយជិតឬឆ្ងាយ។ | ដូចជាពេលយើងឈរមើលផ្លូវរថភ្លើងដ៏វែងអន្លាយ ដែលផ្លូវដែកទាំងពីរមើលទៅដូចជាតូចស្រួចរួមគ្នាទៅកាន់ចំណុចមួយនៅឯជើងមេឃ។ |
| secularism | គឺជាការផ្លាស់ប្តូរផ្នត់គំនិតចេញពីការគ្រប់គ្រងនិងឥទ្ធិពលរបស់ស្ថាប័នសាសនា ដោយងាកមកចាប់អារម្មណ៍លើជីវិតរស់នៅជាក់ស្តែង ទិដ្ឋភាពសង្គម ធម្មជាតិ និងតម្រូវការពិតប្រាកដរបស់មនុស្សលោកនៅក្នុងពិភពលោកបច្ចុប្បន្ន។ | ដូចជាការប្តូរប្រធានបទសន្ទនាពីការនិយាយរឿងឋានសួគ៌និងនរក មកនិយាយពីការប្រកបរបរចិញ្ចឹមជីវិត ស្នេហា និងភាពសប្បាយរីករាយក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ន។ |
| frescoes | គឺជាបច្ចេកទេសគូរគំនូរដោយប្រើទឹកពណ៌ផាត់ទៅលើជញ្ជាំងកំបោរសើម (plaster) ដើម្បីឱ្យពណ៌ជ្រាបចូលទៅក្នុងសាច់កំបោរពេលវាស្ងួត ធ្វើឱ្យផ្ទាំងគំនូរជាប់បានយូរអង្វែង ដែលគេនិយមប្រើសម្រាប់ការគូរតុបតែងដំបូល ឬជញ្ជាំងព្រះវិហារ។ | ដូចជាការសាក់រូបលើស្បែកមនុស្ស ដែលពណ៌ជាប់ជ្រាបចូលទៅក្នុងសាច់ ជាជាងការគ្រាន់តែគូរលាបពីលើស្បែកដែលអាចលុបជ្រះបានងាយស្រួល។ |
| realpolitik | ជាការអនុវត្តនយោបាយដែលផ្អែកលើស្ថានភាពជាក់ស្តែង និងអំណាចពិតប្រាកដក្នុងការដឹកនាំ ជាជាងការផ្តោតលើទ្រឹស្តីសីលធម៌ ឬឧត្តមគតិ ដោយសង្កត់ធ្ងន់លើល្បិចកល យុទ្ធសាស្ត្រ និងភាពអង់អាចដើម្បីទទួលបាន និងរក្សាអំណាច។ | ដូចជាការលេងអុកដែលអ្នកលេងត្រូវហ៊ានលះបង់កូនរបស់ខ្លួនឯងខ្លះ ដើម្បីធានាបាននូវជ័យជម្នះនៅទីបញ្ចប់ ជាជាងការអាណិតកូនអុក។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
