បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះពិភាក្សាអំពីបញ្ហាប្រឈមរបស់ប្រទេសវៀតណាមក្នុងការសម្រេចបាននូវគោលដៅអភិវឌ្ឍន៍ប្រកបដោយចីរភាព (SDGs) ឆ្នាំ២០៣០ ដោយសារឥទ្ធិពលនៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ការខ្វះខាតធនធាន និងវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ច។ ម៉ូដែលសេដ្ឋកិច្ចវិលជុំ (Circular Economy) ត្រូវបានលើកឡើងជាដំណោះស្រាយជាយុទ្ធសាស្ត្រដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាទាំងនេះ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះប្រើប្រាស់ការវិភាគឯកសារ និងការវាយតម្លៃទ្រឹស្តីដើម្បីភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងរវាងសេដ្ឋកិច្ចវិលជុំ និងគោលដៅម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសវៀតណាម។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Linear Economy Model ម៉ូដែលសេដ្ឋកិច្ចខ្សែត្រង់ (យក ផលិត បោះចោល) |
ងាយស្រួលអនុវត្តសម្រាប់ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ និងផ្តល់កំណើនសេដ្ឋកិច្ចលឿនក្នុងរយៈពេលខ្លី។ | ប្រើប្រាស់ធនធានធម្មជាតិច្រើនហួសកម្រិត បង្កើតកាកសំណល់ច្រើន និងបណ្តាលឱ្យមានការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។ | មិនអាចធានាបាននូវការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាព និងធ្វើឱ្យប្រទេសប្រឈមនឹងហានិភ័យក្នុងការខកខានសម្រេចគោលដៅ SDGs។ |
| Circular Economy Model (KTTH / 4-R) ម៉ូដែលសេដ្ឋកិច្ចវិលជុំ (សន្សំសំចៃ ប្រើប្រាស់ឡើងវិញ កែច្នៃ និងទាញយកមកវិញ) |
កាត់បន្ថយកាកសំណល់ បង្កើនប្រសិទ្ធភាពធនធាន កាត់បន្ថយការបំភាយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ និងបង្កើតឱកាសការងារថ្មីៗ។ | ទាមទារការកែទម្រង់គោលនយោបាយ ការវិនិយោគផ្នែកបច្ចេកវិទ្យាខ្ពស់ និងការផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់សង្គមទាំងមូល។ | ជួយសម្រេចគោលដៅអភិវឌ្ឍន៍ប្រកបដោយចីរភាព (SDGs) ចំនួន១៧ ជាពិសេសលើវិស័យកសិកម្ម ឡូជីស្ទិក និងថាមពលកកើតឡើងវិញ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះមិនបានបញ្ជាក់អំពីតួលេខចំណាយថវិកាជាក់លាក់នោះទេ ប៉ុន្តែបានសង្កត់ធ្ងន់លើភាពចាំបាច់ក្នុងការប្រមូលផ្តុំធនធានហិរញ្ញវត្ថុ និងបច្ចេកវិទ្យាដើម្បីជំរុញការអនុវត្ត។
ការសិក្សានេះពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើបរិបទម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច គោលនយោបាយ និងទិន្នន័យស្ថិតិរបស់ប្រទេសវៀតណាម (GSO 2022) ព្រមទាំងរបាយការណ៍របស់អង្គការសហប្រជាជាតិ (UNEP)។ ទោះបីជាកម្ពុជាមានរចនាសម្ព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចស្រដៀងគ្នា (ពឹងផ្អែកលើកសិកម្ម និងឧស្សាហកម្មធុនស្រាល) ក៏ដោយ ក៏ល្បឿននៃការអនុវត្តច្បាប់ និងសមត្ថភាពបច្ចេកវិទ្យានៅកម្ពុជាអាចមានភាពខុសគ្នា ដែលទាមទារឱ្យមានការសិក្សាបន្ថែមលើបរិបទជាក់ស្តែងក្នុងស្រុក។
ម៉ូដែលសេដ្ឋកិច្ចវិលជុំនេះមានសក្តានុពល និងអត្ថប្រយោជន៍ខ្ពស់បំផុតក្នុងការយកមកអនុវត្តនៅប្រទេសកម្ពុជា ដើម្បីជំរុញកំណើនសេដ្ឋកិច្ចបៃតង។
សរុបមក ការរៀបចំក្របខណ្ឌគោលនយោបាយស្រដៀងគ្នានេះ នឹងជួយកម្ពុជាដោះស្រាយបញ្ហាសំណល់ បង្កើនតម្លៃបន្ថែមក្នុងសេដ្ឋកិច្ច និងឆ្ពោះទៅរកការសម្រេចគោលដៅ SDGs នៅឆ្នាំ២០៣០ ប្រកបដោយជោគជ័យ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Sustainable Development Goals (SDGs) | គោលដៅអភិវឌ្ឍន៍ប្រកបដោយចីរភាពទាំង១៧របស់អង្គការសហប្រជាជាតិ ដែលផ្តោតលើការលុបបំបាត់ភាពក្រីក្រ ការពារបរិស្ថាន និងធានាសន្តិភាព ព្រមទាំងវិបុលភាពសម្រាប់មនុស្សគ្រប់រូបនៅឆ្នាំ២០៣០។ | ដូចជាត្រីវិស័យ ឬផែនទីបង្ហាញផ្លូវរួមមួយសម្រាប់ប្រទេសទាំងអស់ ដើម្បីអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចដោយមិនបំផ្លាញភពផែនដី។ |
| Circular economy | ម៉ូដែលសេដ្ឋកិច្ចដែលរចនាឡើងដើម្បីកាត់បន្ថយការខ្ជះខ្ជាយធនធានធម្មជាតិ និងបរិស្ថាន តាមរយៈការរក្សាតម្លៃនៃផលិតផល និងសម្ភារៈឱ្យបានយូរតាមដែលអាចធ្វើទៅបាននៅក្នុងប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ច។ | ដូចជាវដ្តទឹកភ្លៀងដែលហួតពីសមុទ្រទៅជាពពក ធ្លាក់មកជាភ្លៀង ហើយហូរចូលសមុទ្រវិញដោយមិនបាត់បង់ទៅណា ផ្ទុយពីការប្រើប្រាស់ហើយបោះចោល។ |
| 4-R | គោលការណ៍គ្រឹះនៃសេដ្ឋកិច្ចវិលជុំ ដែលរួមមានការកាត់បន្ថយ (Reduce) ការប្រើប្រាស់ឡើងវិញ (Reuse) ការកែច្នៃ (Recycle) និងការទាញយកមកវិញ (Recover) នូវផលិតផល និងវត្ថុធាតុដើមក្នុងសង្វាក់ផលិតកម្ម។ | ដូចជាក្បួនវេទមន្ត៤ជំហានដើម្បីប្រែក្លាយរបស់ដែលគេចាត់ទុកថាជា 'សំរាម' ឱ្យទៅជា 'កំណប់' ដែលមានតម្លៃឡើងវិញ។ |
| Macroeconomics | ការសិក្សាអំពីអាកប្បកិរិយា និងដំណើរការនៃប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចទាំងមូល (កម្រិតជាតិ ឬតំបន់) ដូចជាកំណើនផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប ការផ្លាស់ប្តូររចនាសម្ព័ន្ធវិនិយោគ អតិផរណា និងការងារ។ | ដូចជាការជិះឧទ្ធម្ភាគចក្រមើលពីលើអាកាសដើម្បីពិនិត្យស្ថានភាពព្រៃទាំងមូល ជាជាងការដើររាប់ដើមឈើម្តងមួយដើម។ |
| Logistics | ដំណើរការនៃការរៀបចំផែនការ អនុវត្ត និងត្រួតពិនិត្យប្រសិទ្ធភាពនៃការដឹកជញ្ជូន ការផ្ទុកទំនិញ និងចរន្តព័ត៌មានពីចំណុចដើម (អ្នកផលិត) រហូតដល់ចំណុចប្រើប្រាស់ (អតិថិជន) ដើម្បីបំពេញតម្រូវការទីផ្សារ។ | ដូចជាប្រព័ន្ធសរសៃឈាមនៅក្នុងរាងកាយ ដែលធានាថាឈាម (ទំនិញ) ត្រូវបានបញ្ជូនទៅគ្រប់សរីរាង្គ (ទីផ្សារ) ទាន់ពេលវេលា។ |
| Renewable energy | ប្រភពថាមពលដែលបានមកពីធនធានធម្មជាតិ ដែលអាចបំពេញឡើងវិញបានដោយស្វ័យប្រវត្តិនិងគ្មានទីបញ្ចប់ ដូចជាថាមពលព្រះអាទិត្យ ថាមពលខ្យល់ និងថាមពលទឹក ជាដើម។ | ដូចជាថ្មពិលទូរសព្ទដែលអាចសាកភ្លើងចូលដោយខ្លួនឯងជារៀងរហូតឱ្យតែមានពន្លឺថ្ងៃ ដោយមិនបាច់ទិញថ្មថ្មីផ្លាស់ប្តូរឡើយ។ |
| Industry 4.0 | បដិវត្តន៍ឧស្សាហកម្មលើកទី៤ ដែលប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាឌីជីថលឆ្លាតវៃ (ដូចជា AI, អ៊ីនធឺណិតនៃសកលល្បែង IoT) បញ្ចូលទៅក្នុងការផលិត និងសេវាកម្ម ដើម្បីបង្កើនប្រសិទ្ធភាព ការសន្សំសំចៃ និងស្វ័យប្រវត្តិកម្ម។ | ដូចជារោងចក្រដែលបំពាក់ដោយខួរក្បាលកុំព្យូទ័រឆ្លាតវៃ អាចគិត ទំនាក់ទំនងគ្នា និងបញ្ជាម៉ាស៊ីនឱ្យធ្វើការដោយស្វ័យប្រវត្តិដោយមិនបាច់មានមនុស្សចាំប្រាប់គ្រប់ជំហាន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
