បញ្ហា/ប្រធានបទ (The Problem/Topic)៖ របាយការណ៍នេះវាយតម្លៃពីស្ថានភាពនៃការចូលរួមរបស់ប្រទេសវៀតណាមនៅក្នុងខ្សែចង្វាក់តម្លៃសកល (GVCs) និងបញ្ហាប្រឈមនានាដែលបណ្តាលមកពីវិបត្តិជំងឺកូវីដ១៩ ព្រមទាំងឱកាសដែលផ្តល់ដោយកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរី និងកិច្ចព្រមព្រៀងគាំពារការវិនិយោគរវាងវៀតណាម និងសហភាពអឺរ៉ុប (EVFTA និង EVIPA)។
វិធីសាស្ត្រ (Approach)៖ ការសិក្សានេះពឹងផ្អែកលើការវិភាគទិន្នន័យម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច ការវាយតម្លៃទំហំពាណិជ្ជកម្ម និងលំហូរទុនវិនិយោគដោយផ្ទាល់ពីបរទេស ដើម្បីវាយតម្លៃទីតាំងរបស់ប្រទេសវៀតណាមនៅក្នុងខ្សែចង្វាក់តម្លៃ។
សេចក្តីសន្និដ្ឋានសំខាន់ៗ (Key Conclusions)៖
របាយការណ៍នេះបង្ហាញថា ការចូលរួមរបស់វៀតណាមក្នុងខ្សែចង្វាក់តម្លៃសកល (GVCs) នៅមានកម្រិតទាបនៅឡើយ ដោយពឹងផ្អែកខ្លាំងលើការនាំចូលវត្ថុធាតុដើម និងការវិនិយោគផ្ទាល់ពីបរទេស (FDI)។ កិច្ចព្រមព្រៀង EVFTA និង EVIPA ព្រមទាំងការផ្លាស់ប្តូរខ្សែចង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់ក្រោយជំងឺកូវីដ១៩ ផ្តល់ឱកាសមាសសម្រាប់ប្រទេសនេះក្នុងការដំឡើងឋានៈខ្លួនក្នុងទីផ្សារអន្តរជាតិ។
| ការរកឃើញ (Finding) | ព័ត៌មានលម្អិត (Detail) | ភស្តុតាង (Evidence) |
|---|---|---|
| ការចូលរួមក្នុងខ្សែចង្វាក់តម្លៃសកលនៅមានតម្លៃបន្ថែមទាប (Low Value-Added GVC Participation) | ការចូលរួមរបស់វៀតណាមភាគច្រើនផ្តោតលើការដំឡើង និងផលិតកម្មដែលប្រើប្រាស់កម្លាំងពលកម្មច្រើន។ វិស័យផលិតកម្មមានតម្លៃបន្ថែមពីរដ្ឋបរទេស (Foreign Value Added - FVA) ខ្ពស់ ដែលបង្ហាញពីការពឹងផ្អែកខ្លាំងលើការនាំចូលវត្ថុធាតុដើមពីក្រៅប្រទេសដើម្បីផលិតជាទំនិញនាំចេញ។ | ទិន្នន័យឆ្នាំ២០១៧ បង្ហាញថា អត្រា FVA ក្នុងវិស័យផលិតកម្ម និងកែច្នៃមានរហូតដល់ ៤៧% ខណៈវិស័យសេវាកម្មមានត្រឹមតែ ២៤%។ |
| ភាពទន់ខ្សោយនៃការតភ្ជាប់រវាងសហគ្រាសក្នុងស្រុក និងការវិនិយោគបរទេស (Weak FDI-SME Linkages) | សហគ្រាសធុនតូចនិងមធ្យម (SMEs) ក្នុងស្រុកភាគច្រើនមិនមានសមត្ថភាពផ្គត់ផ្គង់ដល់ក្រុមហ៊ុនពហុជាតិ (MNEs) នោះទេ ដោយសារកង្វះបច្ចេកវិទ្យា កង្វះទុន និងការមិនស្របតាមស្តង់ដារអន្តរជាតិ ដែលធ្វើឱ្យការផ្ទេរបច្ចេកវិទ្យានៅមានកម្រិតទាបបំផុត។ | មានតែ ១៥% នៃសហគ្រាសឯកជនក្នុងស្រុកប៉ុណ្ណោះដែលលក់ផលិតផល និងសេវាកម្មទៅឱ្យសហគ្រាសវិនិយោគបរទេស (FDI) នៅក្នុងប្រទេសវៀតណាម។ |
| កំណើនពាណិជ្ជកម្មតាមរយៈកិច្ចព្រមព្រៀង EVFTA (Trade Growth via EVFTA) | EVFTA នឹងលុបបំបាត់ពន្ធនាំចូលស្ទើរតែទាំងស្រុង ដែលនឹងជួយជំរុញយ៉ាងខ្លាំងដល់ការនាំចេញរបស់វៀតណាមទៅកាន់ទីផ្សារអឺរ៉ុប ពិសេសលើវិស័យវាយនភណ្ឌ ស្បែកជើង និងកសិផល ព្រមទាំងទាក់ទាញ FDI គុណភាពខ្ពស់។ | កិច្ចព្រមព្រៀង EVFTA ត្រូវបានរំពឹងថានឹងជួយបង្កើនការនាំចេញរបស់វៀតណាមទៅកាន់សហភាពអឺរ៉ុបប្រមាណ ៤២,៧% នៅត្រឹមឆ្នាំ២០២៥។ |
| ផលប៉ះពាល់ និងឱកាសពីជំងឺកូវីដ១៩ (COVID-19 Impacts and Opportunities) | ទោះបីជាវិបត្តិកូវីដ១៩ ធ្វើឱ្យរអាក់រអួលដល់ខ្សែចង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់ និងការបញ្ជាទិញក៏ដោយ វាក៏បានជំរុញឱ្យក្រុមហ៊ុនពហុជាតិផ្លាស់ប្តូររោងចក្រចេញពីប្រទេសចិន ដែលជាឱកាសមាសសម្រាប់ទាក់ទាញ FDI ថ្មីៗ។ | ការធ្លាក់ចុះការបញ្ជាទិញមានពី ២០% ទៅ ៣០% ក្នុងត្រីមាសទី១ ឆ្នាំ២០២០ សម្រាប់វិស័យកាត់ដេរ ប៉ុន្តែក្នុងរយៈពេលវែងរំពឹងថានឹងមានការកើនឡើងនៃការវិនិយោគថ្មីៗ។ |
របាយការណ៍នេះស្នើឡើងនូវវិធានការជាច្រើនដើម្បីពង្រឹងសមត្ថភាពប្រកួតប្រជែង ការតភ្ជាប់ខ្សែចង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់ និងការទាញយកអត្ថប្រយោជន៍អតិបរមាពីកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរី (FTAs)។
| គោលដៅ (Target) | សកម្មភាព (Action) | អាទិភាព (Priority) |
|---|---|---|
| រាជរដ្ឋាភិបាល (Government) | អភិវឌ្ឍគោលនយោបាយគាំទ្រឧស្សាហកម្មពាក់ព័ន្ធ (Supporting Industries) និងផ្តល់ការលើកទឹកចិត្តផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុ ព្រមទាំងការលើកលែងពន្ធដល់សហគ្រាសក្នុងស្រុក ដើម្បីលើកកម្ពស់បច្ចេកវិទ្យា។ | ខ្ពស់ (High) |
| វិស័យឯកជន និងសហគ្រាសធុនតូចនិងមធ្យម (Private Sector & SMEs) | ត្រូវធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងនូវស្តង់ដារគុណភាពផលិតផល ការគ្រប់គ្រង និងបណ្តុះបណ្តាលធនធានមនុស្ស ដើម្បីមានលទ្ធភាពក្លាយជាអ្នកផ្គត់ផ្គង់កម្រិតទី១ (Tier 1 suppliers) សម្រាប់ក្រុមហ៊ុនពហុជាតិ។ | ខ្ពស់ (High) |
| រាជរដ្ឋាភិបាល និងវិស័យឯកជន (Government & Private Sector) | បង្កើតមូលដ្ឋានទិន្នន័យជាតិ និងវេទិកាភ្ជាប់ទំនាក់ទំនង (Matchmaking platforms) រវាងក្រុមហ៊ុន FDI និងក្រុមហ៊ុនផ្គត់ផ្គង់ក្នុងស្រុក ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាអសមាមាត្រព័ត៌មាននៅក្នុងទីផ្សារ។ | មធ្យម (Medium) |
| ស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធ និងគយ (Customs & Relevant Authorities) | ធ្វើឱ្យសាមញ្ញនូវនីតិវិធីគយ ជំរុញការប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធបញ្ជរតែមួយជាតិ (National Single Window) និងកាត់បន្ថយការត្រួតពិនិត្យទំនិញដែលមិនចាំបាច់ ដើម្បីសម្រួលពាណិជ្ជកម្មឆ្លងកាត់ព្រំដែន។ | មធ្យម (Medium) |
របាយការណ៍នេះមានសារៈសំខាន់ណាស់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារកម្ពុជាមានរចនាសម្ព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចស្រដៀងគ្នានឹងវៀតណាម ពោលគឺពឹងផ្អែកខ្លាំងលើការនាំចេញវិស័យកាត់ដេរ ការផ្គុំគ្រឿងអេឡិចត្រូនិក និង FDI។ កម្ពុជាអាចរៀនសូត្រពីយុទ្ធសាស្ត្ររបស់វៀតណាមក្នុងការធ្វើពិពិធកម្មផលិតផល ដោះស្រាយបញ្ហាក្នុងខ្សែចង្វាក់តម្លៃសកល និងការទាញយកប្រយោជន៍ពីការផ្លាស់ប្តូរទីតាំងរោងចក្ររបស់ក្រុមហ៊ុនបរទេស ក្រោយវិបត្តិកូវីដ១៩។
ដើម្បីចៀសវាងការធ្លាក់ចូលក្នុងអន្ទាក់ប្រាក់ចំណូលមធ្យម (Middle-income trap) កម្ពុជាត្រូវតែពន្លឿនការអភិវឌ្ឍឧស្សាហកម្មគាំទ្រ (Supporting industries) ក្នុងស្រុក លើកកម្ពស់ជំនាញពលកម្ម និងកែលម្អបរិយាកាសវិនិយោគ ដើម្បីតភ្ជាប់ខ្លួនទៅនឹងខ្សែចង្វាក់តម្លៃសកលកាន់តែស៊ីជម្រៅក្នុងយុគសម័យក្រោយកូវីដ១៩។
ដើម្បីអនុវត្តតាមអនុសាសន៍នៃរបាយការណ៍នេះ គួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| GVC (Global Value Chain) | ខ្សែចង្វាក់តម្លៃសកល គឺជាបណ្តាញនៃដំណើរការផលិតកម្មដែលលាតសន្ធឹងឆ្លងកាត់ប្រទេសជាច្រើន ដោយប្រទេសនីមួយៗចូលរួមចំណែកបន្ថែមតម្លៃលើដំណាក់កាលជាក់លាក់ណាមួយ (ដូចជាការរចនា ការផលិតគ្រឿងបន្លាស់ ឬការដំឡើង)។ សម្រាប់គោលនយោបាយសេដ្ឋកិច្ច ការរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រដើម្បីឱ្យប្រទេសខ្លួនអាចចូលរួមក្នុងដំណាក់កាលដែលមានតម្លៃបន្ថែមខ្ពស់ គឺជាគន្លឹះដើម្បីគេចចេញពីអន្ទាក់ចំណូលមធ្យម។ | ដូចជារោងចក្រសកលមួយ ដែលម៉ាស៊ីនទូរស័ព្ទត្រូវបានរចនានៅអាមេរិក ផលិតគ្រឿងបន្លាស់នៅជប៉ុន និងយកមកផ្គុំជារូបរាងនៅវៀតណាម មុននឹងលក់ទូទាំងពិភពលោក។ |
| FVA (Foreign Value Added) | តម្លៃបន្ថែមពីរដ្ឋបរទេស គឺជាតម្លៃនៃវត្ថុធាតុដើម ឬគ្រឿងបន្លាស់ដែលនាំចូលពីក្រៅប្រទេសដើម្បីយកមកផលិតជាទំនិញសម្រាប់នាំចេញបន្ត។ ក្នុងន័យគោលនយោបាយ អត្រា FVA ខ្ពស់បង្ហាញថាប្រទេសនោះពឹងផ្អែកខ្លាំងលើការនាំចូលវត្ថុធាតុដើមពីគេ ដែលធ្វើឱ្យកម្រិតប្រាក់ចំណេញដែលនៅសេសសល់ក្នុងសេដ្ឋកិច្ចជាតិមានទំហំតូចតាច។ | ដូចជាជាងកាត់ដេរម្នាក់ដែលទិញក្រណាត់ពីគេតម្លៃ ៨ដុល្លារ មកកាត់ជាអាវលក់ក្នុងតម្លៃ ១០ដុល្លារ នោះ FVA (តម្លៃរបស់បរទេស) គឺ ៨ដុល្លារ។ |
| DVA (Domestic Value Added) | តម្លៃបន្ថែមក្នុងស្រុក គឺជាផ្នែកនៃតម្លៃទំនិញនាំចេញដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយការប្រើប្រាស់កម្លាំងពលកម្ម ទុន និងវត្ថុធាតុដើមក្នុងស្រុកផ្ទាល់។ រដ្ឋាភិបាលតែងតែជំរុញគោលនយោបាយបង្កើន DVA តាមរយៈការពង្រឹងរោងចក្រផលិតវត្ថុធាតុដើមក្នុងស្រុក ដើម្បីធានាថាកំណើននៃការនាំចេញពិតជាផ្តល់ចំណូលពិតប្រាកដដល់ប្រជាជនកម្រិតមូលដ្ឋាន។ | ដូចជាកសិករដែលដាំកប្បាស និងត្បាញជាក្រណាត់ដោយខ្លួនឯង រួចកាត់ជាអាវលក់ នោះប្រាក់ចំណេញស្ទើរតែទាំងអស់គឺជាតម្លៃបន្ថែមក្នុងស្រុក ដែលធ្លាក់មកលើកសិករទាំងស្រុង។ |
| FDI-SME Linkages | ការតភ្ជាប់រវាងការវិនិយោគផ្ទាល់ពីបរទេស (FDI) និងសហគ្រាសធុនតូចនិងមធ្យម (SMEs) សំដៅលើទំនាក់ទំនងពាណិជ្ជកម្មដែលក្រុមហ៊ុនក្នុងស្រុកផ្គត់ផ្គង់វត្ថុធាតុដើម ឬសេវាកម្មដល់ក្រុមហ៊ុនពហុជាតិធំៗ។ គោលនយោបាយជំរុញការតភ្ជាប់នេះគឺចាំបាច់បំផុត ដើម្បីធានាឱ្យមានការផ្ទេរបច្ចេកវិទ្យា និងដើម្បីជៀសវាងកុំឱ្យក្រុមហ៊ុនបរទេសនៅដាច់កោលពីសេដ្ឋកិច្ចក្នុងស្រុក។ | ដូចជាការតម្រូវឬជួយគាំទ្រឱ្យកសិករក្នុងភូមិ អាចមានសមត្ថភាពដាំបន្លែស្តង់ដារខ្ពស់ដើម្បីផ្គត់ផ្គង់ផ្ទាល់ទៅឱ្យផ្សារទំនើបធំៗរបស់បរទេសរៀងរាល់ថ្ងៃ។ |
| CMT (Cut, Make, Trim) | ប្រព័ន្ធផលិតកម្មកាត់ដេរសាមញ្ញ (កាត់ ដេរ និងតម្រឹម) ដែលរោងចក្រក្នុងស្រុកគ្រាន់តែទទួលស៊ីឈ្នួលធ្វើតាមការបញ្ជាទិញ ដោយវត្ថុធាតុដើម និងការរចនាត្រូវបានផ្តល់ដោយអ្នកទិញទាំងស្រុង។ ក្នុងទិដ្ឋភាពសេដ្ឋកិច្ច ឧស្សាហកម្មប្រភេទនេះមានតម្លៃបន្ថែមទាបបំផុត និងងាយរងហានិភ័យនៅពេលដែលប្រទេសផ្សេងមានកម្លាំងពលកម្មថោកជាង។ | ដូចជាជាងកាត់ខោអាវដែលរង់ចាំតែអតិថិជនយកក្រណាត់និងម៉ូតមកឱ្យកាត់ ដោយទទួលយកតែប្រាក់ឈ្នួលកម្លាំងពលកម្មសុទ្ធសាធ។ |
| FOB (Free on Board) | ទម្រង់នៃការផលិត (ពិសេសក្នុងវិស័យកាត់ដេរ) ដែលរោងចក្រមានសមត្ថភាពហិរញ្ញវត្ថុ និងឯករាជ្យភាពក្នុងការបញ្ជាទិញវត្ថុធាតុដើមដោយខ្លួនឯង គ្រប់គ្រងការផលិត និងលក់ផលិតផលសម្រេចទៅឱ្យអ្នកទិញ។ គោលនយោបាយឧស្សាហកម្មតែងតែជំរុញការផ្លាស់ប្តូរពីរោងចក្រប្រភេទ CMT ទៅ FOB ដើម្បីពង្រីកខ្សែចង្វាក់តម្លៃ និងរក្សាប្រាក់ចំណេញឱ្យបានកាន់តែច្រើន។ | ដូចជាចុងភៅលំដាប់ខ្ពស់ដែលទៅទិញសាច់និងបន្លែដោយខ្លួនឯងនៅផ្សារ យកមកចម្អិនជាមុខម្ហូបលក់តាមម៉ឺនុយ ដែលទទួលបានចំណេញច្រើនជាងការចាំស៊ីឈ្នួលធ្វើម្ហូបឱ្យគេ។ |
| EVFTA (EU-Vietnam Free Trade Agreement) | កិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរីរវាងសហភាពអឺរ៉ុប និងវៀតណាម ដែលជាកិច្ចព្រមព្រៀងជំនាន់ថ្មី ផ្តោតលើការលុបបំបាត់ពន្ធគយស្ទើរតែ ១០០% ព្រមទាំងមានចែងច្បាស់លាស់ពីស្តង់ដារការងារ បរិស្ថាន និងកម្មសិទ្ធិបញ្ញា។ វាគឺជាយន្តការគោលនយោបាយយុទ្ធសាស្ត្រដែលជួយឱ្យវៀតណាមមានប្រៀបប្រកួតប្រជែងដាច់គេក្នុងការនាំទំនិញចូលទីផ្សារអឺរ៉ុប។ | ដូចជាប័ណ្ណអនុញ្ញាត VIP ដែលផ្តល់សិទ្ធិឱ្យទំនិញរបស់វៀតណាមអាចចូលទៅដាក់លក់ក្នុងទីផ្សារអឺរ៉ុបបានដោយមិនបាច់បង់ពន្ធ ដែលធ្វើឱ្យទំនិញពួកគេមានតម្លៃថោកជាងប្រទេសដទៃ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
