បញ្ហា (The Problem)៖ អត្ថបទស្រាវជ្រាវនេះសិក្សាអំពីរបៀបដែលតម្លៃវប្បធម៌ ឥទ្ធិពលសង្គម និងលំអៀងនៃការយល់ដឹង (Cognitive biases) ជះឥទ្ធិពលដល់ការសម្រេចចិត្តរបស់អ្នកប្រើប្រាស់ ដែលជារឿយៗនាំឱ្យមានជម្រើសមិនសមហេតុផល ជាពិសេសជម្រើសដែលប៉ះពាល់ដល់សុខភាព និងហិរញ្ញវត្ថុរបស់ពួកគេ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្ររំលឹកអក្សរសិល្ប៍បែបនិទានកថា (Narrative review approach) ដើម្បីប្រមូលផ្តុំ វាយតម្លៃ និងវិភាគទិន្នន័យពីឯកសារស្រាវជ្រាវកន្លងមកក្នុងរយៈពេល ២០ ឆ្នាំចុងក្រោយ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Traditional Economic Theories ទ្រឹស្តីសេដ្ឋកិច្ចប្រពៃណី |
មានភាពសាមញ្ញក្នុងការបង្កើតគំរូគណិតវិទ្យា និងសន្មតថាមនុស្សគ្រប់រូបជាភ្នាក់ងារសមហេតុផល (Rational agents) ដែលមានព័ត៌មានគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការសម្រេចចិត្ត។ | មិនបានគិតគូរពីកត្តាអារម្មណ៍ លំអៀងនៃការយល់ដឹង (Cognitive biases) និងសម្ពាធសង្គម ដែលធ្វើឱ្យការទស្សន៍ទាយអាកប្បកិរិយាជារឿយៗមានភាពខុសឆ្គងពីការពិត។ | ជារឿយៗបរាជ័យក្នុងការរំពឹងទុកពីការសម្រេចចិត្តដែលមិនសមហេតុផលរបស់អ្នកប្រើប្រាស់ក្នុងស្ថានភាពជាក់ស្តែង។ |
| Behavioral Economics Framework ក្របខ័ណ្ឌសេដ្ឋកិច្ចអាកប្បកិរិយា |
រួមបញ្ចូលចិត្តសាស្ត្រដើម្បីពន្យល់ពីមូលហេតុដែលមនុស្សធ្វើការសម្រេចចិត្តមិនល្អ ដោយទទួលស្គាល់ពីឥទ្ធិពលនៃវប្បធម៌ និងការខ្លាចបាត់បង់ (Loss aversion)។ | មានភាពស្មុគស្មាញក្នុងការវាស់វែង និងទាមទារការសិក្សាស៊ីជម្រៅតាមបរិបទវប្បធម៌នីមួយៗ ព្រោះអាកប្បកិរិយាអាចប្រែប្រួលខ្លាំងពីសង្គមមួយទៅសង្គមមួយ។ | ផ្តល់នូវរូបភាពពេញលេញនិងត្រឹមត្រូវជាងមុនអំពីរបៀបដែលអ្នកប្រើប្រាស់ធ្វើការសម្រេចចិត្តពិតប្រាកដ។ |
| Nudging (Choice Architecture) ការរុញច្រាន ឬ ស្ថាបត្យកម្មជម្រើស |
ជួយកែប្រែអាកប្បកិរិយាអ្នកប្រើប្រាស់ឱ្យជ្រើសរើសជម្រើសល្អសម្រាប់សុខភាពនិងហិរញ្ញវត្ថុ ដោយមិនដកហូតសិទ្ធិសេរីភាពក្នុងការជ្រើសរើសរបស់ពួកគេ។ | អាចប្រឈមនឹងបញ្ហាសីលធម៌ប្រសិនបើធ្វើឡើងដោយមិនមានតម្លាភាព ហើយប្រសិទ្ធភាពរបស់វាអាស្រ័យខ្លាំងលើការរចនាឱ្យស្របតាមវប្បធម៌មូលដ្ឋាន។ | បង្ហាញពីជោគជ័យក្នុងការផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់ (ឧទាហរណ៍ ការញ៉ាំអាហារសុខភាព ការឈប់ជក់បារី) នៅពេលអនុវត្តបានត្រឹមត្រូវ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ដោយសារឯកសារនេះជាការរំលឹកអក្សរសិល្ប៍ (Narrative Review) វាមិនបានបញ្ជាក់ពីការចំណាយលើកុំព្យូទ័រនោះទេ ប៉ុន្តែការអនុវត្តការសិក្សានិងយុទ្ធសាស្ត្រសេដ្ឋកិច្ចអាកប្បកិរិយាទាមទារធនធានជាក់លាក់ដើម្បីស្រាវជ្រាវ និងអនុវត្តក្នុងសង្គម។
ការសិក្សានេះផ្អែកលើទិន្នន័យបន្ទាប់បន្សំ (Secondary data) ដែលភាគច្រើនទាញចេញពីសហរដ្ឋអាមេរិក (ទិន្នន័យ CDC លើការញ៉ាំអាហាររហ័ស និងទិន្នន័យ USDA) និងប្រទេសលោកខាងលិច ព្រមទាំងមានការលើកឡើងពីវប្បធម៌អាស៊ីបូព៌ា។ វាមិនមានទិន្នន័យជាក់លាក់ពីប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍នៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដូចជាកម្ពុជានោះទេ ដែលធ្វើឱ្យការអនុវត្តយុទ្ធសាស្ត្រដូចជា Nudging ត្រូវការការកែសម្រួលយ៉ាងប្រុងប្រយ័ត្នដើម្បីឱ្យស្របតាមបរិបទវប្បធម៌ និងជំនឿសាសនាក្នុងស្រុក (ដូចជាព្រះពុទ្ធសាសនា)។
ទោះបីជាខ្វះទិន្នន័យជាក់ស្តែងក្នុងស្រុកក៏ដោយ គោលគំនិតនៃសេដ្ឋកិច្ចអាកប្បកិរិយាគឺមានសារៈសំខាន់ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងទូលំទូលាយនៅកម្ពុជា។
ការរួមបញ្ចូលទ្រឹស្តីសេដ្ឋកិច្ចអាកប្បកិរិយានឹងជួយឱ្យស្ថាប័នរដ្ឋ និងឯកជននៅកម្ពុជាបង្កើតគោលនយោបាយ និងយុទ្ធសាស្ត្រដែលឆ្លើយតបទៅនឹងទម្លាប់ពិតប្រាកដរបស់ប្រជាជន ប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Behavioral economics | វាគឺជាការសិក្សាដែលរួមបញ្ចូលគ្នារវាងចិត្តសាស្ត្រ និងសេដ្ឋកិច្ច ដើម្បីពន្យល់ពីមូលហេតុដែលមនុស្សជារឿយៗធ្វើការសម្រេចចិត្តចាយវាយ ឬរស់នៅដោយប្រើអារម្មណ៍ និងភាពលំអៀង ជាជាងប្រើហេតុផលត្រឹមត្រូវតាមក្បួនសេដ្ឋកិច្ច។ | ដូចជាការសិក្សាពីមូលហេតុដែលអ្នកនៅតែសម្រេចចិត្តទិញកាហ្វេថ្លៃៗរាល់ថ្ងៃ ទោះបីជាអ្នកដឹងច្បាស់ថាវាធ្វើឱ្យអ្នកអស់លុយសន្សំក៏ដោយ។ |
| Cognitive biases | វាគឺជាកំហុសក្នុងការគិត ឬភាពលំអៀងតាមបែបធម្មជាតិរបស់ខួរក្បាលមនុស្ស ដែលធ្វើឱ្យពួកគេបកស្រាយព័ត៌មានខុសពីការពិត និងឈានទៅរកការសម្រេចចិត្តដែលខ្វះភាពត្រឹមត្រូវនិងហេតុផល។ | ដូចជាការពាក់វ៉ែនតាដែលមានកញ្ចក់វៀច ដែលធ្វើឱ្យអ្នកមើលឃើញវត្ថុផ្សេងៗខុសពីទំហំ ឬរូបរាងពិតប្រាកដរបស់វា។ |
| Loss aversion | វាគឺជាទំនោរចិត្តសាស្ត្រដែលមនុស្សមានអារម្មណ៍ឈឺចាប់នៅពេលបាត់បង់អ្វីមួយ ខ្លាំងជាងអារម្មណ៍សប្បាយរីករាយនៅពេលទទួលបានរបស់ដែលមានតម្លៃស្មើគ្នា ដែលធ្វើឱ្យពួកគេខ្លាចក្នុងការផ្លាស់ប្តូរ ឬប្រថុយប្រឋាន។ | ដូចជាអ្នកមានអារម្មណ៍ស្តាយក្រោយខ្លាំងនៅពេលជ្រុះបាត់លុយ ១ម៉ឺនរៀល ខ្លាំងជាងអារម្មណ៍ត្រេកអរនៅពេលរើសបានលុយ ១ម៉ឺនរៀលនោះ។ |
| Anchoring | វាជាបាតុភូតដែលមនុស្សពឹងផ្អែកខ្លាំងពេកទៅលើព័ត៌មាន ឬតួលេខដំបូងគេបំផុតដែលពួកគេទទួលបាន (ប្រៀបដូចជាយុថ្កា) ដើម្បីយកមកធ្វើការវាយតម្លៃ ឬសម្រេចចិត្តលើអ្វីមួយនៅពេលបន្ទាប់។ | ដូចជាពេលអ្នកឃើញអាវមួយដាក់តម្លៃដើម ៥០ដុល្លារ រួចបញ្ចុះមកត្រឹម ២០ដុល្លារ អ្នកគិតថាវាថោកណាស់ ដោយសារខួរក្បាលអ្នកបានយកតួលេខ ៥០ដុល្លារ ជាគោលរួចទៅហើយ។ |
| Present bias | វាគឺជាស្ថានភាពដែលមនុស្សផ្តល់តម្លៃខ្ពស់ចំពោះផលប្រយោជន៍ ឬសេចក្តីសុខដែលទទួលបានភ្លាមៗនៅពេលបច្ចុប្បន្ន ដោយមើលរំលងពីផលវិបាក ឬផលប្រយោជន៍ធំជាងក្នុងរយៈពេលវែងខាងមុខ។ | ដូចជាការសម្រេចចិត្តញ៉ាំនំផ្អែមៗភ្លាមៗដើម្បីឆ្ងាញ់មាត់ ជំនួសឱ្យការតមអាហារដើម្បីមានរាងស្អាត និងសុខភាពល្អនៅឆ្នាំក្រោយ។ |
| Nudging | វាជាយុទ្ធសាស្ត្រនៃការរៀបចំបរិយាកាស ឬទម្រង់នៃជម្រើស ដើម្បីជំរុញខួរក្បាលមនុស្សឱ្យធ្វើការសម្រេចចិត្តដែលល្អសម្រាប់ពួកគេ ដោយមិនមានការបង្ខិតបង្ខំ ឬដកហូតសិទ្ធិសេរីភាពក្នុងការជ្រើសរើសរបស់ពួកគេឡើយ។ | ដូចជាការរៀបចំដាក់ផ្លែឈើនៅខាងមុខគេបង្អស់ក្នុងអាហារដ្ឋាន ដើម្បីទាក់ទាញឱ្យសិស្សយកវាញ៉ាំ ជំនួសឱ្យការដើរទៅយកនំកញ្ចប់នៅខាងក្រោយ។ |
| Bounded rationality | វាជាទស្សនាទានដែលបញ្ជាក់ថាសមត្ថភាពនៃការសម្រេចចិត្តរបស់មនុស្សមានកម្រិតកំណត់ ដោយសារតែពួកគេខ្វះចន្លោះព័ត៌មាន ខ្វះពេលវេលា និងមានដែនកំណត់នៃសមត្ថភាពខួរក្បាលក្នុងការវិភាគជម្រើសទាំងអស់។ | ដូចជាការប្រញាប់ទិញទូរស័ព្ទម៉ាកដែលអ្នកធ្លាប់ស្គាល់ ព្រោះអ្នកគ្មានពេល និងលទ្ធភាពទៅស្រាវជ្រាវប្រៀបធៀបទូរស័ព្ទរាប់រយម៉ាកផ្សេងទៀតនៅលើទីផ្សារនោះទេ។ |
| Endowment effect | វាជាស្ថានភាពផ្លូវចិត្តដែលមនុស្សផ្តល់តម្លៃទៅលើវត្ថុអ្វីមួយខ្ពស់ជាងតម្លៃទីផ្សារពិតប្រាកដរបស់វា គ្រាន់តែដោយសារតែពួកគេមានអារម្មណ៍ថាខ្លួនឯងជាម្ចាស់កម្មសិទ្ធិលើវត្ថុនោះរួចទៅហើយ។ | ដូចជាការដែលអ្នកទារលក់កង់ចាស់របស់អ្នកក្នុងតម្លៃថ្លៃកប់ពពក ព្រោះអ្នកមានអារម្មណ៍ស្រលាញ់ និងចងចាំអនុស្សាវរីយ៍ជាមួយវាតាំងពីក្មេង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
