បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះពិនិត្យមើលពីដែនកំណត់និងបញ្ហានៃការប្រើប្រាស់ "ការជំរុញ" (Nudges) ឬបិតាធិបតេយ្យបែបសេរី ដោយចោទសួរថាតើអ្នកបង្កើតគោលនយោបាយពិតជាមានចំណេះដឹងគ្រប់គ្រាន់ និងគ្មានភាពលម្អៀងក្នុងការតម្រង់ទិសឥរិយាបថរបស់ប្រជាពលរដ្ឋឬយ៉ាងណា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្រ្តវិភាគទ្រឹស្តីរួមបញ្ចូលគ្នា ដោយវាយតម្លៃលើអក្សរសិល្ប៍និងទ្រឹស្តីសេដ្ឋកិច្ចនយោបាយ ដើម្បីបង្កើតជាក្របខ័ណ្ឌគំនិតថ្មីមួយក្នុងការពិនិត្យមើលប្រសិទ្ធភាពនៃគោលនយោបាយជំរុញ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Nudge Theory / Libertarian Paternalism ទ្រឹស្តីនៃការជំរុញ / បិតាធិបតេយ្យបែបសេរី (Nudge Theory) |
ជួយមនុស្សដែលមានសនិទានភាពមានកម្រិតឱ្យយកឈ្នះលើបញ្ហាផ្លូវចិត្ត (ដូចជាការពន្យារពេល) ដើម្បីសម្រេចគោលដៅរយៈពេលវែងដោយមិនប្រើការបង្ខិតបង្ខំ។ វាងាយស្រួលក្នុងការផ្លាស់ប្តូរជម្រើសលំនាំដើម (Default options)។ | មានលក្ខណៈរៀបចំចាត់ចែង (Manipulative) អាចរារាំងដល់ដំណើរការនៃការរៀនសូត្រពីកំហុសរបស់បុគ្គល និងសន្មតថាអ្នកបង្កើតគោលនយោបាយដឹងច្បាស់ពីចំណូលចិត្តពិតប្រាកដរបស់ប្រជាជន។ | មានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការពិសោធន៍ជាក់ស្តែងរយៈពេលខ្លី (ឧទាហរណ៍៖ អត្រាប្រើប្រាស់ម៉ាស៊ីនចែកចាយក្លរីននៅកេនយ៉ាកើនឡើងដល់ ៦០% ធៀបនឹង ៧% សម្រាប់ក្រុមធម្មតា)។ |
| Behavioral Public Choice & Hayekian Institutionalism ជម្រើសសាធារណៈបែបអាកប្បកិរិយា និងវិទ្យាស្ថាននិយមរបស់ Hayek |
ទទួលស្គាល់ថាអ្នកបង្កើតគោលនយោបាយក៏មានភាពលម្អៀងនៃការគិត (Cognitive biases) ដែរ និងផ្តោតសំខាន់លើយន្តការទីផ្សារវិមជ្ឈការដែលអនុញ្ញាតឱ្យមានការរៀនសូត្រតាមរយៈការសាកល្បងនិងកំហុស។ | មិនផ្តល់នូវឧបករណ៍គោលនយោបាយដែលងាយស្រួលនិងរហ័សនោះទេ ប៉ុន្តែទាមទារឱ្យមានការវិភាគស៊ីជម្រៅលើបរិបទស្ថាប័ននិងប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ច។ | បង្ហាញថាអ្នកតាក់តែងច្បាប់ជារឿយៗធ្លាក់ចូលក្នុង "ការបំភាន់នៃជម្រៅនៃការពន្យល់" (Illusion of explanatory depth) ដែលនាំឱ្យមានការកើនឡើងនូវបទប្បញ្ញត្តិខុសឆ្គងនិងបរាជ័យរបស់រដ្ឋាភិបាល។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះគឺជាការស្រាវជ្រាវបែបទ្រឹស្តី ដូច្នេះមិនមានបញ្ជាក់ពីតម្រូវការផ្នែករឹង (Hardware) ឬផ្នែកទន់ (Software) ជាក់លាក់នោះទេ ប៉ុន្តែវាទាមទារនូវធនធានចំណេះដឹង និងទិន្នន័យពិសោធន៍ដើម្បីអនុវត្តគោលនយោបាយ។
ការសិក្សានេះទាញយកទិន្នន័យ និងឧទាហរណ៍ពីការពិសោធន៍នៅតាមប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ (ដូចជាគម្រោងជីកសិកម្មនៅកេនយ៉ា) និងប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍ (កម្មវិធីសន្សំប្រាក់នៅអាមេរិក និងអង់គ្លេស) ព្រមទាំងលទ្ធផលពិសោធន៍លើបុគ្គលិកធនាគារពិភពលោក (World Bank)។ ភាពចម្រុះនៃបរិបទនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះវាបង្ហាញថាភាពលម្អៀងនៃការគិតកើតមានលើមនុស្សគ្រប់ស្រទាប់វណ្ណៈ សូម្បីតែអ្នកជំនាញក៏ដោយ ដូច្នេះការចម្លងគោលនយោបាយពីក្រៅប្រទេសដោយមិនគិតពីបរិបទស្ថាប័នក្នុងស្រុកអាចនាំឱ្យបរាជ័យ។
ក្របខ័ណ្ឌទ្រឹស្តីរួមបញ្ចូលគ្នានេះមានសារៈប្រយោជន៍ខ្លាំងណាស់សម្រាប់អ្នកតាក់តែងគោលនយោបាយនៅកម្ពុជា ដើម្បីចៀសវាងការប្រើប្រាស់អំណាចរដ្ឋជ្រុលក្នុងការកែប្រែអាកប្បកិរិយាប្រជាជន។
ការទទួលស្គាល់ពីដែនកំណត់នៃចំណេះដឹងរបស់អ្នកជំនាញ និងការជំរុញឱ្យមានយន្តការវិមជ្ឈការ នឹងជួយកម្ពុជាបង្កើតបាននូវគោលនយោបាយសាធារណៈដែលមានចីរភាព និងមិនរឹតត្បិតសេរីភាពប្រជាជន។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Nudge | គឺជាការធ្វើអន្តរាគមន៍ ឬការរចនាបរិស្ថានជុំវិញដើម្បីជំរុញ ឬបង្វែរអាកប្បកិរិយារបស់មនុស្សឱ្យធ្វើការសម្រេចចិត្តក្នុងទិសដៅណាមួយដែលគេគិតថាល្អសម្រាប់ពួកគេ ដោយមិនមានការបង្ខិតបង្ខំ ឬដកហូតជម្រើសផ្សេងទៀតឡើយ។ | ដូចជាការដាក់ផ្លែឈើនៅកម្រិតកម្ពស់ភ្នែកក្នុងអាហារដ្ឋាន ដើម្បីទាក់ទាញឱ្យអ្នកទិញញ៉ាំរបស់ល្អចំពោះសុខភាព ជំនួសឱ្យការលាក់បង្អែមនៅកន្លែងពិបាកយក។ |
| Libertarian paternalism | ជាទស្សនៈគោលនយោបាយដែលជឿថារដ្ឋាភិបាល ឬស្ថាប័ន (ក្នុងនាមជាអ្នកគ្រប់គ្រង) អាចរៀបចំប្រព័ន្ធដើម្បីណែនាំប្រជាជនឱ្យសម្រេចចិត្តបានល្អប្រសើរសម្រាប់ជីវិតរបស់ពួកគេ ប៉ុន្តែនៅតែរក្សាសិទ្ធិសេរីភាពពេញលេញឱ្យពួកគេអាចបដិសេធជម្រើសទាំងនោះបានដោយសេរី។ | ដូចជាឪពុកម្តាយរៀបចំបាយម្ហូបមានជីវជាតិទុកលើតុស្រាប់ៗឱ្យកូនញ៉ាំ តែបើកូនចង់ទៅទិញនំកញ្ចប់ញ៉ាំខ្លួនឯងក៏នៅតែអាចធ្វើបានដោយគ្មានការហាមឃាត់ការ។ |
| Bounded rationality | ជាទស្សនាទានដែលពិពណ៌នាថាសមត្ថភាពក្នុងការគិតប្រកបដោយហេតុផលរបស់មនុស្សគឺមានកម្រិត ដោយសារតែបញ្ហាកង្វះខាតព័ត៌មាន ពេលវេលា និងដែនកំណត់នៃខួរក្បាលក្នុងការវិភាគ រហូតធ្វើឱ្យមនុស្សមិនអាចសម្រេចចិត្តបានល្អឥតខ្ចោះគ្រប់ពេលនោះទេ។ | ដូចជាការដើរទិញទូរស័ព្ទថ្មី ដែលយើងមិនអាចស្រាវជ្រាវគ្រប់ម៉ាកទូទាំងពិភពលោកបានទេ យើងត្រឹមតែជ្រើសរើសមួយណាដែលមើលទៅ "សមរម្យអាចទទួលយកបាន" ក្នុងចំណោម៣ទៅ៤ម៉ាកដែលយើងស្គាល់ប៉ុណ្ណោះ។ |
| Choice architecture | គឺជាការរៀបចំ ឬការចាត់ចែងរចនាសម្ព័ន្ធនៃជម្រើសផ្សេងៗដែលត្រូវបានបង្ហាញទៅកាន់មនុស្ស ដែលការរៀបចំនោះអាចជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងដល់អាកប្បកិរិយា និងការសម្រេចចិត្តរបស់ពួកគេ (ឧទាហរណ៍៖ ការកំណត់ជម្រើសលំនាំដើម - default options)។ | ដូចជាការរចនាម៉ឺនុយភោជនីយដ្ឋាន ដោយដាក់ម្ហូបដែលហាងចង់លក់ដាច់បំផុតនៅក្នុងប្រអប់ធំៗ និងមានរូបភាពទាក់ទាញជាងគេ។ |
| Hyperbolic discounting | ជាបាតុភូតផ្លូវចិត្តដែលមនុស្សតែងតែផ្តល់តម្លៃខ្ពស់ទៅលើរង្វាន់ ឬផលប្រយោជន៍ដែលទទួលបានភ្លាមៗនៅចំពោះមុខ ជាជាងផលប្រយោជន៍ធំជាងដែលនឹងទទួលបាននៅពេលអនាគត ដែលជាញឹកញាប់បណ្តាលឱ្យមានបញ្ហាខ្វះការគ្រប់គ្រងខ្លួនឯង (Procrastination)។ | ដូចជាការជ្រើសរើសយកប្រាក់ ១០ដុល្លារ ឥឡូវនេះភ្លាមៗ ជំនួសឱ្យការរង់ចាំយកប្រាក់ ១៥ដុល្លារ នៅខែក្រោយ។ |
| Heuristics | គឺជាវិធីសាស្ត្រគិតកាត់ ឬវិធានការដោះស្រាយបញ្ហាបែបប្រញាប់ប្រញាល់ដែលខួរក្បាលមនុស្សបង្កើតឡើងដើម្បីសម្រួលដល់ការសម្រេចចិត្តដ៏ស្មុគស្មាញ និងជួយសន្សំសំចៃពេលវេលា ទោះបីជាពេលខ្លះវាអាចនាំឱ្យមានកំហុស ឬភាពលម្អៀងក៏ដោយ។ | ដូចជាការទាយថាហាងគុយទាវណាមានរសជាតិឆ្ងាញ់ជាងគេ ដោយគ្រាន់តែមើលថាហាងមួយណាមានម៉ូតូចតច្រើនជាងគេនៅពីមុខ ដោយមិនបាច់ចូលភ្លក់គ្រប់ហាង។ |
| Illusion of explanatory depth | ជាការភាន់ច្រឡំរបស់មនុស្ស (រួមទាំងអ្នកជំនាញ ឬអ្នកបង្កើតគោលនយោបាយ) ដែលជឿជាក់លើសលុបថាខ្លួនឯងយល់ដឹងស៊ីជម្រៅពីដំណើរការនៃប្រព័ន្ធសង្គម ឬបញ្ហាស្មុគស្មាញណាមួយ ទាំងដែលការពិតខ្លួនមានចំណេះដឹងត្រឹមតែរាក់កំផែល ឬត្រួសៗប៉ុណ្ណោះ។ | ដូចជាពេលយើងគិតថាយើងយល់ច្បាស់ពីរបៀបដំណើរការរបស់កង់ តែបើសុំឱ្យយើងគូរគំនូសតាងលម្អិតពីរបៀបដែលច្រវ៉ាក់ និងកង់ធ្មេញភ្ជាប់គ្នា យើងបែរជាគូរមិនចេញ។ |
| Government failures | គឺជាស្ថានភាពដែលអន្តរាគមន៍របស់រដ្ឋាភិបាល ឬអ្នកតាក់តែងច្បាប់ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាទីផ្សារ បែរជាបង្កើតនូវលទ្ធផលអាក្រក់ជាងមុន ឬមានភាពអសមត្ថភាពដោយសារតែការគិតប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន ការស្វែងរកអំណាច ឬការខ្វះខាតព័ត៌មានគ្រប់ជ្រុងជ្រោយ។ | ដូចជាពេលគ្រូពេទ្យព្យាយាមចាក់ថ្នាំព្យាបាលជំងឺផ្តាសាយធម្មតា តែបែរជាធ្វើឱ្យអ្នកជំងឺមានប្រតិកម្មថ្នាំធ្ងន់ធ្ងររហូតដល់ចូលសង្គ្រោះបន្ទាន់។ |
| Dispersed knowledge | ជាគំនិតរបស់លោក Hayek ដែលបញ្ជាក់ថាចំណេះដឹង និងព័ត៌មានជាក់ស្តែងអំពីស្ថានភាពនៃពេលវេលា និងទីកន្លែងនីមួយៗ ត្រូវបានបំបែក និងកាន់កាប់ដោយបុគ្គលរាប់លាននាក់នៅក្នុងសង្គម មិនមែនប្រមូលផ្តុំនៅកន្លែងតែមួយ ឬអាចត្រូវបានក្តោបក្តាប់ដោយអ្នកធ្វើផែនការកណ្តាលណាម្នាក់ឡើយ។ | ដូចជាការប្រកួតទាយចំនួនគ្រាប់ស្ករគ្រាប់ក្នុងក្រឡ ដែលគ្មាននរណាម្នាក់ដឹងចម្លើយពិតប្រាកដទេ ប៉ុន្តែបើកាត់មធ្យមភាគពីការទាយរបស់មនុស្ស១ពាន់នាក់ ចម្លើយនោះនឹងកៀកទៅនឹងការពិតបំផុត។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
