បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការធ្លាក់ចុះការនាំចេញគ្រឿងសមុទ្ររបស់ប្រទេសវៀតណាមទៅកាន់ទីផ្សារសហភាពអឺរ៉ុប (EU) ដោយសារតែបទប្បញ្ញត្តិដ៏តឹងរ៉ឹងពាក់ព័ន្ធនឹងវិធានការបច្ចេកទេស និងអនាម័យភូតគាមសាស្ត្រ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្របរិមាណតាមរយៈគំរូទំនាញរចនាសម្ព័ន្ធ ដើម្បីវាយតម្លៃទិន្នន័យពាណិជ្ជកម្មចន្លោះឆ្នាំ ២០០០ ដល់ ២០១៩។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Poisson Pseudo Maximum Likelihood (PPML) វិធីសាស្ត្រប៉ាន់ស្មាន (Poisson Pseudo Maximum Likelihood) |
ជាវិធីសាស្ត្រដ៏រឹងមាំដែលអាចដោះស្រាយបញ្ហាទិន្នន័យពាណិជ្ជកម្មដែលមានតម្លៃសូន្យ (Zero Trade Flows) និងភាពខុសគ្នានៃវ៉ារ្យ៉ង់ (Heteroskedasticity) បានយ៉ាងល្អ។ វាផ្តល់នូវការប៉ាន់ស្មានច្បាស់លាស់សម្រាប់គំរូទំនាញ។ | ទាមទារការព្យាយាមក្នុងការគណនាខ្ពស់ជាង និងមានភាពស្មុគស្មាញក្នុងការរៀបចំទិន្នន័យនៅពេលប្រើប្រាស់ជាមួយផលប៉ះពាល់ថេរ (Fixed Effects) ច្រើនទម្រង់។ | បង្ហាញថាការកើនឡើងវិធានការ SPS ១ ធ្វើឱ្យការនាំចេញធ្លាក់ចុះ ២០% (គ្មាន Fixed Effect) និង ៩៤% (មាន Fixed Effect) ខណៈ TBT មិនមានឥទ្ធិពលគួរឱ្យកត់សម្គាល់។ |
| Pooled Ordinary Least Squares (Pooled OLS) វិធីសាស្ត្រប៉ាន់ស្មានការ៉េអប្បបរមា (Pooled OLS) |
ងាយស្រួលក្នុងការយល់ដឹង អនុវត្ត និងបកស្រាយលទ្ធផល ដែលស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ធ្វើជាគោល (Baseline) ដើម្បីប្រៀបធៀបជាមួយវិធីសាស្ត្រផ្សេងៗ។ | មិនអាចដោះស្រាយបានល្អនូវទិន្នន័យពាណិជ្ជកម្មដែលមានតម្លៃសូន្យ (ដោយសារការបំប្លែងទៅជា Logarithm) ដែលអាចបណ្តាលឱ្យលទ្ធផលមានភាពលម្អៀង។ | បង្ហាញថាការកើនឡើងវិធានការ SPS ១ ធ្វើឱ្យការនាំចេញធ្លាក់ចុះ ៧២,៧% ទៅ ១៣៥% ប៉ុន្តែអត្រានេះអាចមានភាពលម្អៀងបើធៀបនឹងគំរូ PPML។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះមិនទាមទារធនធានផ្នែករឹង (Hardware) កម្រិតខ្ពស់នោះទេ ប៉ុន្តែទាមទារចំណេះដឹងផ្នែកអេកូណូមេទ្រី និងការប្រមូលទិន្នន័យបន្ទះ (Panel Data) យ៉ាងច្រើនពីស្ថាប័នអន្តរជាតិ។
ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ទិន្នន័យជាក់លាក់រវាងប្រទេសវៀតណាម និងសហភាពអឺរ៉ុប ផ្តោតលើតែផលិតផលគ្រឿងសមុទ្រចន្លោះឆ្នាំ ២០០០-២០១៩។ ទិន្នន័យនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីសមត្ថភាពផលិតនិងកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មជាក់លាក់របស់វៀតណាម (ដូចជា EVFTA) ដែលអាចមានភាពខុសគ្នាពីបរិបទប្រទេសដទៃ។ សម្រាប់កម្ពុជា ទោះបីជាមេគុណតួលេខមិនអាចយកមកអនុវត្តផ្ទាល់បានក្តី ប៉ុន្តែនិន្នាការនៃផលប៉ះពាល់ពីរបាំង SPS គឺពិតជាមានភាពប្រហាក់ប្រហែលគ្នាខ្លាំងចំពោះការនាំចេញកសិផលកម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្រគំរូទំនាញ (Gravity Model) នេះមានអត្ថប្រយោជន៍ខ្ពស់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជាក្នុងការវាយតម្លៃពីផលប៉ះពាល់នៃរបាំងពាណិជ្ជកម្មទៅលើការនាំចេញរបស់ខ្លួន។
ការយល់ដឹងពីទំហំនៃផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមាននៃរបាំង SPS នឹងជួយស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធនៅកម្ពុជាក្នុងការរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រគាំទ្រផ្នែកបច្ចេកទេស និងលើកកម្ពស់ស្តង់ដារគុណភាពផលិតផលមុននឹងធ្វើការនាំចេញ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Gravity Model | គំរូសេដ្ឋកិច្ចដែលប្រើដើម្បីប៉ាន់ស្មានទំហំពាណិជ្ជកម្មទ្វេភាគីរវាងប្រទេសពីរ ដោយផ្អែកលើទំហំសេដ្ឋកិច្ច (GDP) របស់ពួកគេ និងកម្រិតនៃឧបសគ្គឬរបាំងពាណិជ្ជកម្ម (ដូចជាចម្ងាយភូមិសាស្ត្រ ពន្ធ ឬរបាំងមិនមែនពន្ធ) រវាងពួកគេ។ | ដូចជាច្បាប់ទំនាញផែនដីរបស់ញូតុនដែរ ប្រទេសដែលមានសេដ្ឋកិច្ចធំៗពីរហើយនៅជិតគ្នានឹងមានការទិញលក់ទំនិញជាមួយគ្នាខ្លាំងជាងប្រទេសតូចៗដែលនៅឆ្ងាយពីគ្នា។ |
| Sanitary and Phytosanitary (SPS) measures | វិធានការអនាម័យនិងភូតគាមសាស្ត្រ គឺជាច្បាប់និងបទប្បញ្ញត្តិដែលប្រទេសមួយដាក់ចេញដើម្បីការពារអាយុជីវិតមនុស្ស សត្វ និងរុក្ខជាតិពីហានិភ័យដែលកើតចេញពីជំងឺ សត្វល្អិត ឬសារធាតុពុលនៅក្នុងម្ហូបអាហារ និងផលិតផលកសិកម្ម។ | ដូចជាការតម្រូវឱ្យមានវិញ្ញាបនបត្រពេទ្យបញ្ជាក់ថាសាច់ជ្រូកឬត្រីដែលនាំចូលមកមិនមានមេរោគឆ្លង ឬជាតិគីមីពុលដែលអាចធ្វើឱ្យអ្នកហូបឈឺ។ |
| Technical Barriers to Trade (TBT) | របាំងបច្ចេកទេសពាណិជ្ជកម្ម គឺជាបទប្បញ្ញត្តិបច្ចេកទេស ស្តង់ដារគុណភាព និងនីតិវិធីវាយតម្លៃការអនុលោមភាព (ដូចជាការវេចខ្ចប់ ការបិទស្លាកសញ្ញា) ដែលប្រទេសនាំចូលតម្រូវឱ្យអនុវត្ត ដែលពេលខ្លះវាអាចបង្កជាឧបសគ្គដល់ការនាំចេញ។ | ដូចជាការចេញច្បាប់តម្រូវឱ្យផលិតផលម្ហូបអាហារទាំងអស់ត្រូវតែបិទស្លាកសញ្ញាបញ្ជាក់ពីគ្រឿងផ្សំជាភាសាជាតិរបស់ប្រទេសគេ បើមិនមានទេគឺមិនឱ្យនាំចូលឡើយ។ |
| Poisson Pseudo Maximum Likelihood (PPML) | ជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិ (អេកូណូមេទ្រី) កម្រិតខ្ពស់មួយដែលត្រូវបានគេប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយដើម្បីប៉ាន់ស្មានគំរូទំនាញពាណិជ្ជកម្ម ព្រោះវាអាចដោះស្រាយបញ្ហាទិន្នន័យពាណិជ្ជកម្មដែលមានតម្លៃសូន្យ (គ្មានការនាំចេញ-នាំចូលទាល់តែសោះ) និងភាពមិនស្មើគ្នានៃវ៉ារ្យ៉ង់ (Heteroskedasticity) បានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។ | ជាឧបករណ៍គណិតវិទ្យាដ៏ឆ្លាតវៃមួយដែលអាចគណនានិងព្យាករណ៍ទំហំពាណិជ្ជកម្មបានត្រឹមត្រូវ សូម្បីតែពេលដែលទិន្នន័យមានសភាពលម្អៀង ឬមានតម្លៃស្មើ ០ ក៏ដោយ។ |
| Pooled Ordinary Least Squares (Pooled OLS) | ជាវិធីសាស្ត្រប៉ាន់ស្មានស្ថិតិជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ទិន្នន័យបន្ទះ (Panel Data) ដោយសន្មតថាគ្មានភាពខុសគ្នា ឬលក្ខណៈពិសេសរវាងអង្គភាពនីមួយៗ (ដូចជាប្រទេស) តាមពេលវេលាឡើយ ពោលគឺវាច្របាច់បញ្ចូលទិន្នន័យទាំងអស់ចូលគ្នាដើម្បីស្វែងរកមធ្យមភាគនៃទំនាក់ទំនងរវាងអថេរ។ | ដូចជាការបូកបញ្ចូលពិន្ទុសិស្សទាំងអស់ក្នុងសាលាដើម្បីរកមើលនិន្នាការទូទៅ ដោយមិនខ្វល់ថាសិស្សនោះរៀនថ្នាក់ទីប៉ុន្មាន ឬមានប្រវត្តិសិក្សាយ៉ាងណានោះទេ។ |
| Fixed effect | នៅក្នុងការវិភាគទិន្នន័យបន្ទះ (Panel Data) ផលប៉ះពាល់ថេរ (Fixed Effect) គឺជាវិធីសាស្ត្រគ្រប់គ្រងនិងលុបបំបាត់ឥទ្ធិពលនៃអថេរដែលមិនផ្លាស់ប្តូរតាមពេលវេលា (ដូចជាទីតាំងភូមិសាស្ត្រ វប្បធម៌ ឬប្រវត្តិសាស្ត្ររវាងប្រទេសពីរ) ដើម្បីកាត់បន្ថយភាពលម្អៀងក្នុងការវាស់ស្ទង់ឥទ្ធិពលពិតប្រាកដនៃអថេរគោលដៅ (ដូចជា SPS ជាដើម)។ | ដូចជាការវាស់ស្ទង់ថាតើថ្នាំបំប៉នពិតជាធ្វើឱ្យមនុស្សម្នាក់ឡើងទម្ងន់ប៉ុន្មានគីឡូ ដោយកាត់ចេញនូវកត្តាដែលមិនប្រែប្រួលដូចជាកម្ពស់ឬហ្សែនពីកំណើតរបស់ពួកគេ។ |
| Non-tariff measures (NTMs) | វិធានការមិនមែនពន្ធគយ គឺជាតម្រូវការ ឬគោលនយោបាយពាណិជ្ជកម្មផ្សេងៗក្រៅពីការយកពន្ធគយ (Tariffs) ដែលអាចជះឥទ្ធិពលដល់បរិមាណ ឬតម្លៃនៃទំនិញពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ។ វាមានដូចជា ការកំណត់កូតា ការតម្រូវឱ្យមានអាជ្ញាប័ណ្ណ និងវិធានការ SPS ឬ TBT ។ | ជំនួសឱ្យការយកពន្ធបន្ថែម រដ្ឋាភិបាលប្រើប្រាស់លក្ខខណ្ឌផ្សេងៗដូចជាការកំណត់ចំនួននាំចូល ឬទាមទារលិខិតអនុញ្ញាតរាប់សិបមុខ ដើម្បីធ្វើឱ្យការនាំចូលទំនិញពីបរទេសមានការលំបាក។ |
| Panel Data | ទិន្នន័យបន្ទះ (ឬទិន្នន័យតាមបណ្តោយ - Longitudinal Data) គឺជាប្រភេទសំណុំទិន្នន័យដែលមានការសង្កេតលើអង្គភាពដដែលៗជាច្រើន (ឧទាហរណ៍៖ ប្រទេស, ក្រុមហ៊ុន ឬមនុស្ស) ឆ្លងកាត់រយៈពេលវេលាជាច្រើន (ឧទាហរណ៍៖ ពីឆ្នាំ ២០០០ ដល់ ២០១៩)។ | ដូចជាការកត់ត្រាពិន្ទុប្រឡងប្រចាំខែរបស់សិស្សម្នាក់ៗនៅក្នុងថ្នាក់ តាំងពីខែមករាដល់ខែធ្នូ ដើម្បីតាមដានមើលការវិវឌ្ឍរបស់ពួកគេម្នាក់ៗតាមពេលវេលា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
