បញ្ហា (The Problem)៖ អត្ថបទនេះពិភាក្សាអំពីការផ្លាស់ប្តូរពីសេដ្ឋកិច្ចលីនេអ៊ែរប្រពៃណី ទៅកាន់សេដ្ឋកិច្ចចរន្ត (Circular Economy) តាមរយៈការអភិវឌ្ឍតំបន់ឧស្សាហកម្មអេកូឡូស៊ីនៅប្រទេសវៀតណាម ដើម្បីកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់បរិស្ថាន។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ការវិភាគលើគំរូអាជីវកម្ម និងការអនុវត្តជាក់ស្តែងនៃសហជីវកម្មឧស្សាហកម្ម (Industrial Symbiosis) នៅក្នុងតំបន់ឧស្សាហកម្មមួយចំនួន។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Linear Economy Model គំរូសេដ្ឋកិច្ចលីនេអ៊ែរ (ផលិត-ប្រើប្រាស់-បោះចោល) |
មានភាពងាយស្រួលក្នុងការអនុវត្តតាមទម្លាប់ចាស់ និងមិនទាមទារការសហការស្មុគស្មាញរវាងរោងចក្រ។ ការវិនិយោគដើមលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធរួមមានកម្រិតទាប។ | ធ្វើឱ្យខ្ជះខ្ជាយធនធានធម្មជាតិ បង្កើតកាកសំណល់ច្រើន និងបំពុលបរិស្ថានខ្លាំង។ មិនមាននិរន្តរភាពសម្រាប់កំណើនសេដ្ឋកិច្ចរយៈពេលវែង។ | ធ្វើឱ្យធនធានធម្មជាតិឆាប់ខ្វះខាត និងមិនមានតម្លៃបន្ថែមពីកាកសំណល់។ |
| Industrial Symbiosis (Eco-Industrial Park) សហជីវកម្មឧស្សាហកម្ម (តំបន់ឧស្សាហកម្មអេកូឡូស៊ី) |
កាត់បន្ថយការចំណាយលើវត្ថុធាតុដើមដោយប្រើប្រាស់កាកសំណល់របស់រោងចក្រផ្សេង។ ជួយកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ និងអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចប្រកបដោយចីរភាព។ | ទាមទារទីតាំងភូមិសាស្ត្រជិតគ្នា និងការវិនិយោគខ្ពស់លើបណ្តាញហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធរួម។ ត្រូវការទំនុកចិត្ត និងកិច្ចសន្យាច្បាស់លាស់រវាងក្រុមហ៊ុន។ | នៅវៀតណាម គំរូនេះអាចកាត់បន្ថយឧស្ម័ន CO2 បានពី ១៦.១៥៦ ទៅដល់ ១២៨.០០០ តោនក្នុងមួយឆ្នាំ និងកែច្នៃជីវម៉ាស់បានរាប់ម៉ឺនតោន។ |
| Resource Recovery Model គំរូនៃការទាញយកធនធានមកវិញ |
អនុញ្ញាតឱ្យក្រុមហ៊ុនទាញយកវត្ថុធាតុដើម ឬថាមពលពីផលិតផល និងអនុផលដែលបានបោះចោលមកប្រើប្រាស់ជាថ្មី។ | ត្រូវការបច្ចេកវិទ្យាកម្រិតខ្ពស់ក្នុងការប្រមូល និងកែច្នៃ ដូចជាប្រព័ន្ធទាញយកឧស្ម័ន CO2 ឬប្រព័ន្ធកែច្នៃទឹកកខ្វក់។ | រោងចក្រនៅ Ninh Binh អាចចាប់យកឧស្ម័ន CO2 ចំនួន ៦.០០០ ម៉ែត្រគូបក្នុងមួយម៉ោង ដើម្បីលក់ទៅឱ្យឧស្សាហកម្មចំណីអាហារ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តគំរូសហជីវកម្មឧស្សាហកម្មទាមទារការវិនិយោគខ្ពស់លើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធរូបវន្ត និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការស្អិតរមួតរវាងភាគីពាក់ព័ន្ធ។
ការសិក្សានេះផ្តោតជាចម្បងទៅលើតំបន់ឧស្សាហកម្មនៅប្រទេសវៀតណាម (Ninh Binh, Nam Cau Kien) និងករណីជោគជ័យនៅប្រទេសដាណឺម៉ាក (Kalundborg) ដោយប្រើប្រាស់ក្របខ័ណ្ឌរបស់ UNIDO។ ទិន្នន័យនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីបរិបទប្រទេសដែលមានការគាំទ្រច្បាប់ច្បាស់លាស់ស្តីពីតំបន់ឧស្សាហកម្មអេកូឡូស៊ី។ សម្រាប់កម្ពុជា វាជារឿងសំខាន់ក្នុងការកែសម្រួលក្របខ័ណ្ឌទាំងនេះឱ្យស្របនឹងស្ថានភាពជាក់ស្តែងនៃតំបន់សេដ្ឋកិច្ចពិសេស (SEZ) របស់យើង ដែលភាគច្រើនផ្តោតលើវិស័យកាត់ដេរ។
ការអនុវត្តគំរូសេដ្ឋកិច្ចចរន្ត និងសហជីវកម្មឧស្សាហកម្មនេះ មានសក្តានុពលខ្ពស់ណាស់ក្នុងការជួយអភិវឌ្ឍវិស័យឧស្សាហកម្មនៅកម្ពុជាឱ្យមានភាពប្រកួតប្រជែង និងនិរន្តរភាពបរិស្ថាន។
ជារួម ការផ្លាស់ប្តូរទៅកាន់តំបន់ឧស្សាហកម្មអេកូឡូស៊ី នឹងជួយកម្ពុជាកាត់បន្ថយការបំពុលបរិស្ថាន សន្សំសំចៃថវិកាជាតិ និងបង្កើនភាពទាក់ទាញដល់វិនិយោគិនបរទេសដែលយកចិត្តទុកដាក់លើស្តង់ដារបរិស្ថាន សង្គម និងអភិបាលកិច្ច (ESG)។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Circular Economy | ប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចដែលរៀបចំឡើងដើម្បីកាត់បន្ថយការខ្ជះខ្ជាយ និងការប្រើប្រាស់ធនធាន ដោយរក្សាវត្ថុធាតុដើម ផលិតផល និងថាមពលឱ្យនៅប្រើប្រាស់ក្នុងប្រព័ន្ធបានយូរតាមដែលអាចធ្វើទៅបាន តាមរយៈការកែច្នៃ និងប្រើប្រាស់ឡើងវិញ ជំនួសឱ្យការបោះចោលបន្ទាប់ពីប្រើរួច។ | ដូចជាការយកដបទឹកផ្លាស្ទិកចាស់ៗមកកែច្នៃធ្វើជាសរសៃអំបោះសម្រាប់ដេរខោអាវ ជំនួសឱ្យការបោះវាចោលក្នុងធុងសំរាម។ |
| Eco-Industrial Park | សហគមន៍នៃរោងចក្រផលិតកម្ម និងសេវាកម្មដែលមានទីតាំងនៅជិតគ្នា ហើយសហការគ្នាក្នុងការគ្រប់គ្រងបញ្ហាបរិស្ថាន និងការប្រើប្រាស់ធនធាន (ដូចជាថាមពល ទឹក និងវត្ថុធាតុដើម) ដើម្បីបង្កើនប្រសិទ្ធភាពសេដ្ឋកិច្ច និងកាត់បន្ថយការប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន។ | ដូចជាភូមិមួយដែលអ្នកភូមិម្នាក់ៗយកសំណល់ពីផ្ទះមួយទៅច្នៃប្រើការនៅផ្ទះមួយទៀត ដើម្បីកុំឱ្យមានសំរាមសល់ក្នុងភូមិទាល់តែសោះ។ |
| Industrial Symbiosis | ដំណើរការដែលរោងចក្រ ឬក្រុមហ៊ុនមួយប្រើប្រាស់អនុផល ឬកាកសំណល់របស់រោងចក្រមួយទៀតធ្វើជាវត្ថុធាតុដើមសម្រាប់ផលិតកម្មរបស់ខ្លួន ដោយផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចដល់ភាគីទាំងសងខាង និងកាត់បន្ថយការបំពុល។ | ដូចជាពេលយើងញ៉ាំផ្លែឈើអស់សាច់ ហើយយកសំបកវាទៅធ្វើជាជីសម្រាប់ដាក់ដំណាំរបស់អ្នកជិតខាងដែលដាំបន្លែ។ |
| Biomass | សារធាតុសរីរាង្គដែលបានមកពីរុក្ខជាតិ ឬសត្វ ដូចជាអង្កាម សំបកឈើ ឬកាកសំណល់កសិកម្ម ដែលត្រូវបានយកមកដុត ឬកែច្នៃដើម្បីបង្កើតជាថាមពល (អគ្គិសនី ឬកម្តៅ) ជំនួសឱ្យការប្រើប្រាស់ធ្យូងថ្ម ឬប្រេងឥន្ធនៈផូស៊ីល។ | ដូចជាការយកអុស ឬធ្យូងដែលបានពីមែកឈើងាប់ មកដុតបង្កាត់ភ្លើងដាំបាយ ជំនួសឱ្យការទិញហ្គាស។ |
| Product as a Service | គំរូអាជីវកម្មដែលអតិថិជនបង់ប្រាក់ដើម្បីប្រើប្រាស់មុខងាររបស់ផលិតផល ជាជាងការទិញជាកម្មសិទ្ធិផ្តាច់មុខ ខណៈដែលក្រុមហ៊ុនជាអ្នករក្សាសិទ្ធិម្ចាស់កម្មសិទ្ធិ និងទទួលខុសត្រូវលើការថែទាំ ជួសជុល និងកែច្នៃវាឡើងវិញនៅពេលខូច។ | ដូចជាការជួលរថយន្តជិះប្រចាំខែ ដែលម្ចាស់ក្រុមហ៊ុនជាអ្នកចេញថ្លៃជួសជុល និងប្តូរប្រេងម៉ាស៊ីន ឯយើងគ្រាន់តែចាក់សាំងជិះប៉ុណ្ណោះ។ |
| Resources recovery | ដំណើរការទាញយកវត្ថុធាតុដើម ថាមពល ឬសារធាតុមានតម្លៃផ្សេងៗពីកាកសំណល់ដែលបានបញ្ចប់វដ្តជីវិតប្រើប្រាស់ ដើម្បីយកមកប្រើប្រាស់ជាថ្មីក្នុងការផលិតផលិតផលផ្សេងទៀត។ | ដូចជាការរែងយកមាស ឬលោហៈមានតម្លៃពីគ្រឿងអេឡិចត្រូនិកចាស់ៗដែលខូចហើយ យកមករំលាយធ្វើជារបស់ថ្មី។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
