បញ្ហា/ប្រធានបទ (The Problem/Topic)៖ ឯកសារនេះវិភាគពីផលប៉ះពាល់នៃកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរីជំនាន់ថ្មី (EVFTA) មកលើសេដ្ឋកិច្ចវៀតណាម ព្រមទាំងកំណត់អត្តសញ្ញាណឱកាស និងបញ្ហាប្រឈមដែលអាជីវកម្មក្នុងស្រុកកំពុងជួបប្រទះក្នុងការប្រកួតប្រជែង។
វិធីសាស្ត្រ (Approach)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រវិភាគឯកសារ និងទិន្នន័យម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច ដើម្បីវាយតម្លៃអត្ថប្រយោជន៍ និងឧបសគ្គនៃការអនុវត្តកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មនេះ។
សេចក្តីសន្និដ្ឋានសំខាន់ៗ (Key Conclusions)៖
របាយការណ៍នេះបង្ហាញពីផលប៉ះពាល់វិជ្ជមាននៃកិច្ចព្រមព្រៀង EVFTA មកលើកំណើនសេដ្ឋកិច្ច ការនាំចេញ និងការបង្កើតការងារនៅវៀតណាម ទន្ទឹមនឹងការកំណត់បញ្ហាប្រឈមធំៗដូចជាវិធាននៃប្រភពដើម និងស្តង់ដារតឹងរ៉ឹងរបស់សហភាពអឺរ៉ុប។
| ការរកឃើញ (Finding) | ព័ត៌មានលម្អិត (Detail) | ភស្តុតាង (Evidence) |
|---|---|---|
| កំណើនសេដ្ឋកិច្ច និងពាណិជ្ជកម្ម (Economic and Trade Growth) | EVFTA បានជំរុញកំណើនផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប (GDP) និងការដោះដូរពាណិជ្ជកម្មយ៉ាងខ្លាំង ដោយការនាំចេញរបស់វៀតណាមទៅកាន់សហភាពអឺរ៉ុបមានការកើនឡើងគួរឱ្យកត់សម្គាល់ ខណៈការនាំចូលក៏កើនឡើងផងដែរ ដើម្បីបំពេញតម្រូវការខ្សែច្រវាក់ផលិតកម្ម។ | ក្រោយអនុវត្តបាន៣ឆ្នាំ ការនាំចេញរបស់វៀតណាមទៅ EU កើនឡើង ៧៥% ខណៈការនាំចូលកើនឡើង ៣៥% ហើយរំពឹងថា GDP នឹងកើនឡើងពី ៧,០៧% ទៅ ៧,៧២% នៅចន្លោះឆ្នាំ ២០២៩-២០៣៣។ |
| ការលុបបំបាត់ពន្ធគយ (Tariff Elimination) | សហភាពអឺរ៉ុបបានផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍ពន្ធគយយ៉ាងច្រើនដល់វៀតណាមភ្លាមៗនៅពេលកិច្ចព្រមព្រៀងចូលជាធរមាន ដែលជួយសម្រួលដល់ការនាំចេញផលិតផលកសិកម្ម វាយនភណ្ឌ និងគ្រឿងអេឡិចត្រូនិក។ | សហភាពអឺរ៉ុបបានលុបបំបាត់ពន្ធ ៨៥,៦% នៃបន្ទាត់ពន្ធភ្លាមៗ (ស្មើនឹង ៧០,៣% នៃទំហំនាំចេញ) និងបន្តលុបបំបាត់រហូតដល់ ៩៩,២% នៃបន្ទាត់ពន្ធក្រោយរយៈពេល ៧ឆ្នាំ។ |
| ការបង្កើតការងារ និងអត្ថប្រយោជន៍សង្គម (Job Creation and Social Benefits) | តាមរយៈកំណើននៃការនាំចេញ និងការបើកទូលាយទីផ្សារ កិច្ចព្រមព្រៀងនេះបានបង្កើតឱកាសការងារថ្មីៗរាប់សែនកន្លែង ពិសេសក្នុងវិស័យអតិពលកម្ម (Labor-intensive industries)។ | EVFTA ត្រូវបានប៉ាន់ប្រមាណថាជួយបង្កើតការងារបន្ថែមប្រមាណ ១៤៦.០០០ កន្លែងក្នុងមួយឆ្នាំ។ |
| បញ្ហាប្រឈមលើវិធានប្រភពដើម និងស្តង់ដារ (Challenges in Rules of Origin and Standards) | ទោះបីជាទទួលបានការអនុគ្រោះពន្ធ សហគ្រាសវៀតណាមភាគច្រើននៅតែជួបការលំបាកក្នុងការអនុលោមតាមច្បាប់ប្រភពដើម ស្តង់ដារបរិស្ថាន អនាម័យ និងកម្មសិទ្ធិបញ្ញារបស់អឺរ៉ុប។ | វត្ថុធាតុដើមសម្រាប់ការនាំចេញភាគច្រើននៅតែពឹងផ្អែកលើការនាំចូលពីប្រទេសក្រៅ FTA ដូចជាចិន ដែលធ្វើឱ្យពិបាកក្នុងការទទួលបានវិញ្ញាបនបត្រប្រភពដើម (C/O)។ |
របាយការណ៍នេះផ្តល់នូវអនុសាសន៍ជាយុទ្ធសាស្ត្រសម្រាប់រដ្ឋាភិបាល និងសហគ្រាសធុរកិច្ច ដើម្បីទាញយកអត្ថប្រយោជន៍ជាអតិបរមាពី EVFTA និងជម្នះឧបសគ្គនានា។
| គោលដៅ (Target) | សកម្មភាព (Action) | អាទិភាព (Priority) |
|---|---|---|
| រាជរដ្ឋាភិបាល (Government) | ត្រូវកែទម្រង់ក្របខណ្ឌច្បាប់ បង្កើនតម្លាភាព គាំទ្រផ្នែកបច្ចេកទេស និងផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានលម្អិតអំពីតម្រូវការនៃកិច្ចព្រមព្រៀង EVFTA ដល់សហគ្រាសធុនតូច និងមធ្យម (SMEs)។ | ខ្ពស់ (High) |
| វិស័យឯកជន (Private Sector) | ត្រូវសិក្សាឱ្យបានច្បាស់ពីវិធាននៃប្រភពដើម (Rules of Origin) វិនិយោគលើបច្ចេកវិទ្យា លើកកម្ពស់គុណភាពផលិតផល និងធានាការអនុលោមតាមស្តង់ដារបរិស្ថាននិងការងារ។ | ខ្ពស់ (High) |
| ក្រសួងពាក់ព័ន្ធ (Relevant Ministries) | សម្រួលនីតិវិធីរដ្ឋបាល បង្កើតបរិយាកាសធុរកិច្ចល្អ និងពង្រឹងច្បាប់កម្មសិទ្ធិបញ្ញា ដើម្បីទាក់ទាញការវិនិយោគផ្ទាល់ពីបរទេស (FDI) ពីសហភាពអឺរ៉ុប។ | មធ្យម (Medium) |
របាយការណ៍នេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ក្នុងការរៀនសូត្រពីបទពិសោធន៍របស់វៀតណាមក្នុងការចរចា និងអនុវត្តកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរីជំនាន់ថ្មី (New-generation FTAs) ជាពិសេសនៅពេលដែលកម្ពុជាត្រៀមខ្លួនចាកចេញពីចំណាត់ថ្នាក់ប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍តិចតួច (LDC graduation) ដែលអាចនឹងប៉ះពាល់ដល់ប្រព័ន្ធអនុគ្រោះពន្ធ EBA។
កម្ពុជាត្រូវបង្កើនល្បឿនក្នុងការធ្វើពិពិធកម្មសេដ្ឋកិច្ច កែទម្រង់ប្រព័ន្ធច្បាប់ស្តីពីការងារនិងបរិស្ថាន និងពង្រឹងសមត្ថភាពសហគ្រាសក្នុងស្រុក ដើម្បីត្រៀមខ្លួនប្រកួតប្រជែង និងទាក់ទាញវិនិយោគិននៅក្រោយយុគសម័យ LDC។
ដើម្បីអនុវត្តតាមអនុសាសន៍នៃរបាយការណ៍នេះ គួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| EVFTA | កិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរីរវាងសហភាពអឺរ៉ុប និងប្រទេសវៀតណាម ដែលលុបបំបាត់ពន្ធគយស្ទើរតែទាំងអស់ ដើម្បីជំរុញការនាំចេញនិងទាក់ទាញវិនិយោគ ប៉ុន្តែទាមទារការអនុលោមតាមស្តង់ដារការងារនិងបរិស្ថានយ៉ាងតឹងរ៉ឹង។ | វាប្រៀបដូចជាសំបុត្រពិសេសអន្តរជាតិដែលអនុញ្ញាតឱ្យទំនិញវៀតណាមលក់ចូលទីផ្សារអឺរ៉ុបដោយមិនបាច់បង់ពន្ធ ឱ្យតែការផលិតនោះគោរពតាមច្បាប់ត្រឹមត្រូវ។ |
| Rules of Origin | វិធាននៃប្រភពដើម គឺជាលក្ខខណ្ឌតម្រូវក្នុងការកំណត់បញ្ជាក់ថាទំនិញមួយពិតជាផលិតនៅក្នុងប្រទេសដែលទទួលបានការអនុគ្រោះពន្ធមែន ដើម្បីការពារកុំឱ្យប្រទេសទី៣យកទំនិញមកឆ្លងកាត់ដើម្បីកេងចំណេញ។ | ដូចជាការស៊ើបអង្កេតសំបុត្រកំណើតរបស់ទំនិញ ដើម្បីដឹងថាវាពិតជាកើតនិងផលិតនៅវៀតណាមមែន មិនមែនគ្រាន់តែយកពីប្រទេសផ្សេងមកបិទតែមនោះទេ។ |
| Non-Traditional Security | សន្តិសុខមិនមែនប្រពៃណី សំដៅលើការគំរាមកំហែងដល់សន្តិសុខជាតិនិងអន្តរជាតិដែលមិនមែនជាជម្លោះប្រដាប់អាវុធយោធា ដូចជាការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ជំងឺរាតត្បាត សន្តិសុខសាយប័រ និងសន្តិសុខស្បៀង។ | ជាការការពារប្រទេសមិនមែនពីសត្រូវកាន់កាំភ្លើងទេ តែពីសត្រូវដែលមើលមិនឃើញ ដូចជាមេរោគ គ្រោះទឹកជំនន់ ឬពួកហេគឃ័រតាមអ៊ីនធឺណិត។ |
| APSC | សហគមន៍នយោបាយ-សន្តិសុខអាស៊ាន (ASEAN Political-Security Community) គឺជាសសរស្តម្ភមួយរបស់អាស៊ាន ដែលមានគោលដៅធានានូវសន្តិភាព ស្ថិរភាព និងការដោះស្រាយជម្លោះដោយសន្តិវិធីនៅក្នុងតំបន់។ | ដូចជាក្រុមសន្តិសុខភូមិដែលអ្នកជិតខាងរួមគ្នាតម្រៀបច្បាប់ទម្លាប់ ដើម្បីកុំឱ្យមានការឈ្លោះទាស់ទែងគ្នានិងការពារការគំរាមកំហែងពីខាងក្រៅ។ |
| MRC | គណៈកម្មការទន្លេមេគង្គ (Mekong River Commission) គឺជាស្ថាប័នអន្តររដ្ឋាភិបាលដែលបង្កើតឡើងដើម្បីធ្វើការរួមគ្នាគ្រប់គ្រងធនធានទឹក និងការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាពនៃអាងទន្លេមេគង្គក្រោម។ | ដូចជាគណៈកម្មការសហគមន៍ដែលចាំចាត់ចែងបែងចែកទឹកទន្លេឱ្យអ្នកភូមិប្រើប្រាស់ដោយស្មើភាពនិងមិនឈ្លោះគ្នាដណ្តើមទឹក។ |
| Cultural Diplomacy | ការទូតវប្បធម៌ គឺជាការប្រើប្រាស់ឧបករណ៍វប្បធម៌ ដូចជាសិល្បៈ បេតិកភណ្ឌ ការអប់រំ និងគំនិតច្នៃប្រឌិត ដើម្បីកសាងទំនុកចិត្ត លើកកម្ពស់រូបភាពជាតិ (អំណាចទន់) និងសម្រេចបាននូវគោលដៅនយោបាយការបរទេស។ | ដូចជាការយកម្ហូបឆ្ងាញ់ៗ និងរបាំប្រពៃណីទៅបង្ហាញអ្នកជិតខាង ដើម្បីឱ្យគេស្រលាញ់ចូលចិត្ត និងងាយស្រួលធ្វើការជាមួយគ្នា។ |
| Tariff Elimination | ការលុបបំបាត់ពន្ធគយ គឺជាគោលនយោបាយកាត់បន្ថយ ឬលុបចោលទាំងស្រុងនូវពន្ធនាំចូលរវាងប្រទេសជាសមាជិកកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរី ដើម្បីធ្វើឱ្យទំនិញមានតម្លៃថោកជាងមុន និងប្រកួតប្រជែងបាននៅលើទីផ្សារអន្តរជាតិ។ | ដូចជាការបើកផ្លូវល្បឿនលឿនដោយមិនយកលុយថ្លៃឆ្លងកាត់ ដែលអនុញ្ញាតឱ្យឡានដឹកទំនិញរត់បានលឿននិងចំណាយតិចជាងមុន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
