បញ្ហា (The Problem)៖ អត្រានៃការអនុវត្តគំរូសេដ្ឋកិច្ចចរន្ត (Circular Economy) ក្នុងចំណោមសហគ្រាសធុនតូចនិងមធ្យមនៅប្រទេសវៀតណាមនៅមានកម្រិតទាបនៅឡើយ បើទោះបីជាមានតម្រូវការបន្ទាន់សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាព និងការប្រើប្រាស់ធនធានប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពក៏ដោយ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានធ្វើការស្ទង់មតិគំរូតាមប្រព័ន្ធអនឡាញ ដោយប្រើប្រាស់កម្រងសំណួរដែលមានរចនាសម្ព័ន្ធផ្អែកលើក្របខ័ណ្ឌស្កេនរហ័សលើគំរូអាជីវកម្មចរន្ត ដើម្បីប្រមូលទិន្នន័យពីសហគ្រាស។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Quick Scan Circular Business Models Framework ក្របខ័ណ្ឌស្កេនរហ័សលើគំរូអាជីវកម្មចរន្ត (វិធីសាស្ត្រស្ទង់មតិ) |
ងាយស្រួលអនុវត្តតាមប្រព័ន្ធអនឡាញ និងផ្តល់រចនាសម្ព័ន្ធច្បាស់លាស់សម្រាប់ការវាយតម្លៃពីកម្លាំងជំរុញ និងឧបសគ្គរបស់សហគ្រាស។ | ការពឹងផ្អែកលើការឆ្លើយតបដោយខ្លួនឯងរបស់សហគ្រាសអាចមានភាពលំអៀង ហើយទំហំគំរូនៅក្នុងការសិក្សានេះនៅតូចនៅឡើយ (៦៩សហគ្រាស)។ | កំណត់បានថា ឧបសគ្គចម្បងក្នុងការអនុវត្តគឺបច្ចេកវិទ្យា និងវប្បធម៌ ហើយកម្លាំងជំរុញធំបំផុតគឺកត្តាសេដ្ឋកិច្ច។ |
| 9R Strategies Framework (Refuse to Recover) ក្របខ័ណ្ឌយុទ្ធសាស្ត្រ 9R (ការវាយតម្លៃសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចចរន្ត) |
ផ្តល់ចំណាត់ថ្នាក់ច្បាស់លាស់ (ពី R1 ដល់ R10) ដើម្បីវាស់ស្ទង់ថាតើសហគ្រាសស្ថិតនៅកម្រិតណានៃការអនុវត្តសេដ្ឋកិច្ចចរន្ត។ | យុទ្ធសាស្ត្រកម្រិតខ្ពស់ (ដូចជាការរចនាឡើងវិញ ឬបដិសេធ) មានភាពស្មុគស្មាញ និងពិបាកអនុវត្តសម្រាប់សហគ្រាសដែលខ្វះខាតបច្ចេកវិទ្យា។ | បង្ហាញថាសហគ្រាសភាគច្រើននៅត្រឹមដំណាក់កាលបឋម ដូចជាការកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់វត្ថុធាតុដើមប៉ុណ្ណោះ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះបានគូសបញ្ជាក់ពីតម្រូវការធនធានសំខាន់ៗ ដើម្បីជួយសហគ្រាសក្នុងការយកឈ្នះលើឧបសគ្គបច្ចេកវិទ្យា និងការផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់។
ការសិក្សានេះពឹងផ្អែកលើការស្ទង់មតិសហគ្រាសចំនួន ៦៩ ប៉ុណ្ណោះ ដែលភាគច្រើនជាសហគ្រាសឯកជនក្នុងវិស័យផលិតកម្ម កសិផល និងការគ្រប់គ្រងសំណល់នៅប្រទេសវៀតណាម។ ទោះបីជាទំហំគំរូតូចក្ដី តែទិន្នន័យនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីបរិបទដែលស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងប្រទេសកម្ពុជា ដែលសេដ្ឋកិច្ចពឹងផ្អែកលើសហគ្រាសធុនតូចនិងមធ្យម ធ្វើឱ្យលទ្ធផលនេះមានតម្លៃសម្រាប់ការសិក្សាប្រៀបធៀប។
របកគំហើញនិងអនុសាសន៍ពីការសិក្សានេះ មានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការជំរុញគោលនយោបាយអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ចចរន្តនៅកម្ពុជា។
ការផ្លាស់ប្តូរទៅរកសេដ្ឋកិច្ចចរន្តទាមទារឱ្យមានកិច្ចសហការយ៉ាងជិតស្និទ្ធរវាងរដ្ឋាភិបាល (ក្នុងការផ្តល់ការលើកទឹកចិត្ត) និងសហគ្រាស (ក្នុងការសម្របខ្លួនជាមួយបច្ចេកវិទ្យាថ្មី)។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Circular Economy | ប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចដែលរៀបចំឡើងដើម្បីកាត់បន្ថយការទាញយកធនធានថ្មី និងបំបាត់កាកសំណល់ ដោយរក្សាតម្លៃនៃវត្ថុធាតុដើម និងផលិតផលឱ្យមានចរន្តវិលជុំបានយូរតាមដែលអាចធ្វើទៅបាន តាមរយៈការប្រើប្រាស់ឡើងវិញ ការជួសជុល ការកែច្នៃ និងការរចនាឡើងវិញ។ | ដូចជាការយកដបទឹកប្លាស្ទិកចាស់ៗទៅកែច្នៃធ្វើជាសរសៃអំបោះដេរខោអាវ ជាជាងការបោះវាចោលទៅក្នុងទីលានចាក់សំរាម។ |
| Circular Business Model | ទម្រង់នៃការធ្វើអាជីវកម្មដែលក្រុមហ៊ុនស្វែងរកប្រាក់ចំណេញដោយមិនពឹងផ្អែកទាំងស្រុងលើការលក់ផលិតផលថ្មីរហូតនោះទេ ប៉ុន្តែផ្តោតលើការផ្តល់សេវាកម្មជួសជុល ការជួល ការកែច្នៃផលិតផលចាស់ៗ ឬការប្រមូលយកសំណល់ត្រឡប់មកវិញដើម្បីប្រើប្រាស់ជាថ្មី។ | ដូចជាក្រុមហ៊ុនលក់ម៉ាស៊ីនថតចម្លង ដែលប្តូរពីការលក់ម៉ាស៊ីនដាច់ ទៅជាការជួលម៉ាស៊ីន និងទទួលខុសត្រូវលើការជួសជុល និងប្តូរគ្រឿងបន្លាស់ចាស់ៗយកទៅកែច្នៃវិញ។ |
| R Strategies | ក្របខ័ណ្ឌនៃយុទ្ធសាស្ត្រប្រតិបត្តិក្នុងសេដ្ឋកិច្ចចរន្ត (ជាទូទៅមានពី R0 ដល់ R9 ដូចជា Refuse, Reduce, Reuse, Repair, Recycle...) ដែលមានគោលដៅកំណត់សកម្មភាពជាក់លាក់ ដើម្បីពន្យារអាយុកាលផលិតផល ឬបង្រួមវដ្តនៃការប្រើប្រាស់វត្ថុធាតុដើម។ | ដូចជាក្បួនវេជ្ជសាស្ត្រ១០ជំហានដើម្បីព្យាបាលនិងពន្យារអាយុជីវិតរបស់របរមួយកុំឱ្យឆាប់ក្លាយជាសំរាម ដោយចាប់ផ្តើមពីការឈប់ទិញរបស់មិនចាំបាច់ រហូតដល់ការយកវាទៅរំលាយធ្វើជារបស់ថ្មី។ |
| Industrial Symbiosis | ការសហការគ្នារវាងរោងចក្រ ឬក្រុមហ៊ុនដែលស្ថិតនៅក្នុងតំបន់តែមួយ ដែលក្នុងនោះកាកសំណល់ អនុផល ឬកម្តៅដែលបញ្ចេញពីរោងចក្រមួយ ត្រូវបានប្រមូលយកទៅប្រើប្រាស់ជាធនធាន ឬវត្ថុធាតុដើមដ៏មានតម្លៃសម្រាប់រោងចក្រមួយទៀត។ | ដូចជាអ្នកធ្វើនំប៉័ងយកកម្ទេចនំប៉័ងដែលលក់មិនដាច់ ឬនៅសល់ ទៅឱ្យកសិដ្ឋានចិញ្ចឹមជ្រូកនៅក្បែរនោះ ដើម្បីធ្វើជាចំណី។ |
| Internet of Things (IoT) | បណ្តាញនៃឧបករណ៍រូបវន្តដែលត្រូវបានបំពាក់ដោយសេនស័រ (Sensors) និងកម្មវិធីសូហ្វវែរ ដែលអាចតភ្ជាប់ទៅអ៊ីនធឺណិតដើម្បីប្រមូល ផ្លាស់ប្តូរ និងវិភាគទិន្នន័យ ជួយឱ្យក្រុមហ៊ុនអាចតាមដានស្ថានភាពនៃវត្ថុធាតុដើម ឬការខូចខាតផលិតផលនៅក្នុងខ្សែច្រវាក់ផ្គត់ផ្គង់បានទាន់ពេលវេលា។ | ដូចជាទូទឹកកកឆ្លាតវៃដែលអាចដឹងថាសាច់កំពុងតែជិតផុតកំណត់ប្រើប្រាស់ ហើយវាផ្ញើសាររំលឹកចូលទូរសព្ទរបស់អ្នកដោយស្វ័យប្រវត្តិ។ |
| Green Supply Chain | ការបញ្ចូលគោលការណ៍ការពារបរិស្ថានទៅក្នុងការគ្រប់គ្រងខ្សែច្រវាក់ផ្គត់ផ្គង់ទាំងមូល ចាប់តាំងពីការរចនាផលិតផល ការទិញវត្ថុធាតុដើម ដំណើរការផលិត ការដឹកជញ្ជូន និងការគ្រប់គ្រងកាកសំណល់ក្រោយពេលអតិថិជនប្រើប្រាស់រួច។ | ដូចជាការធ្វើដំណើររបស់ផ្លែប៉ោមពីកសិដ្ឋានទៅដល់តុអាហារ ដោយធានាថាគ្រប់ជំហាននៃការដាំដុះ ការវេចខ្ចប់ និងការដឹកជញ្ជូន សុទ្ធតែមិនបញ្ចេញជាតិពុលទៅក្នុងបរិស្ថាន។ |
| Value Network | បណ្តាញដ៏ស្មុគស្មាញនៃទំនាក់ទំនងរវាងក្រុមហ៊ុន អ្នកផ្គត់ផ្គង់ អតិថិជន និងដៃគូពាក់ព័ន្ធ ដែលធ្វើការរួមគ្នាដើម្បីបង្កើតតម្លៃផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច និងនវានុវត្តន៍ តាមរយៈការចែករំលែកធនធាន ព័ត៌មាន និងបច្ចេកវិទ្យារវាងគ្នាទៅវិញទៅមក។ | ដូចជាក្រុមមនុស្សដែលម្នាក់ៗមានជំនាញនិងឧបករណ៍រៀងៗខ្លួន ហើយពេលពួកគេសហការគ្នា ពួកគេអាចសាងសង់ផ្ទះមួយខ្នងបានយ៉ាងល្អឥតខ្ចោះ ដែលម្នាក់ឯងមិនអាចធ្វើបាន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
