បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះវាយតម្លៃពីផលប៉ះពាល់នៃកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរីរវាងវៀតណាម និងសហភាពអឺរ៉ុប (EVFTA) ទៅលើទំហំពាណិជ្ជកម្មទ្វេភាគី ការនាំចេញ និងការនាំចូលរវាងភាគីទាំងពីរ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ការវិភាគជាក់ស្តែងតាមរយៈគំរូសេដ្ឋកិច្ចដើម្បីប៉ាន់ស្មានការផ្លាស់ប្តូរនៃលំហូរពាណិជ្ជកម្ម ដោយប្រើប្រាស់ទិន្នន័យពីឆ្នាំ ២០០១ ដល់ ២០២០។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Gravity Model - Bilateral Trade (OLS) គំរូទំនាញសម្រាប់ពាណិជ្ជកម្មទ្វេភាគី (Gravity Model for Bilateral Trade) |
ផ្តល់នូវរូបភាពជារួមអំពីកំណើនពាណិជ្ជកម្មសរុបរវាងប្រទេសទាំងពីរក្រោយមានកិច្ចព្រមព្រៀង។ | មិនបានបង្ហាញពីភាពខុសគ្នារវាងអត្ថប្រយោជន៍នៃការនាំចេញ និងការនាំចូលដាច់ដោយឡែកពីគ្នា។ | EVFTA ជំរុញឱ្យទំហំពាណិជ្ជកម្មទ្វេភាគីសរុបកើនឡើង ០,១៦%។ |
| Gravity Model - Imports (OLS) គំរូទំនាញសម្រាប់ការនាំចូល (Gravity Model for Imports) |
បង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ពីផលប៉ះពាល់ជាវិជ្ជមាន និងអត្ថប្រយោជន៍ដែលសហភាពអឺរ៉ុបទទួលបានពីទីផ្សារវៀតណាម។ | ផ្តោតតែលើលំហូរពាណិជ្ជកម្មចូល ដែលមិនឆ្លុះបញ្ចាំងពីសមត្ថភាពប្រកួតប្រជែងរបស់ប្រទេសម្ចាស់ផ្ទះ។ | EVFTA ជំរុញឱ្យការនាំចូលរបស់វៀតណាមពីអឺរ៉ុបកើនឡើង ០,២១% ជាមួយនឹងកម្រិតជឿជាក់ខ្ពស់ (p-value = 0.00)។ |
| Gravity Model - Exports (OLS) គំរូទំនាញសម្រាប់ការនាំចេញ (Gravity Model for Exports) |
ជួយរំលេចឱ្យឃើញពីចំណុចខ្សោយ និងបញ្ហាប្រឈមនៃសមត្ថភាពនាំចេញរបស់ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍។ | លទ្ធផលអថេរ EVFTA គ្មានអត្ថន័យផ្នែកស្ថិតិ (Statistically insignificant) ដោយសារកត្តារបាំងមិនមែនពន្ធគយ។ | មិនមានភស្តុតាងស្ថិតិគ្រប់គ្រាន់ (p-value = 0.93) ដែលបញ្ជាក់ថា EVFTA បានបង្កើនការនាំចេញរបស់វៀតណាមទៅអឺរ៉ុប។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានកម្មវិធីស្ថិតិ និងទិន្នន័យម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ចដែលអាចរកបានដោយឥតគិតថ្លៃតាមប្រភពអន្តរជាតិ។
ទិន្នន័យនេះផ្តោតតែលើពាណិជ្ជកម្មរវាងវៀតណាម និងប្រទេសទាំង២៧របស់សហភាពអឺរ៉ុប ក្នុងចន្លោះឆ្នាំ២០០១ ដល់ ២០២០។ ទោះបីជាវាឆ្លុះបញ្ចាំងពីបរិបទវៀតណាមក៏ដោយ វាបានបង្ហាញពីការពិតដ៏សំខាន់មួយសម្រាប់ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍៖ ការចុះហត្ថលេខាលើ FTA មិនប្រាកដថាបង្កើនការនាំចេញទេ ប្រសិនបើប្រទេសនោះមិនអាចឆ្លើយតបនឹងស្តង់ដារគុណភាព និងរបាំងមិនមែនពន្ធគយ (NTBs)។ នេះជារឿងដ៏សំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដែលកំពុងប្រឈមនឹងបញ្ហាស្រដៀងគ្នាក្នុងការនាំចេញទៅអឺរ៉ុប (ដូចជាបញ្ហា EBA ជាដើម)។
វិធីសាស្ត្រគំរូទំនាញ (Gravity Model) នេះមានសារៈសំខាន់ និងអាចយកមកអនុវត្តយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ក្នុងការវាយតម្លៃកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មនានា។
សរុបមក ការបង្កើតកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មគ្រាន់តែជាការបើកទ្វារ ប៉ុន្តែការដែលអាចទាញយកផលប្រយោជន៍បាន ឬអត់ គឺអាស្រ័យលើការលើកកម្ពស់គុណភាពផលិតផលក្នុងស្រុកឱ្យស្របតាមស្តង់ដារអន្តរជាតិ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Gravity Model | គំរូសេដ្ឋកិច្ចដែលប្រើប្រាស់ទំហំសេដ្ឋកិច្ច (GDP) នៃប្រទេសពីរ និងចម្ងាយរវាងប្រទេសទាំងពីរ ដើម្បីព្យាករណ៍ពីទំហំពាណិជ្ជកម្មរវាងពួកគេ។ ប្រទេសធំៗនៅជិតគ្នាធ្វើពាណិជ្ជកម្មច្រើនជាងប្រទេសតូចៗនៅឆ្ងាយពីគ្នា។ | ដូចជាទំនាញផែនដីដែរ វត្ថុដែលធំហើយនៅជិតគ្នា មានកម្លាំងទាញចូលគ្នាខ្លាំងជាងវត្ថុដែលតូចហើយនៅឆ្ងាយពីគ្នា។ |
| Free Trade Agreement (FTA) | កិច្ចព្រមព្រៀងរវាងប្រទេសពីរ ឬច្រើន ដើម្បីកាត់បន្ថយ ឬលុបបំបាត់ពន្ធគយ និងរបាំងពាណិជ្ជកម្មផ្សេងៗ ធ្វើឱ្យការនាំចេញ និងនាំចូលកាន់តែងាយស្រួល និងចំណាយតិចជាងមុន។ | ដូចជាការបើករបាំងផ្លូវអោយរថយន្តដឹកទំនិញរត់ឆ្លងកាត់ខេត្តមួយទៅខេត្តមួយទៀតដោយមិនបាច់បង់លុយថ្លៃកុងត្រូល។ |
| Ordinary Least Squares (OLS) | វិធីសាស្ត្រស្ថិតិដែលប្រើដើម្បីប៉ាន់ស្មានប៉ារ៉ាម៉ែត្រក្នុងម៉ូដែលតំរែតំរង់លីនេអ៊ែរ តាមរយៈការរកខ្សែបន្ទាត់មួយដែលស័ក្តិសមបំផុតជាមួយទិន្នន័យ (Line of best fit) ដោយបង្រួមផលបូកនៃការ៉េនៃកំហុសរវាងតម្លៃជាក់ស្តែង និងតម្លៃព្យាករណ៍ឱ្យតូចបំផុត។ | ដូចជាការព្យាយាមគូសបន្ទាត់ត្រង់មួយកាត់ចំកណ្តាលហ្វូងចំនុចពពក ដើម្បីរកមើលនិន្នាការទូទៅរបស់ទិន្នន័យ។ |
| Non-tariff barriers | វិធានការរឹតត្បិតពាណិជ្ជកម្មដែលមិនមែនជាការយកពន្ធគយដោយផ្ទាល់ ដូចជាការតម្រូវឱ្យមានស្តង់ដារអនាម័យខ្ពស់ពេក ការកំណត់បរិមាណកូតានាំចូល ឬនីតិវិធីគយស្មុគស្មាញជាដើម ដែលរារាំងទំនិញបរទេសមិនឱ្យចូលស្រុកងាយៗ។ | ដូចជាការមិនយកលុយថ្លៃសំបុត្រចូលមើលកុន (ពន្ធ) តែតម្រូវអោយអ្នកទិញត្រូវស្លៀកពាក់ប្រណិតៗនិងមានប័ណ្ណសុខភាពទើបអាចចូលបាន (របាំងមិនមែនពន្ធ)។ |
| Bilateral Trade | ការផ្លាស់ប្តូរទំនិញ និងសេវាកម្មដោយផ្ទាល់រវាងប្រទេសពីរដាច់ដោយឡែកពីគ្នា ដោយមានគោលដៅជំរុញកំណើនសេដ្ឋកិច្ចទៅវិញទៅមក ជារឿយៗត្រូវបានសម្រួលដោយកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្ម។ | ដូចជាអ្នកជិតខាងពីរនាក់យកផ្លែឈើដាំបានក្នុងចម្ការរៀងខ្លួន មកដោះដូរគ្នាទៅវិញទៅមកដោយផ្ទាល់។ |
| Factor Endowment | បរិមាណនៃធនធាន (ដូចជា ដីធ្លី កម្លាំងពលកម្ម ដើមទុន និងបច្ចេកវិទ្យា) ដែលប្រទេសមួយមាន ដើម្បីប្រើប្រាស់ក្នុងការផលិតទំនិញសម្រាប់នាំចេញ និងបង្កើតអត្ថប្រយោជន៍ប្រកួតប្រជែងធៀបនឹងប្រទេសដទៃ។ | ដូចជាការប្រៀបធៀបធនធានដើមរបស់អ្នកជំនួញពីរនាក់ ម្នាក់មានលុយច្រើន (ដើមទុន) ចំណែកម្នាក់ទៀតមានកូនចៅច្រើន (កម្លាំងពលកម្ម) ដើម្បើចាប់ផ្តើមអាជីវកម្ម។ |
| Dummy Variable | អថេរសិប្បនិម្មិតក្នុងម៉ូដែលស្ថិតិ ដែលប្រើដើម្បីវាស់ស្ទង់ឥទ្ធិពលនៃកត្តាគុណភាពដោយយកតម្លៃ ០ ឬ ១ ដើម្បីតំណាងឱ្យវត្តមាន ឬអវត្តមាននៃព្រឹត្តិការណ៍ណាមួយ (ឧទាហរណ៍ ១ គឺក្រោយពេលមាន FTA និង ០ គឺមុនពេលមាន FTA)។ | ដូចជាកុងតាក់ភ្លើងដែលមានតែពីរជម្រើស៖ បើក (១) និង បិទ (០) ដើម្បីបញ្ជាក់ថាមានព្រឹត្តិការណ៍នោះកើតឡើង ឬអត់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
