បញ្ហា (The Problem)៖ តើកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរីសហភាពអឺរ៉ុប-វៀតណាម (EVFTA) មានឥទ្ធិពលយ៉ាងណាទៅលើពាណិជ្ជកម្មទ្វេភាគី រចនាសម្ព័ន្ធទំនិញ និងទំហំនៃការនាំចេញនិងនាំចូលរវាងភាគីទាំងពីរ?
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះធ្វើការវិភាគលើការប្តេជ្ញាចិត្តផ្នែកពន្ធគយ និងប្រៀបធៀបទិន្នន័យស្ថិតិពាណិជ្ជកម្មមុននិងក្រោយពេលកិច្ចព្រមព្រៀងចូលជាធរមាន។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Pre-EVFTA Trade (Standard WTO/MFN tariffs) ការធ្វើពាណិជ្ជកម្មមុនកិច្ចព្រមព្រៀង EVFTA (ការអនុវត្តពន្ធតាមស្តង់ដារ WTO) |
រក្សាបាននូវទំនាក់ទំនងពាណិជ្ជកម្មប្រពៃណីដែលមានស្ថិរភាព និងមិនមានលក្ខខណ្ឌតឹងរ៉ឹងថ្មីៗ។ | អត្រាពន្ធនាំចូល-នាំចេញមានកម្រិតខ្ពស់ (ឧទាហរណ៍៖ អង្ករវៀតណាមរងពន្ធរហូតដល់ ៤៥% - ១០០% នៅអឺរ៉ុប) ដែលធ្វើឱ្យទំនិញពិបាកប្រកួតប្រជែងលើទីផ្សារអន្តរជាតិ។ | ទំហំនាំចេញរបស់វៀតណាមទៅអឺរ៉ុបមានការថយចុះ ឬកើនឡើងតិចតួចនៅឆ្នាំ ២០១៩ (-១,០%) និងឆ្នាំ ២០២០ (-៣,៤%)។ |
| Post-EVFTA Trade (Preferential Tariffs) ការធ្វើពាណិជ្ជកម្មក្រោយកិច្ចព្រមព្រៀង EVFTA (ការអនុគ្រោះពន្ធគយ) |
មានការលុបបំបាត់ពន្ធគយស្ទើរតែ ១០០% តាមដំណាក់កាល ដែលជួយកាត់បន្ថយថ្លៃដើម បង្កើនភាពប្រកួតប្រជែង និងពង្រីកទីផ្សារយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ | ទាមទារឱ្យមានការអនុលោមតាមស្តង់ដារបច្ចេកទេសតឹងរ៉ឹងរបស់សហភាពអឺរ៉ុប (SPS, TBT, Rules of Origin) ដែលទាមទារការកែទម្រង់រចនាសម្ព័ន្ធផលិតកម្មជាមុន។ | ក្នុងរយៈពេល ១០ ខែដំបូងនៃឆ្នាំ ២០២១ ការនាំចេញរបស់វៀតណាមកើនឡើង ១០,៥% សម្រេចបាន ៣២,១៣ ពាន់លានដុល្លារ ហើយការនាំចូលកើនឡើង ១៧,១% សម្រេចបាន ១៣,៨៩ ពាន់លានដុល្លារ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះមិនបានបញ្ជាក់អំពីការចំណាយលើធនធានបច្ចេកវិទ្យា (Hardware/Software) នោះទេ ដោយសារវាជាការវិភាគគោលនយោបាយសេដ្ឋកិច្ច ប៉ុន្តែការសិក្សានេះពឹងផ្អែកទាំងស្រុងលើទិន្នន័យស្ថិតិគយ។
ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ទិន្នន័យពាណិជ្ជកម្មទ្វេភាគីរវាងវៀតណាម និងសហភាពអឺរ៉ុប (២០១៥-២០២១) ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងតែពីរចនាសម្ព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសវៀតណាមប៉ុណ្ណោះ។ នេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះវៀតណាមជាដៃគូប្រកួតប្រជែងដ៏ធំមួយក្នុងតំបន់ លើការនាំចេញទំនិញស្រដៀងគ្នា (ដូចជាសម្លៀកបំពាក់ ស្បែកជើង និងកសិផល) ទៅកាន់ទីផ្សារអឺរ៉ុប ខណៈពេលដែលកម្ពុជាកំពុងពឹងផ្អែកលើប្រព័ន្ធអនុគ្រោះពន្ធ EBA (Everything But Arms) ដែលងាយរងហានិភ័យ។
វិធីសាស្ត្រនៃការវិភាគផលប៉ះពាល់ពន្ធគយ និងការសិក្សាពីភាពជោគជ័យរបស់វៀតណាមក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងនេះ គឺមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់អ្នកបង្កើតគោលនយោបាយ និងវិស័យឯកជននៅកម្ពុជា។
សរុបមក ការយល់ដឹងពីផលប៉ះពាល់នៃ EVFTA ជួយកម្ពុជាក្នុងការត្រៀមខ្លួនប្រកួតប្រជែង កែទម្រង់ស្តង់ដារផលិតកម្មក្នុងស្រុក និងរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រសមាហរណកម្មសេដ្ឋកិច្ចអន្តរជាតិឱ្យបានកាន់តែប្រសើរ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Free Trade Agreement (FTA) | កិច្ចព្រមព្រៀងរវាងប្រទេសពីរ ឬច្រើនដើម្បីកាត់បន្ថយ ឬលុបបំបាត់ពន្ធគយ កូតា និងរបាំងពាណិជ្ជកម្មផ្សេងៗ ដើម្បីសម្រួលដល់ការដោះដូរទំនិញ និងសេវាកម្មរវាងប្រទេសជាសមាជិក។ | ដូចជាការបើកទ្វាររបងផ្ទះឱ្យអ្នកជិតខាងអាចដើរចេញចូលរកស៊ីជាមួយគ្នាដោយមិនបាច់បង់ប្រាក់ថ្លៃឆ្លងកាត់។ |
| Tariff Quota (TRQ) | យន្តការកំណត់បរិមាណទំនិញអតិបរមាដែលអាចនាំចូលក្នុងអត្រាពន្ធទាប ឬសូន្យភាគរយ។ ប្រសិនបើនាំចូលលើសបរិមាណដែលបានកំណត់នេះ ទំនិញនោះនឹងត្រូវបង់ពន្ធក្នុងអត្រាខ្ពស់ធម្មតា។ | ដូចជាការទិញសំបុត្រកុនបញ្ចុះតម្លៃ ៥០% សម្រាប់តែមនុស្ស ១០០ នាក់ដំបូង ឯអ្នកទី ១០១ ត្រូវទិញក្នុងតម្លៃពេញធម្មតា។ |
| SPS (Sanitary and Phytosanitary measures) | វិធានការអនាម័យ និងភូតគាមអនាម័យ ដែលជារបាំងច្បាប់តម្រូវឱ្យផលិតផលកសិកម្ម ឬចំណីអាហារនាំចូល ត្រូវតែគ្មានមេរោគ សារធាតុគីមីពុល ឬសត្វល្អិតចង្រៃ ដើម្បីការពារសុខភាពមនុស្ស សត្វ និងរុក្ខជាតិក្នុងស្រុក។ | ដូចជាការត្រួតពិនិត្យសុខភាពនិងចាក់វ៉ាក់សាំងសិស្សមុនឱ្យចូលរៀន ដើម្បីការពារកុំឱ្យឆ្លងជំងឺដល់សិស្សដទៃក្នុងថ្នាក់។ |
| TBT (Technical Barriers to Trade) | របាំងបច្ចេកទេសក្នុងពាណិជ្ជកម្ម ដូចជាបទដ្ឋានគុណភាព សុវត្ថិភាព ការវេចខ្ចប់ និងការបិទស្លាកសញ្ញា ដែលប្រទេសនាំចូលតម្រូវឱ្យទំនិញបរទេសត្រូវតែអនុវត្តតាមយ៉ាងតឹងរ៉ឹង ទើបអាចលក់នៅលើទីផ្សាររបស់គេបាន។ | ដូចជាច្បាប់ចរាចរណ៍ដែលតម្រូវឱ្យមួកសុវត្ថិភាពទាំងអស់ត្រូវតែមានតែមបញ្ជាក់ស្តង់ដារគុណភាពពីក្រសួងទើបអាចលក់ស្របច្បាប់បាន។ |
| Rules of Origin | វិធានដើមកំណើតទំនិញ ជាលក្ខខណ្ឌកំណត់ថាទំនិញមួយត្រូវបានផលិត លូតលាស់ ឬកែច្នៃយ៉ាងពិតប្រាកដនៅក្នុងប្រទេសជាសមាជិកនៃកិច្ចព្រមព្រៀងឬអត់ ដើម្បីបញ្ជាក់ថាទំនិញនោះពិតជាស័ក្តិសមទទួលបានការអនុគ្រោះពន្ធ។ | ដូចជាលិខិតបញ្ជាក់សញ្ជាតិឬសំបុត្រកំណើតរបស់ទំនិញ ដើម្បីបញ្ជាក់ថាវាមិនមែនជាទំនិញដែលលួចនាំចូលពីប្រទេសទី៣ មកបន្លំយកការអនុគ្រោះពន្ធ។ |
| Import/Export Turnover | ទំហំទឹកប្រាក់សរុបនៃទំនិញនិងសេវាកម្មដែលប្រទេសមួយបាននាំចេញទៅក្រៅប្រទេស ឬនាំចូលពីបរទេស ក្នុងរយៈពេលកំណត់ណាមួយ (ជាទូទៅគិតជាប្រចាំឆ្នាំ)។ | ដូចជាសៀវភៅបញ្ជីដែលកត់ត្រាពីចំណូលសរុប (ការលក់ចេញ) និងចំណាយសរុប (ការទិញចូល) របស់ហាងលក់ទំនិញមួយ។ |
| Trade Surplus | អតិរេកពាណិជ្ជកម្ម គឺជាស្ថានភាពសេដ្ឋកិច្ចដែលទំហំទឹកប្រាក់នៃការនាំចេញទំនិញរបស់ប្រទេសមួយ មានទំហំធំជាងទំហំទឹកប្រាក់នៃការនាំចូលទំនិញពីបរទេសមកវិញ (លក់បានច្រើនជាងទិញ)។ | ដូចជាគ្រួសារមួយដែលរកប្រាក់ចំណូលបានច្រើនជាងការចំណាយទិញរបស់របរប្រើប្រាស់ប្រចាំថ្ងៃ ធ្វើឱ្យពួកគេសល់ប្រាក់សន្សំ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
