បញ្ហា/ប្រធានបទ (The Problem/Topic)៖ របាយការណ៍នេះធ្វើការវិភាគលើទំហំ លក្ខណៈ និងផលប៉ះពាល់នៃការវិនិយោគផ្ទាល់ពីបរទេស (FDI) នៅក្នុងវិស័យកសិកម្មរបស់ប្រទេសថៃ ក៏ដូចជាវាយតម្លៃលើគោលនយោបាយ និងច្បាប់ពាក់ព័ន្ធនានា។
វិធីសាស្ត្រ (Approach)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ទិន្នន័យម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច និងទិន្នន័យវិនិយោគផ្លូវការដើម្បីធ្វើការវិភាគទូលំទូលាយលើនិន្នាការវិនិយោគ។
សេចក្តីសន្និដ្ឋានសំខាន់ៗ (Key Conclusions)៖
របាយការណ៍នេះបង្ហាញថា ការវិនិយោគផ្ទាល់ពីបរទេស (FDI) នៅក្នុងវិស័យកសិកម្មរបស់ថៃមានកម្រិតទាបនៅក្នុងផលិតកម្មកសិកម្មបឋម ប៉ុន្តែមានការប្រមូលផ្តុំយ៉ាងខ្លាំងនៅក្នុងវិស័យកែច្នៃម្ហូបអាហារ និងកសិឧស្សាហកម្មសម្រាប់ការនាំចេញ។ FDI បានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការផ្ទេរបច្ចេកវិទ្យា និងការបង្កើតការងាររាប់សែនកន្លែង តាមរយៈការបណ្តាក់ទុនរួមគ្នា (Joint-Venture)។
| ការរកឃើញ (Finding) | ព័ត៌មានលម្អិត (Detail) | ភស្តុតាង (Evidence) |
|---|---|---|
| ការប្រមូលផ្តុំលើការកែច្នៃម្ហូបអាហារ (Concentration in Food Processing) | ការវិនិយោគភាគច្រើនត្រូវបានប្រមូលផ្តុំនៅក្នុងអនុវិស័យកែច្នៃម្ហូបអាហារ ដោយសារតែច្បាប់របស់ថៃរឹតត្បិតការកាន់កាប់ដីធ្លី និងការវិនិយោគបរទេសលើផលិតកម្មកសិកម្មបឋម (ត្រូវមានភាគហ៊ុនថៃយ៉ាងតិច ៥១%)។ | ទិន្នន័យពីក្រុមប្រឹក្សាវិនិយោគថៃ (BOI) បង្ហាញថា ការវិនិយោគលើកសិកម្មបឋមមានត្រឹមតែ ៨% ប៉ុណ្ណោះ ខណៈដែលវិស័យកែច្នៃម្ហូបអាហារមានរហូតដល់ ៣៦,៤% នៃទំហំវិនិយោគសរុបក្នុងវិស័យនេះ។ |
| ការបង្កើតការងារយ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ (Massive Employment Generation) | ទោះបីជាចំណែកនៃការវិនិយោគក្នុងវិស័យកសិកម្មមានទំហំតូចធៀបនឹងវិស័យផ្សេងៗ ប៉ុន្តែវាបានរួមចំណែកយ៉ាងធំធេងក្នុងការបង្កើតការងារក្នុងស្រុក ជាពិសេសក្នុងរោងចក្រកែច្នៃកសិផលសម្រាប់ការនាំចេញ។ | ចន្លោះឆ្នាំ ១៩៧០ ដល់ ២០០៩ គម្រោងវិនិយោគបរទេសដែលគាំទ្រដោយ BOI ចំនួន ១.៦២៥ គម្រោង បានបង្កើតការងារចំនួន ៣៦៩.៥១៤ កន្លែង ដែលក្នុងនោះ ១៧៣.២២០ កន្លែងជាការងារក្នុងវិស័យកែច្នៃម្ហូបអាហារ។ |
| គោលដៅសម្រាប់ការនាំចេញជាចម្បង (Export-Oriented Focus) | ក្រុមហ៊ុនពហុជាតិសាសន៍បរទេស (MNEs) ភាគច្រើនប្រើប្រាស់ប្រទេសថៃជាមូលដ្ឋានផលិតកម្មដើម្បីកែច្នៃកសិផល និងនាំចេញទៅកាន់ទីផ្សារពិភពលោក ដោយទាញអត្ថប្រយោជន៍ពីកម្លាំងពលកម្ម និងវត្ថុធាតុដើមក្នុងស្រុក។ | ជាង ៨០% នៃផលិតផលដែលផលិតដោយគម្រោងវិនិយោគបរទេសចំនួន ១.០៦៤ គម្រោង (ស្មើនឹង ៦៥,៥% នៃគម្រោងសរុប) ត្រូវបានផលិតឡើងសម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់ទីផ្សារនាំចេញ។ |
| ប្រទេសជប៉ុនជាអ្នកវិនិយោគធំជាងគេ (Japan as the Largest Investor) | ក្នុងចំណោមប្រទេសដែលមកវិនិយោគក្នុងវិស័យកសិកម្ម និងកែច្នៃម្ហូបអាហារនៅថៃ ប្រទេសជប៉ុនឈរនៅលំដាប់កំពូលគេបង្អស់ តាមពីក្រោយដោយសហរដ្ឋអាមេរិក ម៉ាឡេស៊ី តៃវ៉ាន់ និងចិន។ | ប្រទេសជប៉ុនមានគម្រោងវិនិយោគចំនួន ៣២៨ គម្រោង ដែលមានទំហំទឹកប្រាក់វិនិយោគសរុប ៨៣.០៨៤ លានបាត ស្មើនឹងចំណែកដ៏ធំបំផុតក្នុងចំណោមប្រទេសកំពូលទាំង៥។ |
របាយការណ៍នេះបានផ្តល់នូវអនុសាសន៍សំខាន់ៗដើម្បីកែលម្អបរិយាកាសវិនិយោគ ទាក់ទាញដើមទុនបរទេសបន្ថែម និងធានាឱ្យមានការផ្ទេរបច្ចេកវិទ្យាប្រកបដោយនិរន្តរភាពដល់ប្រជាកសិករ។
| គោលដៅ (Target) | សកម្មភាព (Action) | អាទិភាព (Priority) |
|---|---|---|
| រាជរដ្ឋាភិបាល (Government) | ត្រូវបន្តធ្វើសេរីភាវូបនីយកម្មពាណិជ្ជកម្ម និងកាត់បន្ថយនីតិវិធីរដ្ឋបាលស្មុគស្មាញ (Red tape) ដើម្បីកាត់បន្ថយថ្លៃដើមប្រតិបត្តិការសម្រាប់អ្នកវិនិយោគបរទេស តាមរយៈការបង្កើតកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរី (FTAs) និងសន្ធិសញ្ញាវិនិយោគទ្វេភាគី (BITs)។ | ខ្ពស់ (High) |
| រាជរដ្ឋាភិបាល និងស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធ (Government & Relevant Agencies) | អភិវឌ្ឍគោលនយោបាយរួមមួយដើម្បីជំរុញ ការស្រាវជ្រាវនិងអភិវឌ្ឍន៍ (R&D) និងការបណ្តុះបណ្តាលធនធានមនុស្ស (HRD) ក្នុងវិស័យកសិកម្ម ដើម្បីបិទគម្លាតជំនាញ និងជួយឱ្យកសិករអាចស្រូបយកបច្ចេកវិទ្យាថ្មីៗពីក្រុមហ៊ុនបរទេស។ | ខ្ពស់ (High) |
| វិស័យឯកជន (Private Sector) | ពង្រីកនិងពង្រឹងយន្តការធ្វើកសិកម្មតាមកិច្ចសន្យា (Contract farming arrangements) រវាងក្រុមហ៊ុនពហុជាតិសាសន៍ និងកសិករក្នុងស្រុក ដោយមានការគាំទ្រផ្នែកពូជ បច្ចេកទេស និងការចែករំលែកប្រាក់ចំណេញ (Profit-sharing) ឱ្យបានសមរម្យ។ | មធ្យម (Medium) |
របាយការណ៍នេះមានអត្ថន័យជ្រាលជ្រៅសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដែលកំពុងស្ថិតក្នុងដំណាក់កាលអន្តរកាលពីការនាំចេញកសិផលស្រស់ ទៅកាន់ការជំរុញការកែច្នៃកសិឧស្សាហកម្មដើម្បីបង្កើតតម្លៃបន្ថែម។ បទពិសោធន៍របស់ប្រទេសថៃក្នុងការប្រើប្រាស់គោលនយោបាយលើកទឹកចិត្ត ដើម្បីទាក់ទាញ FDI ចូលក្នុងវិស័យកែច្នៃម្ហូបអាហារ គឺជាគំរូដ៏ល្អសម្រាប់កម្ពុជាអនុវត្តតាម។
មេរៀនសន្និដ្ឋានសម្រាប់កម្ពុជាគឺ ការបើកចំហរពាណិជ្ជកម្មតែមួយមុខមិនគ្រប់គ្រាន់ទេ កម្ពុជាត្រូវការគោលនយោបាយគាំទ្រច្បាស់លាស់ (ដូចជាការកាត់បន្ថយថ្លៃអគ្គិសនី និងឡូជីស្ទីក) ព្រមទាំងការបណ្តុះបណ្តាលជំនាញដល់កម្លាំងពលកម្ម ទើបអាចទាក់ទាញ FDI គុណភាពខ្ពស់ចូលក្នុងវិស័យកសិឧស្សាហកម្មបាន។
ដើម្បីអនុវត្តតាមអនុសាសន៍នៃរបាយការណ៍នេះ គួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Foreign Direct Investment (FDI) | ការវិនិយោគដែលក្រុមហ៊ុនឬជនបរទេសនាំយកមូលធន បច្ចេកវិទ្យា និងជំនាញមកបង្កើតអាជីវកម្ម ឬទិញភាគហ៊ុននៅក្នុងប្រទេសមួយទៀត ដើម្បីទទួលបានសិទ្ធិគ្រប់គ្រងនិងទាញយកប្រាក់ចំណេញរយៈពេលវែង។ នៅក្នុងគោលនយោបាយ វាជាប្រភពទុនដ៏សំខាន់សម្រាប់ជួយអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចនិងបង្កើតការងារ។ | ដូចជាក្រុមហ៊ុនជប៉ុនយកលុយមកសាងសង់រោងចក្រកែច្នៃម្ហូបអាហារផ្ទាល់នៅស្រុកខ្មែរ ជាជាងគ្រាន់តែបញ្ជាទិញទំនិញពីយើង។ |
| Export-oriented industrialization | គោលនយោបាយសេដ្ឋកិច្ចដែលរដ្ឋាភិបាលជំរុញនិងផ្តល់ការលើកទឹកចិត្តដល់ការផលិតទំនិញក្នុងស្រុក ក្នុងគោលដៅធំបំផុតគឺដើម្បីនាំចេញទៅលក់នៅលើទីផ្សារអន្តរជាតិ ដើម្បីស្រូបយករូបិយប័ណ្ណបរទេសនិងពង្រីកសេដ្ឋកិច្ច។ | ការរុញច្រានការផលិតទំនិញក្នុងស្រុកដើម្បីលក់ចេញទៅក្រៅប្រទេស ដូចជារោងចក្រកាត់ដេរ ឬរោងចក្រកែច្នៃស្វាយចន្ទីនៅកម្ពុជាដែលផលិតសម្រាប់តែនាំចេញប៉ុណ្ណោះ។ |
| Import-substitution policy | គោលនយោបាយសេដ្ឋកិច្ចដែលប្រើប្រាស់ការរឹតត្បិត ឬការយកពន្ធខ្ពស់លើការនាំចូលទំនិញពីបរទេស ក្នុងគោលបំណងការពារនិងលើកទឹកចិត្តឱ្យឧស្សាហកម្មក្នុងស្រុកផលិតទំនិញទាំងនោះជំនួសវិញ។ | ការរារាំងមិនឱ្យនាំចូលទំនិញបរទេស ដើម្បីបង្ខំឱ្យអ្នកស្រុកខំផលិតទំនិញនោះដោយខ្លួនឯង ដូចជាការហាមនាំចូលបន្លែដើម្បីឱ្យកសិករក្នុងស្រុកមានទីផ្សារលក់។ |
| Joint-Venture | ការបណ្តាក់ទុនរួមគ្នារវាងក្រុមហ៊ុនពីរ ឬច្រើន (ឧទាហរណ៍ ក្រុមហ៊ុនក្នុងស្រុក និងក្រុមហ៊ុនបរទេស) ដើម្បីបង្កើតអាជីវកម្មថ្មីមួយដោយចែករំលែកនូវដើមទុន បច្ចេកទេស ហានិភ័យ និងប្រាក់ចំណេញ។ វាជាមធ្យោបាយពេញនិយមដើម្បីជៀសវាងការរឹតត្បិតច្បាប់កម្មសិទ្ធិបរទេសរវាងរដ្ឋ។ | ដូចជាការចូលហ៊ុនគ្នារវាងអ្នកមានលុយបច្ចេកទេសពីបរទេស និងអ្នកមានដីនៅស្រុកខ្មែរ ដើម្បីបើកកសិដ្ឋានរួមគ្នា។ |
| Bilateral Investment Treaties (BITs) | កិច្ចព្រមព្រៀងផ្លូវច្បាប់រវាងប្រទេសពីរ ដែលបង្កើតលក្ខខណ្ឌច្បាស់លាស់ដើម្បីការពារសិទ្ធិស្របច្បាប់របស់អ្នកវិនិយោគឯកជន ដូចជាការធានាមិនរឹបអូសទ្រព្យសម្បត្តិ និងធានាការផ្ទេរប្រាក់ចំណេញទៅប្រទេសដើមវិញ។ | សន្ធិសញ្ញាធានារ៉ាប់រងរវាងរដ្ឋនិងរដ្ឋ ដែលសន្យាថានឹងការពារទ្រព្យសម្បត្តិ និងមិនរើសអើងក្រុមហ៊ុនបរទេសពេលគេមកបណ្តាក់ទុន។ |
| Contract farming | យន្តការផលិតកម្មកសិកម្មតាមកិច្ចសន្យារវាងក្រុមហ៊ុនកសិឧស្សាហកម្ម និងកសិករ ដោយកំណត់ជាមុននូវបរិមាណ គុណភាព និងតម្លៃដែលត្រូវទិញ ខណៈក្រុមហ៊ុនផ្តល់ជូននូវពូជ ជី និងបច្ចេកទេសគាំទ្រ។ | ការចងកុងត្រាដាំដុះ ដែលថៅកែឱ្យពូជនិងបច្ចេកទេសមកកសិករ ហើយសន្យាទិញផលត្រឡប់ទៅវិញតាមតម្លៃដែលតថ្លៃគ្នារួចរាល់ជាមុន។ |
| Technology transfer | ដំណើរការនៃការចែករំលែក ឬហូរចូលនូវចំណេះដឹង ជំនាញ និងបច្ចេកទេសផលិតកម្មទំនើបៗ ពីក្រុមហ៊ុនពហុជាតិសាសន៍បរទេស មកកាន់ក្រុមហ៊ុនក្នុងស្រុក និងកម្លាំងពលកម្មក្នុងស្រុកតាមរយៈសកម្មភាពវិនិយោគផ្ទាល់។ | ដូចជាគ្រូបង្រៀនសិស្ស គឺពេលក្រុមហ៊ុនបរទេសមកបើករោងចក្រ គេបានបង្រៀនរបៀបប្រើម៉ាស៊ីនទំនើបៗ និងបច្ចេកទេសថ្មីៗដល់បុគ្គលិកក្នុងស្រុកឱ្យចេះធ្វើតាម។ |
| Board of Investment (BOI) | ក្រុមប្រឹក្សា ឬទីភ្នាក់ងាររបស់រដ្ឋាភិបាលដែលមានតួនាទីក្នុងការផ្តល់ការលើកទឹកចិត្ត (ដូចជាការលើកលែងពន្ធប្រាក់ចំណេញ ឬពន្ធនាំចូល) និងសម្របសម្រួលនីតិវិធីច្បាប់ ដើម្បីទាក់ទាញគម្រោងវិនិយោគមកកាន់វិស័យអាទិភាព។ | ស្ថាប័នរដ្ឋដែលធ្វើជាអ្នកអូសទាញ និងផ្តល់កាដូ (ដូចជាងការមិនយកពន្ធពីក្រុមហ៊ុន) ដើម្បីបញ្ចុះបញ្ចូលអ្នកមានលុយឱ្យមកបើករោងចក្របង្កើតការងារនៅប្រទេសខ្លួន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
