បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះធ្វើការវិភាគលើកត្តាម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ចនានា (ដូចជា ផ.ស.ស ការផ្គត់ផ្គង់ប្រាក់ អតិផរណា អត្រាការប្រាក់ និងភាពបើកចំហរនៃសេដ្ឋកិច្ច) ដែលមានឥទ្ធិពលដល់សកម្មភាពវិនិយោគនៅប្រទេសវៀតណាម ចាប់ពីឆ្នាំ ២០១២ ដល់ ២០២២។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះប្រើប្រាស់ទិន្នន័យប្រចាំត្រីមាសចំនួន ៤៤ គំរូ ដោយអនុវត្តវិធីសាស្ត្រសេដ្ឋកិច្ចមាត្រ (Econometrics) ដើម្បីវាស់ស្ទង់ឥទ្ធិពលរយៈពេលខ្លី និងរយៈពេលវែង។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| ARDL with Bound Test គំរូ ARDL រួមបញ្ចូលជាមួយការធ្វើតេស្ត Bound Test |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការវិភាគទិន្នន័យទោះបីជាអថេរមានកម្រិតសមាហរណកម្មចម្រុះគ្នារវាង I(0) និង I(1) ក៏ដោយ។ វាស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ការសិក្សាដែលមានទំហំគំរូតូច (Small sample sizes)។ | មិនអាចប្រើប្រាស់បានទេប្រសិនបើមានអថេរណាមួយស្ថិតក្នុងកម្រិតសមាហរណកម្ម I(2)។ ការកំណត់កម្រិត Lag (Lag length) ទាមទារការជ្រើសរើសយ៉ាងប្រុងប្រយ័ត្នដើម្បីជៀសវាងកំហុស។ | បានបញ្ជាក់ពីអត្ថិភាពនៃទំនាក់ទំនងរយៈពេលវែងរវាងកត្តាម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច និងការវិនិយោគ (តម្លៃ F-statistic = ៤,០០៤ ធំជាងតម្លៃ upper bound)។ |
| Error Correction Model (ECM) គំរូកែតម្រូវកំហុស (ECM) |
មានសមត្ថភាពអាចចាប់យកសក្ដានុពលក្នុងរយៈពេលខ្លី និងបង្ហាញពីល្បឿននៃការកែតម្រូវត្រឡប់ទៅរកតុល្យភាពរយៈពេលវែងវិញ។ | ទាមទារជាដាច់ខាតនូវអត្ថិភាពនៃទំនាក់ទំនងរយៈពេលវែង (Cointegration) ជាមុនសិន ទើបអាចបង្កើតគំរូនេះបាន។ | បានបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ថា ការកើនឡើងអត្រាការប្រាក់ចំនួន ១% នឹងធ្វើឱ្យការវិនិយោគរយៈពេលខ្លីធ្លាក់ចុះប្រមាណ ៣០,៤៨ ពាន់លានដុង។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារមិនបានបញ្ជាក់លម្អិតអំពីថ្លៃដើម ឬទំហំធនធានកុំព្យូទ័រដែលត្រូវប្រើប្រាស់នោះទេ ប៉ុន្តែការអនុវត្តគំរូសេដ្ឋកិច្ចមាត្រនេះទាមទារធនធានចាំបាច់មួយចំនួន។
ការសិក្សានេះពឹងផ្អែកទាំងស្រុងលើទិន្នន័យម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសវៀតណាមក្នុងចន្លោះឆ្នាំ ២០១២ ដល់ ២០២២។ ដោយសាររចនាសម្ព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ច អត្រាអតិផរណា និងគោលនយោបាយរូបិយវត្ថុវៀតណាមខុសប្លែកពីកម្ពុជា ការយកលទ្ធផលនេះមកអនុវត្តដោយផ្ទាល់អាចមានភាពលម្អៀង។ កម្ពុជាមានសេដ្ឋកិច្ចដែលពឹងផ្អែកខ្លាំងលើប្រាក់ដុល្លារ (High Dollarization) ដែលធ្វើឱ្យឥទ្ធិពលនៃការផ្គត់ផ្គង់ប្រាក់និងអត្រាការប្រាក់ក្នុងស្រុកអាចមានប្រតិកម្មខុសគ្នាទាំងស្រុងពីរៀតណាម។
ទោះបីជាលទ្ធផលផ្ទាល់មិនអាចយកមកប្រើប្រាស់បានទាំងស្រុង ប៉ុន្តែវិធីសាស្ត្រគំរូ ARDL នេះមានអត្ថប្រយោជន៍ខ្លាំងណាស់សម្រាប់ការវិភាគគោលនយោបាយនៅកម្ពុជា។
ការបំពាក់នូវវិធីសាស្ត្រសេដ្ឋកិច្ចមាត្រនេះ នឹងជួយស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធរបស់កម្ពុជាអាចបង្កើតគោលនយោបាយសេដ្ឋកិច្ចដោយផ្អែកលើការវិភាគទិន្នន័យជាក់ស្តែង ប្រកបដោយភាពច្បាស់លាស់។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Autoregressive Distributed Lag (ARDL) | គំរូសេដ្ឋកិច្ចមាត្រដែលប្រើសម្រាប់វិភាគទំនាក់ទំនងរវាងអថេរឆ្លងកាត់ពេលវេលា ដោយពិនិត្យមើលឥទ្ធិពលនៃតម្លៃអតីតកាលរបស់អថេរនោះផ្ទាល់ (Autoregressive) និងតម្លៃអតីតកាលរបស់អថេរដទៃទៀត (Distributed Lag) មកលើតម្លៃបច្ចុប្បន្ន។ វាមានប្រសិទ្ធភាពទោះបីជាអថេរមានកម្រិតសមាហរណកម្មខុសគ្នា (I(0) និង I(1)) ក៏ដោយ។ | ដូចជាការទស្សន៍ទាយពិន្ទុប្រឡងរបស់អ្នកថ្ងៃនេះ ដោយផ្អែកលើពិន្ទុចាស់របស់អ្នក និងម៉ោងសិក្សារបស់អ្នកក្នុងសប្តាហ៍មុនៗ។ |
| Bound test | វិធីសាស្ត្រធ្វើតេស្តស្ថិតិនៅក្នុងគំរូ ARDL ដើម្បីកំណត់ថាតើអថេរមានទំនាក់ទំនងរយៈពេលវែង (Cointegration) ជាមួយគ្នាឬអត់ ដោយប្រៀបធៀបតម្លៃ F-statistic ទៅនឹងតម្លៃដែនកំណត់ខាងលើ (Upper bound) និងខាងក្រោម (Lower bound)។ | ដូចជាការធ្វើតេស្តមើលថាតើមិត្តភក្តិពីរនាក់ទោះបីជាមានចរិតខុសគ្នា (ដើរលឿន និងដើរយឺត) តើពួកគេនៅតែបន្តដើរលើផ្លូវតែមួយជាមួយគ្នាក្នុងរយៈពេលយូរឬទេ? បើកាត់ហួសខ្សែបន្ទាត់កំណត់ មានន័យថាពួកគេពិតជាទៅជាមួយគ្នា។ |
| Error Correction Model (ECM) | គំរូវិភាគដែលវាស់ស្ទង់ពីល្បឿននៃការកែតម្រូវត្រឡប់ទៅរកចំណុចតុល្យភាពរយៈពេលវែងវិញ បន្ទាប់ពីមានការរំខាន ឬបម្រែបម្រួលក្នុងរយៈពេលខ្លី។ វាបង្ហាញពីទំនាក់ទំនងថាមវន្ត (Dynamic relationship) រវាងអថេរ។ | ដូចជាការទាញកៅស៊ូកង ពេលអ្នកព្រលែងវា (ការរំខាន) វានឹងលោតត្រឡប់មករកសភាពដើមវិញ (តុល្យភាព) ហើយ ECM គឺជារង្វាស់នៃល្បឿននៃការត្រឡប់មកវិញនោះ។ |
| STL Decomposition | វិធីសាស្ត្រស្ថិតិ (Seasonal and Trend decomposition using Loess) ក្នុងការបំបែកទិន្នន័យស៊េរីពេលវេលា ដើម្បីកាត់ចេញនូវឥទ្ធិពលរដូវកាល (Seasonal patterns) និងនិន្នាការ (Trends) ធ្វើឱ្យទិន្នន័យកាន់តែមានភាពសុក្រឹតសម្រាប់ការវិភាគ។ | ដូចជាការញែកសំឡេងរំខាន (សំឡេងខ្យល់ សំឡេងឡាន) ចេញពីចម្រៀង ដើម្បីឱ្យយើងស្តាប់ឮតែសំឡេងអ្នកច្រៀងច្បាស់ល្អ។ |
| Unit Root Test | ការធ្វើតេស្តស្ថិតិ (ដូចជា Augmented Dickey-Fuller ឬ Phillips-Perron) ដើម្បីពិនិត្យមើលថាតើទិន្នន័យស៊េរីពេលវេលាមានភាពនឹងនរ (Stationary) ដែរឬទេ ដែលជាលក្ខខណ្ឌចាំបាច់ដើម្បីជៀសវាងការទទួលបានលទ្ធផលក្លែងក្លាយ (Spurious regression)។ | ដូចជាការត្រួតពិនិត្យមើលគ្រឹះផ្ទះមុននឹងសង់ជាន់បន្ថែម បើគ្រឹះមិនរឹងមាំ (មាន Unit Root) នោះផ្ទះនឹងអាចដួលរលំ (លទ្ធផលវិភាគខុស)។ |
| Heteroskedasticity | បាតុភូតនៅក្នុងគំរូស្ថិតិដែលរ៉ាវ្យង់ (Variance) នៃកំហុស (Error terms) មិនថេរតាមពេលវេលា ដែលអាចធ្វើឱ្យការវាយតម្លៃលទ្ធផលស្ថិតិលែងសូវមានសុក្រឹតភាព និងមិនអាចទុកចិត្តបាន។ | ដូចជាការបាញ់ស៊ីបកាំភ្លើង ដែលគ្រាប់ដំបូងៗចំគោលដៅល្អ ប៉ុន្តែពេលបាញ់កាន់តែច្រើនគ្រាប់ចាប់ផ្តើមខ្ទាតរាយប៉ាយខុសគោលដៅកាន់តែខ្លាំង។ |
| Money supply (M2) | រង្វាស់នៃការផ្គត់ផ្គង់ប្រាក់នៅក្នុងសេដ្ឋកិច្ច ដែលរួមបញ្ចូលទាំងប្រាក់សុទ្ធដែលកំពុងចរាចរណ៍ ប្រាក់បញ្ញើដែលមានតម្រូវការ និងប្រាក់បញ្ញើមានកាលកំណត់ដែលអាចបំប្លែងជាសាច់ប្រាក់បានយ៉ាងងាយ។ | ដូចជាបរិមាណឈាមដែលកំពុងរត់ក្នុងរាងកាយមនុស្ស ដែលជួយទ្រទ្រង់ដល់ដំណើរការនៃសរីរាង្គផ្សេងៗ (សកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ច និងការវិនិយោគ)។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
