បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះស្រាវជ្រាវអំពីទំនាក់ទំនងរវាងសកលភាវូបនីយកម្ម ការអភិវឌ្ឍហិរញ្ញវត្ថុ កំណើនសេដ្ឋកិច្ច ការបំពុលបរិស្ថាន (ការបញ្ចេញឧស្ម័ន CO2) និងការប្រើប្រាស់ថាមពលកកើតឡើងវិញនៅប្រទេសវៀតណាមពីឆ្នាំ ១៩៩៥ ដល់ ២០១៩។ វាស្វែងយល់ពីកត្តាដែលជម្រុញ និងរារាំងការផ្លាស់ប្តូរទៅរកសេដ្ឋកិច្ចថាមពលស្អាត។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្របរិមាណដោយផ្អែកលើទិន្នន័យស៊េរីពេលវេលា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Auto-Regressive Distributed Lag (ARDL) approach គំរូ ARDL (Auto-Regressive Distributed Lag) |
មានសមត្ថភាពអាចវិភាគលើអថេរដែលមានកម្រិតសមាហរណកម្មចម្រុះ (I(0) និង I(1)) និងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់សម្រាប់សំណាកទិន្នន័យតូច (ឧទាហរណ៍ ទិន្នន័យ២៥ឆ្នាំ)។ | មិនអាចអនុវត្តបានទេប្រសិនបើមានអថេរណាមួយមានកម្រិតសមាហរណកម្ម I(2) ហើយទាមទារការកំណត់កម្រិតភាពយឺតយ៉ាវ (lag) ឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។ | រកឃើញទំនាក់ទំនងតុល្យភាពរយៈពេលវែង ដោយបង្ហាញថាកំណើន GDP ១% ធ្វើឱ្យការប្រើប្រាស់ថាមពលកកើតឡើងវិញធ្លាក់ចុះ ៣,១៣%។ |
| Error Correction Model (ECM) ម៉ូដែលកែតម្រូវកំហុស (Error Correction Model) |
អាចចាប់យកសក្ដានុពលនៃការប្រែប្រួលក្នុងរយៈពេលខ្លី និងល្បឿននៃការកែតម្រូវត្រឡប់ទៅរកតុល្យភាពរយៈពេលវែងវិញបន្ទាប់ពីមានការរំខាន (Shock)។ | ទាមទារឱ្យមានទំនាក់ទំនងសហសមាហរណកម្ម (Cointegration) រយៈពេលវែងជាមុនសិន ទើបអាចបង្កើតម៉ូដែលនេះបាន។ | មេគុណកែតម្រូវកំហុសគឺ -០,៥៦៨ ដែលបង្ហាញថាប្រព័ន្ធមានសមត្ថភាពកែតម្រូវត្រឡប់ទៅរកតុល្យភាពរយៈពេលវែងវិញបន្ទាប់ពីមានការប៉ះទង្គិចក្នុងរយៈពេលខ្លី។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះមិនបានបញ្ជាក់យ៉ាងលម្អិតអំពីតម្លៃផ្នែករឹង (Hardware) នោះទេ ប៉ុន្តែវាទាមទារកម្មវិធីស្ថិតិ និងទិន្នន័យកម្រិតម៉ាក្រូសម្រាប់ការវិភាគទិន្នន័យស៊េរីពេលវេលា។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយផ្តោតលើទិន្នន័យរបស់ប្រទេសវៀតណាមចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៩៥ ដល់ ២០១៩ ដែលជាប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍មានសេដ្ឋកិច្ចពឹងផ្អែកលើថាមពលប្រពៃណី។ លទ្ធផលនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះកម្ពុជាមានបរិបទសេដ្ឋកិច្ច ការអភិវឌ្ឍ និងឧបសគ្គក្នុងការផ្លាស់ប្តូរថាមពល (តម្លៃដើមទុនខ្ពស់) ប្រហាក់ប្រហែលនឹងប្រទេសវៀតណាមក្នុងដំណាក់កាលអភិវឌ្ឍន៍នេះ។
វិធីសាស្ត្រ និងរបកគំហើញនៃការសិក្សានេះមានប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការវាយតម្លៃ និងរៀបចំគោលនយោបាយថាមពលស្អាតនៅកម្ពុជា។
សរុបមក ការយល់ដឹងពីកត្តាទាំងនេះជួយឱ្យរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាអាចតម្រង់ទិសគោលនយោបាយសេដ្ឋកិច្ច និងហិរញ្ញវត្ថុ ដើម្បីគាំទ្រការផ្លាស់ប្តូរទៅរកថាមពលស្អាតដោយមិនរារាំងកំណើនសេដ្ឋកិច្ច។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Auto-Regressive Distributed Lag (ARDL) | ជាគំរូសេដ្ឋកិច្ចមាត្រដែលប្រើសម្រាប់វិភាគទំនាក់ទំនងរវាងអថេរក្នុងរយៈពេលខ្លី និងរយៈពេលវែង ដោយវាស់ស្ទង់ឥទ្ធិពលនៃតម្លៃអតីតកាលរបស់អថេរនោះផ្ទាល់ (Auto-Regressive) និងតម្លៃអតីតកាលនៃអថេរដទៃទៀត (Distributed Lag)។ វាមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់សូម្បីតែទិន្នន័យមានកម្រិតសមាហរណកម្មខុសគ្នា (I(0) និង I(1))។ | ដូចជាការទស្សន៍ទាយលទ្ធផលប្រឡងរបស់សិស្សម្នាក់ដោយមើលលើពិន្ទុចាស់របស់គេពីខែមុនៗរួមជាមួយនឹងចំនួនម៉ោងដែលគេបានរៀនកាលពីសប្តាហ៍មុនបូកបញ្ចូលគ្នា។ |
| Error Correction Model (ECM) | ជាម៉ូដែលគណិតវិទ្យាដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ដើម្បីវាស់ស្ទង់ពីល្បឿននៃការកែតម្រូវ ឬដំណើរត្រឡប់ទៅរកតុល្យភាពរយៈពេលវែងវិញ បន្ទាប់ពីមានបម្រែបម្រួល ឬការរំខានណាមួយ (Shock) ក្នុងរយៈពេលខ្លីដែលធ្វើឱ្យប្រព័ន្ធបាត់បង់តុល្យភាព។ | ដូចជារបារកៅស៊ូកងដែលត្រូវគេទាញឱ្យយឺតខុសពីប្រវែងដើម (ការរំខានរយៈពេលខ្លី) ប៉ុន្តែវានឹងកន្ត្រាក់ត្រឡប់មករកប្រវែងដើមវិញ (តុល្យភាពរយៈពេលវែង) ក្នុងល្បឿនណាមួយ។ |
| Augmented Dickey-Fuller (ADF) test | ជាការធ្វើតេស្តស្ថិតិដើម្បីពិនិត្យមើលថាតើទិន្នន័យស៊េរីពេលវេលាមួយមានលក្ខណៈនឹងនរ (Stationary) ឬអត់ ពោលគឺចង់ដឹងថាតើមធ្យមភាគ (Mean) និងវ៉ារ្យង់ (Variance) របស់វាមិនប្រែប្រួលតាមពេលវេលាឬយ៉ាងណា មុននឹងយកវាទៅវិភាគ។ | ដូចជាការពិនិត្យមើលចង្វាក់បេះដូងរបស់មនុស្សម្នាក់ ថាតើវាលោតស្មើល្អនិងថេរឬទេ (Stationary) ឬមួយក៏លោតខុសចង្វាក់ឡើងចុះមិនទៀងទាត់ ដែលទាមទារការព្យាបាលមុននឹងយកអ្នកជំងឺទៅវះកាត់។ |
| Bound Test | ជាការធ្វើតេស្តស្ថិតិនៅក្នុងគំរូ ARDL ដើម្បីបញ្ជាក់ថាតើអថេរដែលយើងកំពុងសិក្សា (ឧ. កំណើនសេដ្ឋកិច្ច និង ការប្រើប្រាស់ថាមពល) ពិតជាមានទំនាក់ទំនងតុល្យភាពទៅវិញទៅមកក្នុងរយៈពេលវែង (Cointegration) ដែរឬទេ។ | ដូចជាការសង្កេតមើលមិត្តភ័ក្តិពីរនាក់ ថាតើទោះបីជាពួកគេឈ្លោះគ្នាមួយរយៈខ្លី ក៏ពួកគេនៅតែបន្តធ្វើជាមិត្តសម្លាញ់នឹងគ្នាក្នុងរយៈពេលយូរអង្វែងដែរឬទេ។ |
| KOF Globalization Index | ជាសន្ទស្សន៍ដែលបង្កើតឡើងដើម្បីវាស់ស្ទង់កម្រិតនៃសកលភាវូបនីយកម្មរបស់ប្រទេសមួយ ដោយផ្អែកលើវិមាត្រចម្បងៗចំនួនបីគឺ៖ សេដ្ឋកិច្ច (ទំហំពាណិជ្ជកម្ម និងវិនិយោគ) សង្គម (ការផ្លាស់ប្តូរព័ត៌មាន និងវប្បធម៌) និងនយោបាយ (ការចូលរួមក្នុងសន្ធិសញ្ញាអន្តរជាតិ)។ | ដូចជាពិន្ទុវាយតម្លៃសិស្សម្នាក់ពីភាពរួសរាយរាក់ទាក់នៅក្នុងសាលា ដោយមើលលើចំនួនមិត្តភ័ក្តិដែលគេមាន ការចូលរួមសកម្មភាពសាលា និងចំនួនក្លឹបដែលគេចូលជាសមាជិក។ |
| Financial Development | សំដៅលើកម្រិតនៃការរីកចម្រើននៃប្រព័ន្ធហិរញ្ញវត្ថុក្នុងប្រទេសមួយ ដូចជាការកើនឡើងនៃទំហំឥណទានធនាគារផ្ដល់ឱ្យវិស័យឯកជន ទីផ្សារភាគហ៊ុន និងភាពងាយស្រួលក្នុងការទទួលបានប្រាក់កម្ចីពីស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុសម្រាប់ពង្រីកប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ច។ | ដូចជាការស្ថាបនាប្រព័ន្ធប្រឡាយទឹកខ្វាត់ខ្វែងក្នុងភូមិ ដែលជួយឱ្យកសិករគ្រប់រូបងាយស្រួលទាញយកទឹក (ប្រាក់ទុន) ទៅស្រោចស្រពដំណាំ (គម្រោងវិនិយោគ) របស់ពួកគេបានយ៉ាងងាយ។ |
| CUSUM (Cumulative Sum of Recursive Residuals) | ជាការធ្វើតេស្តក្រាហ្វិកមួយប្រភេទដើម្បីពិនិត្យមើលស្ថិរភាពនៃរចនាសម្ព័ន្ធមេគុណនៅក្នុងម៉ូដែលសេដ្ឋកិច្ចមាត្រតាមពេលវេលា ដោយធានាថាលទ្ធផលនៃម៉ូដែលមិនមានការប្រែប្រួលខ្លាំងខុសប្រក្រតីដែលធ្វើឱ្យបាត់បង់ទំនុកចិត្តលើការទស្សន៍ទាយ។ | ដូចជាការបើកបររថយន្តនៅចន្លោះគំនូសគែមផ្លូវទាំងសងខាង ប្រសិនបើរថយន្តនៅតែបើកក្នុងគន្លងផ្លូវដោយមិនរេចង្កូតចេញក្រៅបន្ទាត់ នោះមានន័យថាការបើកបរមានស្ថិរភាពនិងសុវត្ថិភាពល្អ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
