បញ្ហា (The Problem)៖ តើកត្តាម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ចអ្វីខ្លះដែលជះឥទ្ធិពលដល់លំហូរទុនវិនិយោគផ្ទាល់ពីបរទេស (FDI) ចូលមកប្រទេសវៀតណាម ចាប់តាំងពីប្រទេសនេះបានបើកចំហសេដ្ឋកិច្ចទីផ្សារ?
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រវិភាគបរិមាណ ដោយពឹងផ្អែកលើទិន្នន័យស៊េរីពេលវេលាពីឆ្នាំ ១៩៩៦ ដល់ ២០១៧។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Ordinary Least Squares (OLS) គំរូវិភាគការ៉េអប្បបរមាធម្មតា (OLS) |
មានភាពសាមញ្ញ ងាយស្រួលក្នុងការគណនា និងយល់ដឹងជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការវិភាគទិន្នន័យសេដ្ឋកិច្ច។ | ទាមទារទំហំសំណាកធំ ងាយនឹងមានបញ្ហាតំរែតំរង់ក្លែងក្លាយ (Spurious regression) និងអូតូកូរ៉េឡាស្យុង (Autocorrelation) នៅពេលប្រើជាមួយទិន្នន័យស៊េរីពេលវេលា។ | មិនត្រូវបានប្រើប្រាស់ក្នុងការសិក្សានេះទេ ដោយសារមានដែនកំណត់ច្រើនសម្រាប់ទិន្នន័យស៊េរីពេលវេលាខ្នាតតូច។ |
| Autoregressive Distributed Lag (ARDL) Model គំរូស្វ័យតម្រែតម្រង់ដោយមានកម្រិតយឺតយ៉ាវ (ARDL) |
អាចប្រើជាមួយទិន្នន័យដែលមានកម្រិតសមាហរណកម្មខុសគ្នា (I(0) និង I(1)) ល្អបំផុតសម្រាប់ទំហំសំណាកតូច (២២ ការសង្កេត) និងអាចវាស់ស្ទង់បានទាំងទំនាក់ទំនងរយៈពេលខ្លី និងវែង។ | មិនអាចដំណើរការបានទេ ប្រសិនបើមានអថេរណាមួយមានកម្រិតសមាហរណកម្មថ្នាក់ទី២ I(2)។ | គំរូបង្ហាញថាការកើនឡើង ១% នៃភាពបើកចំហពាណិជ្ជកម្ម ជំរុញឱ្យ FDI កើនឡើង ២,៥០% ក្នុងរយៈពេលវែង។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តគំរូនេះពឹងផ្អែកជាចម្បងលើទិន្នន័យម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ចសាធារណៈ ដែលទាមទារកម្មវិធីស្ថិតិ និងចំណេះដឹងផ្នែកសេដ្ឋវិទ្យាបរិមាណ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅប្រទេសវៀតណាម ដោយប្រើប្រាស់ទិន្នន័យម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ចចន្លោះឆ្នាំ ១៩៩៦ ដល់ ២០១៧ ដែលមានទំហំសំណាកតូច (២២ ឆ្នាំ)។ ទោះបីគំរូ ARDL ស័ក្តិសមសម្រាប់សំណាកតូចក៏ដោយ វានៅតែអាចខ្វះការឆ្លុះបញ្ចាំងពីបម្រែបម្រួលរចនាសម្ព័ន្ធធំៗក្នុងពេលមានវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ច។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការយល់ដឹងពីចំណុចនេះមានសារៈសំខាន់ ព្រោះកម្ពុជាក៏ជាប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ដែលពឹងផ្អែកលើ FDI ស្រដៀងគ្នា ប៉ុន្តែមានរចនាសម្ព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ច និងប្រវត្តិទិន្នន័យខុសគ្នាដែលអាចជះឥទ្ធិពលដល់លទ្ធផលនៃម៉ូដែល។
វិធីសាស្ត្រ ARDL នេះមានភាពពាក់ព័ន្ធ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់តថភាពសេដ្ឋកិច្ចនៅកម្ពុជា ក្នុងការវាយតម្លៃកត្តាទាក់ទាញទុនវិនិយោគបរទេស។
សរុបមក ការប្រើប្រាស់គំរូ ARDL អាចជួយស្ថាប័នកម្ពុជាក្នុងការបង្កើតគោលនយោបាយម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ចដែលផ្អែកលើទិន្នន័យជាក់ស្តែង (Evidence-based policy) ដើម្បីប្រកួតប្រជែងទាក់ទាញ FDI នៅក្នុងតំបន់។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| ARDL (Autoregressive Distributed Lag) | ជាគំរូវិភាគស្ថិតិសេដ្ឋវិទ្យា (Econometrics) ដែលប្រើសម្រាប់វាស់ស្ទង់ឥទ្ធិពលនៃអថេរមួយទៅលើអថេរមួយទៀត ដោយពឹងផ្អែកលើតម្លៃអតីតកាលរបស់វាផ្ទាល់ (Autoregressive) និងតម្លៃអតីតកាលរបស់អថេរដទៃទៀត (Distributed Lag)។ វាមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការស្វែងរកទំនាក់ទំនងទាំងរយៈពេលខ្លី និងរយៈពេលវែង ជាពិសេសសាកសមសម្រាប់សំណាកទិន្នន័យតូច។ | ដូចជាការទស្សន៍ទាយពិន្ទុប្រឡងរបស់អ្នកថ្ងៃនេះ ដោយវាយតម្លៃលើពិន្ទុចាស់របស់អ្នកកាលពីខែមុន បូករួមនឹងម៉ោងសិក្សារបស់អ្នកកាលពីប៉ុន្មានសប្តាហ៍មុន។ |
| Foreign Direct Investment (FDI) | ជាការវិនិយោគទុនដោយផ្ទាល់ពីសំណាក់ក្រុមហ៊ុន ឬវិនិយោគិនបរទេសមកក្នុងប្រទេសមួយទៀត ដើម្បីបង្កើតអាជីវកម្ម សាងសង់រោងចក្រ ឬទិញភាគហ៊ុនធំៗក្នុងស្រុក ក្នុងគោលបំណងគ្រប់គ្រងសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ច និងស្វែងរកប្រាក់ចំណេញរយៈពេលយូរ។ | ដូចជាការដែលក្រុមហ៊ុនរថយន្តជប៉ុនយកលុយមកសាងសង់រោងចក្រតម្លើងរថយន្តនៅកម្ពុជាដោយផ្ទាល់ ជាជាងគ្រាន់តែលក់រថយន្តឱ្យឈ្មួញកម្ពុជា។ |
| Cointegration (Đồng liên kết) | ជាលក្ខណៈនៃទិន្នន័យស៊េរីពេលវេលាដែលបង្ហាញថា ទោះបីជាអថេរពីរឬច្រើនមានការប្រែប្រួលឡើងចុះមិនទៀងទាត់ក្នុងរយៈពេលខ្លីក៏ដោយ ក៏ពួកវាមានទំនាក់ទំនងស្របគ្នា និងរក្សាតុល្យភាពជាមួយគ្នាក្នុងរយៈពេលវែង។ | ដូចជាមនុស្សពីរនាក់ដែលដើរដោយចងខ្សែភ្ជាប់គ្នា ទោះបីជាពេលខ្លះម្នាក់ដើរលឿន ឬម្នាក់ដើរយឺតបន្តិច ក៏ពួកគេនៅតែដើរក្នុងទិសដៅតែមួយ និងមិនអាចឃ្លាតឆ្ងាយពីគ្នាបានឡើយ។ |
| Error Correction Model (ECM) | ជាគំរូវិភាគដែលភ្ជាប់មកជាមួយម៉ូដែល ARDL ប្រើសម្រាប់ពន្យល់ពីល្បឿននៃការកែតម្រូវ (Speed of adjustment) របស់អថេរណាមួយ ត្រឡប់មករកស្ថានភាពតុល្យភាពរយៈពេលវែងវិញ បន្ទាប់ពីមានការរំខាន ឬអតុល្យភាពនៅក្នុងរយៈពេលខ្លី។ | ដូចជារបារទាញទ្វារស្វ័យប្រវត្តិ ដែលជួយទាញទ្វារឱ្យបិទជិតវិញសន្សឹមៗ បន្ទាប់ពីមាននរណាម្នាក់រុញវាបើក។ |
| Spurious regression (Hồi quy giả mạo) | គឺជាកំហុសក្នុងការវិភាគស្ថិតិ ដែលលទ្ធផលបង្ហាញថាអថេរពីរមានទំនាក់ទំនងគ្នាយ៉ាងខ្លាំង ប៉ុន្តែតាមការពិត ពួកវាគ្មានទំនាក់ទំនងហេតុផលនឹងគ្នាទាល់តែសោះ គឺគ្រាន់តែវាប្រែប្រួលតាមពេលវេលាស្របគ្នាតែប៉ុណ្ណោះ។ | ដូចជាការទាញសេចក្តីសន្និដ្ឋានថា 'ការញ៉ាំការ៉េមធ្វើឱ្យមនុស្សលង់ទឹកស្លាប់' ព្រោះទិន្នន័យទាំងពីរកើនឡើងដំណាលគ្នានៅរដូវក្តៅ ប៉ុន្តែការពិតវាគ្មានទំនាក់ទំនងគ្នាសោះ។ |
| Unit Root Test (Kiểm định nghiệm đơn vị) | ជាការធ្វើតេស្តស្ថិតិដើម្បីពិនិត្យមើលថា តើទិន្នន័យស៊េរីពេលវេលាមានលក្ខណៈនៅទ្រឹង (Stationary) ឬអត់។ បើទិន្នន័យមាន Unit Root មានន័យថាវាមានអស្ថិរភាព (Non-stationary) ដែលអាចធ្វើឱ្យការវិភាគម៉ូដែលសេដ្ឋកិច្ចប្រឈមនឹងបញ្ហាវិភាគខុស។ | ដូចជាការធ្វើតេស្តពិនិត្យមើលថាតើឡានមួយកំពុងបើកក្នុងល្បឿនថេរ (Stationary) ឬក៏កំពុងបង្កើនល្បឿនឥតឈប់ឈររហូតដល់គ្រប់គ្រងលែងបាន (Non-stationary)។ |
| Trade Openness (Độ mở thương mại) | ជារង្វាស់នៃកម្រិតដែលប្រទេសមួយបើកចំហសេដ្ឋកិច្ចរបស់ខ្លួនទៅកាន់ពិភពលោក ដែលជាទូទៅគណនាដោយយកទំហំនាំចេញបូកនឹងទំហំនាំចូល រួចចែកនឹងផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប (GDP) នៃឆ្នាំនីមួយៗ។ | ដូចជាការបើកទ្វារផ្ទះឱ្យធំទូលាយ ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការទិញឥវ៉ាន់ពីអ្នកជិតខាង និងយកឥវ៉ាន់ដែលខ្លួនមានទៅលក់ឱ្យអ្នកជិតខាងវិញបានយ៉ាងរលូន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
