បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះដោះស្រាយបញ្ហាការកើនឡើងយ៉ាងគំហុកនៃការបំភាយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ (CO2) នៅប្រទេសវៀតណាម ស្របពេលដែលមានកំណើនសេដ្ឋកិច្ច និងការបើកចំហពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ ដែលទាមទារឱ្យមានការសិក្សាច្បាស់លាស់ដើម្បីរៀបចំគោលនយោបាយសេដ្ឋកិច្ចបៃតង។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រវិភាគទិន្នន័យតាមពេលវេលាពីឆ្នាំ២០០០ ដល់២០២១ តាមរយៈគំរូវិភាគសេដ្ឋកិច្ច ដើម្បីស្វែងរកទំនាក់ទំនងក្នុងរយៈពេលខ្លី និងរយៈពេលវែង។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| ARDL Long-run Estimation ការប៉ាន់ប្រមាណទំនាក់ទំនងរយៈពេលវែងតាមគំរូ ARDL |
អាចចាប់យកទំនាក់ទំនងតុល្យភាពរយៈពេលវែងប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព និងជួយផ្ទៀងផ្ទាត់សម្មតិកម្មខ្សែកោងបរិស្ថាន (EKC)។ វាស័ក្តិសមសម្រាប់ទិន្នន័យដែលមានលក្ខណៈនឹងនរចម្រុះត្រឹមកម្រិត I(0) និង I(1)។ | ទាមទារទិន្នន័យស៊េរីពេលវេលាវែងគ្រប់គ្រាន់។ អថេរមួយចំនួនអាចបាត់បង់អត្ថន័យស្ថិតិ (Statistical Significance) ក្នុងរយៈពេលវែង។ | បញ្ជាក់ថាកំណើនសេដ្ឋកិច្ចវៀតណាមមានឥទ្ធិពលលើ CO2 ជារាងអក្សរ U បញ្ច្រាស (គាំទ្រ EKC) ខណៈភាពបើកចំហពាណិជ្ជកម្មគ្មានអត្ថន័យស្ថិតិក្នុងរយៈពេលវែង (P-value > 10%)។ |
| ARDL Short-run & Error Correction Model (ECM) ការប៉ាន់ប្រមាណរយៈពេលខ្លី និងគំរូកែតម្រូវកំហុសទីតាំង (ECM) |
បង្ហាញពីផលប៉ះពាល់ភ្លាមៗនៃកត្តាសេដ្ឋកិច្ចទៅលើបរិស្ថាន និងវាស់ស្ទង់ល្បឿននៃការកែតម្រូវត្រលប់ទៅរកចំណុចតុល្យភាពវិញបន្ទាប់ពីមានការរំខាន។ | លទ្ធផលរយៈពេលខ្លីអាចប្រែប្រួលខ្លាំង និងមិនឆ្លុះបញ្ចាំងពីនិន្នាការនៃការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាពពិតប្រាកដនោះទេ ដោយសារឥទ្ធិពលនៃកត្តាខាងក្រៅ។ | ក្នុងរយៈពេលខ្លី កំណើនសេដ្ឋកិច្ចមានឥទ្ធិពលជារាងអក្សរ U ធម្មតា (មិនគាំទ្រ EKC) ហើយការកើនឡើង ១% នៃភាពបើកចំហពាណិជ្ជកម្មកាត់បន្ថយ CO2 ចំនួន ០.៤៧៩%។ ល្បឿនកែតម្រូវ (ECM) គឺ ១៣១.៨%។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះពឹងផ្អែកជាចម្បងលើទិន្នន័យបន្ទាប់បន្សំ (Secondary Data) និងកម្មវិធីវិភាគស្ថិតិស្តង់ដារ ដោយមិនតម្រូវឱ្យមានធនធានកុំព្យូទ័រធំដុំ ឬឧបករណ៍ថ្លៃៗនោះទេ។
ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ទិន្នន័យថ្នាក់ជាតិរបស់ប្រទេសវៀតណាមក្នុងចន្លោះឆ្នាំ ២០០០ ដល់ ២០២១ ដែលទំហំសំណាកមានត្រឹម ២២ ឆ្នាំ (សង្កេតការណ៍) ដែលចាត់ទុកថាមានកម្រិតតិចតួចសម្រាប់ការវិភាគស៊េរីពេលវេលា។ ទោះបីជាវៀតណាមមានបរិបទសេដ្ឋកិច្ចមួយចំនួនប្រហាក់ប្រហែលនឹងកម្ពុជាក៏ដោយ ប៉ុន្តែទំហំនៃឧស្សាហកម្មធ្ងន់ និងការនាំចេញរបស់វៀតណាមធំជាងកម្ពុជាឆ្ងាយណាស់ ដែលទាមទារឱ្យមានការប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់មុននឹងយកសេចក្តីសន្និដ្ឋាននេះមកអនុវត្តផ្ទាល់នៅកម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្រ ARDL និងការវាយតម្លៃសម្មតិកម្ម EKC នេះ មានប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់អ្នកស្រាវជ្រាវ និងរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាក្នុងការរៀបចំគោលនយោបាយសេដ្ឋកិច្ចបៃតងប្រកបដោយចីរភាព។
ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវនេះនឹងអាចជួយឱ្យប្រទេសកម្ពុជាចៀសផុតពីគន្លងអភិវឌ្ឍន៍ចាស់ 'បំពុលមុន សម្អាតតាមក្រោយ' ដោយងាកមកអនុវត្តសេដ្ឋកិច្ចបៃតងតាំងពីដំណាក់កាលបច្ចុប្បន្ន។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Autoregressive Distributed Lag (ARDL) | ជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិ និងសេដ្ឋកិច្ចដែលប្រើសម្រាប់វិភាគទំនាក់ទំនងរវាងអថេរផ្សេងៗក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ន និងឥទ្ធិពលពីអតីតកាលរបស់វា (ការពន្យារពេល) ដើម្បីស្វែងរកទំនាក់ទំនងទាំងក្នុងរយៈពេលខ្លី និងរយៈពេលវែង។ | ដូចជាការទស្សន៍ទាយពិន្ទុប្រឡងរបស់អ្នកថ្ងៃនេះ ដោយផ្អែកលើការខិតខំរៀនសូត្ររបស់អ្នកទាំងថ្ងៃនេះផ្ទាល់ និងការខិតខំពីប៉ុន្មានខែមុន។ |
| Environmental Kuznets Curve (EKC) | ជាសម្មតិកម្មសេដ្ឋកិច្ចដែលបង្ហាញថា នៅពេលប្រទេសមួយចាប់ផ្តើមអភិវឌ្ឍ ការបំពុលបរិស្ថាននឹងកើនឡើង ប៉ុន្តែនៅពេលសេដ្ឋកិច្ចលូតលាស់ដល់កម្រិតចំណូលជាក់លាក់ណាមួយ ការបំពុលនឹងធ្លាក់ចុះវិញ (មានទម្រង់ជារាងអក្សរ U បញ្ច្រាស) ដោយសារពលរដ្ឋមានលទ្ធភាពទាមទារបរិស្ថានល្អ និងមានការវិនិយោគលើបច្ចេកវិទ្យាស្អាត។ | ដូចជាមនុស្សម្នាក់ពេលរៀនជិះកង់ដំបូងតែងតែដួល និងមានរបួស (បំពុលបរិស្ថាន) ប៉ុន្តែពេលចេះស្ទាត់ហើយ គេលែងដួល និងអាចជិះបានយ៉ាងរលូន (បរិស្ថានល្អឡើងវិញ)។ |
| Trade openness | ជាកម្រិតនៃការចូលរួមរបស់ប្រទេសមួយនៅក្នុងសេដ្ឋកិច្ចសកល ដែលជាទូទៅត្រូវបានវាស់វែងដោយការបូកបញ្ចូលទំហំនៃការនាំចេញ និងនាំចូលទំនិញ ធៀបនឹងផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប (GDP) របស់ប្រទេសនោះ។ | ដូចជាការបើកទ្វារផ្ទះឱ្យអ្នកជិតខាងអាចចេញចូល និងដោះដូរម្ហូបអាហារ ឬរបស់របរគ្នាទៅវិញទៅមកបានកាន់តែងាយស្រួល និងច្រើនជាងមុន។ |
| Cointegration relationship | ជាទំនាក់ទំនងស្ថិតិក្នុងរយៈពេលវែងរវាងអថេរសេដ្ឋកិច្ចពីរ ឬច្រើន ដែលទោះបីជាពួកវាប្រែប្រួលខ្លាំងក្នុងរយៈពេលខ្លីយ៉ាងណាក្តី ក៏ពួកវានៅតែរក្សាតុល្យភាព និងធ្វើចលនាទៅជាមួយគ្នាក្នុងរយៈពេលវែង។ | ដូចជាឆ្កែ និងម្ចាស់ដែលដើរលេងជាមួយគ្នា ទោះបីឆ្កែរត់ទៅឆ្វេង ឬស្តាំយ៉ាងណា (រយៈពេលខ្លី) វានៅតែមិនអាចទៅណាឆ្ងាយពីម្ចាស់របស់វាឡើយ ហើយនៅតែដើរទៅគោលដៅតែមួយ (ទំនាក់ទំនងវែង)។ |
| Error Correction Model (ECM) | ជាគំរូសេដ្ឋកិច្ចដែលប្រើដើម្បីវាស់វែងថាតើអថេរមួយត្រូវការល្បឿន ឬពេលវេលាប៉ុន្មានដើម្បីធ្វើការកែតម្រូវ និងត្រលប់ទៅរកចំណុចតុល្យភាពរយៈពេលវែងរបស់វាវិញ បន្ទាប់ពីមានការរំខាន ឬបម្រែបម្រួលណាមួយកើតឡើងក្នុងរយៈពេលខ្លី។ | ដូចជារ៉ឺស័រ (Spring) ដែលនៅពេលអ្នកទាញវាឱ្យយឺត វាប្រើកម្លាំងដើម្បីទាញខ្លួនវាត្រលប់មករកប្រវែងដើមរបស់វាវិញក្នុងល្បឿនណាមួយ។ |
| Augmented Dickey-Fuller (ADF) test | ជាការធ្វើតេស្តស្ថិតិដើម្បីពិនិត្យមើលថា តើទិន្នន័យស៊េរីពេលវេលា (Time Series) មួយមានលក្ខណៈនឹងនរ (Stationary) ពោលគឺមិនមានការប្រែប្រួលខុសប្រក្រតីតាមពេលវេលា ដែរឬទេ ដែលនេះជាលក្ខខណ្ឌចាំបាច់មុននឹងយកទិន្នន័យនោះទៅវិភាគក្នុងគំរូ ARDL ។ | ដូចជាការពិនិត្យមើលគ្រឹះផ្ទះឱ្យបានច្បាស់លាស់ថាវាពិតជារឹងមាំ និងមិនស្រុត មុននឹងយើងចាប់ផ្តើមសង់ជាន់ទី២ ពីលើវាបន្តទៀត។ |
| Foreign Direct Investment (FDI) | ជាការវិនិយោគទុនដោយផ្ទាល់ពីក្រុមហ៊ុន ឬបុគ្គលនៃប្រទេសមួយ ទៅក្នុងការបង្កើតរោងចក្រ អាជីវកម្ម ឬទិញភាគហ៊ុននៅក្នុងក្រុមហ៊ុននៃប្រទេសមួយផ្សេងទៀត ដើម្បីទទួលបានការគ្រប់គ្រង និងផលចំណេញរយៈពេលវែង។ | ដូចជាអ្នករស់នៅរាជធានីភ្នំពេញ យកលុយទៅទិញដី និងបើករោងចក្រផ្ទាល់ខ្លួនមួយនៅខេត្តសៀមរាបអញ្ចឹងដែរ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
