បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយចម្ងល់ថា ហេតុអ្វីបានជារដ្ឋាភិបាលមួយចំនួនសម្រេចចិត្តធ្វើកំណែទម្រង់រដ្ឋសុខុមាលភាពដែលប្រឈមនឹងការបាត់បង់សម្លេងឆ្នោត ខណៈរដ្ឋាភិបាលផ្សេងទៀតដែលស្ថិតក្នុងស្ថានភាពស្រដៀងគ្នាបែរជាមិនធ្វើ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះអនុវត្តសេដ្ឋកិច្ចអាកប្បកិរិយាទៅក្នុងវិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយ ដោយប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រវិភាគប្រៀបធៀបលើទិន្នន័យប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់រដ្ឋាភិបាល។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Expected Utility Theory / Rational Choice Theory ទ្រឹស្តីអត្ថប្រយោជន៍រំពឹងទុក / ទ្រឹស្តីជម្រើសសមហេតុផល |
សន្មតថាមនុស្សធ្វើការសម្រេចចិត្តដោយសមហេតុផល និងគិតពីផលចំណេញអតិបរមា ដែលងាយស្រួលក្នុងការធ្វើគំរូសេដ្ឋកិច្ចនិងទស្សន៍ទាយតាមបែបប្រពៃណី។ | បរាជ័យក្នុងការបកស្រាយពីមូលហេតុដែលរដ្ឋាភិបាល ឬអ្នកនយោបាយហ៊ានប្រថុយប្រថានខ្លាំងនៅពេលប្រឈមមុខនឹងការខាតបង់ ឬនៅពេលដែលពួកគេធ្វើការសម្រេចចិត្តមិនសមហេតុផល។ | មិនអាចពន្យល់ពីភាពខុសគ្នានៃការសម្រេចចិត្តធ្វើកំណែទម្រង់របស់រដ្ឋាភិបាល ដែលស្ថិតក្នុងស្ថានភាពស្ថាប័ននិងនយោបាយស្រដៀងគ្នាបានល្អនោះទេ។ |
| Prospect Theory (using fsQCA) ទ្រឹស្តីនៃការរំពឹងទុក (រួមផ្សំជាមួយការវិភាគ fsQCA) |
អាចពន្យល់យ៉ាងច្បាស់ពីអាកប្បកិរិយារបស់រដ្ឋាភិបាល ដោយផ្អែកលើចិត្តសាស្ត្រមនុស្ស (ការស្អប់ខ្ពើមការខាតបង់ - Loss aversion) និងបង្ហាញថាទ្រឹស្តីនេះអាចអនុវត្តលើការសម្រេចចិត្តជារួម (Collective decision-making) ផងដែរ។ | ពិបាកក្នុងការកំណត់ចំណុចយោង (Reference point) និងទាមទារការសិក្សាស៊ីជម្រៅពីបរិបទ គោលដៅ និងការជម្រុញចិត្តរបស់អ្នកសម្រេចចិត្តនីមួយៗ។ | រកឃើញថាការធ្លាក់ចុះនៃស្ថានភាពសេដ្ឋកិច្ចសង្គម រួមផ្សំជាមួយជំហរនយោបាយទន់ខ្សោយ គឺជាលក្ខខណ្ឌចាំបាច់ (Necessary condition) សម្រាប់ជំរុញឲ្យមានកំណែទម្រង់ដែលគ្មានប្រជាប្រិយភាព។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះមិនបានបញ្ជាក់ពីការប្រើប្រាស់ធនធានកុំព្យូទ័រ ឬផ្នែករឹង (Hardware) ស្មុគស្មាញនោះទេ ដោយសារវាជាការសិក្សាផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយ ប៉ុន្តែវាទាមទារទិន្នន័យជាក់ស្តែង និងកម្មវិធីវិភាគទិន្នន័យគុណភាពប្រភេទសិត (Set-theoretic methods)។
ការសិក្សានេះផ្ដោតសំខាន់ទៅលើរដ្ឋាភិបាលនៃប្រទេសអឺរ៉ុបលោកខាងលិចចំនួន៤ (អង់គ្លេស ដាណឺម៉ាក ហូឡង់ និងអាល្លឺម៉ង់) ក្នុងចន្លោះឆ្នាំ១៩៧៩ ដល់២០០៥។ ទិន្នន័យនេះតំណាងឱ្យប្រព័ន្ធប្រជាធិបតេយ្យជឿនលឿន និងមានរដ្ឋសុខុមាលភាពរឹងមាំ ដែលមានភាពខុសគ្នាស្រឡះពីបរិបទនយោបាយនៅប្រទេសកម្ពុជាដែលមានប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រង និងស្ថានភាពសេដ្ឋកិច្ចខុសគ្នា។ យ៉ាងណាក្តី កត្តាចិត្តសាស្ត្រនៃការខ្លាចការបាត់បង់ (Loss aversion) និងការធ្វើសេចក្តីសម្រេចចិត្តក្រោមហានិភ័យរបស់ថ្នាក់ដឹកនាំ គឺមានលក្ខណៈសកលនិងអាចឆ្លុះបញ្ចាំងពីសន្តានចិត្តមនុស្សទូទៅ។
ទោះបីជាបរិបទនយោបាយខុសគ្នាក៏ដោយ ទ្រឹស្តីនៃការរំពឹងទុក (Prospect Theory) នេះមានសារៈប្រយោជន៍ខ្ាំងសម្រាប់អ្នកស្រាវជ្រាវកម្ពុជា ក្នុងការយល់ដឹងពីការធ្វើសេចក្តីសម្រេចចិត្តរបស់រដ្ឋាភិបាល និងថ្នាក់ដឹកនាំស្ថាប័នផ្សេងៗ។
ជារួម ការបញ្ជ្រាបទ្រឹស្តីចិត្តសាស្ត្រនេះចូលក្នុងការវិភាគគោលនយោបាយ នឹងជួយឱ្យអ្នកស្រាវជ្រាវនៅកម្ពុជាអាចទស្សន៍ទាយ និងយល់ពីយន្តការនៅពីក្រោយការសម្រេចចិត្ត 'ប្រថុយប្រថាន' ឬ 'អភិរក្សនិយម' របស់អ្នកមានអំណាចបានកាន់តែសុក្រឹតនិងមានភាពប្រាកដនិយមជាងមុន។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Prospect theory | ទ្រឹស្តីចិត្តសាស្ត្រសេដ្ឋកិច្ចដែលពន្យល់ពីរបៀបដែលមនុស្សធ្វើការសម្រេចចិត្តនៅពេលប្រឈមនឹងហានិភ័យ ដោយផ្អែកលើការវាយតម្លៃរវាងការខាតបង់និងផលចំណេញធៀបនឹងចំណុចយោង (Reference Point) បច្ចុប្បន្ន ជាជាងការគិតតែពីផលប្រយោជន៍សរុប។ | ដូចជាការគិតរបស់មនុស្សលេងល្បែង ដែលខ្លាចចាញ់ពេលកំពុងចំណេញ តែហ៊ានចាក់ធំ (ប្រថុយ) ពេលកំពុងចាញ់ដើម្បីស្រោចស្រង់ដើមវិញ។ |
| Loss aversion | និន្នាការផ្លូវចិត្តដែលមនុស្សមានអារម្មណ៍ឈឺចាប់ឬស្អប់ខ្ពើមចំពោះការខាតបង់ ខ្លាំងជាងអារម្មណ៍ត្រេកអរចំពោះការទទួលបានផលចំណេញក្នុងទំហំប៉ុនគ្នា (ឧទាហរណ៍៖ ការឈឺចាប់ពេលបាត់បង់លើសលុបជាងការសប្បាយចិត្តពេលទទួលបាន)។ | ដូចជាអារម្មណ៍ស្តាយក្រោយនិងខឹងសម្បារខ្លាំងពេលជ្រុះបាត់លុយ១០ដុល្លារ បើទោះបីជាអ្នកទើបតែរើសបាន១០ដុល្លារមុននេះបន្តិចក៏ដោយ។ |
| Status quo bias | ការចង់រក្សាស្ថានភាពបច្ចុប្បន្នឱ្យនៅដដែល ដោយសារតែគេយល់ថាការផ្លាស់ប្តូរណាមួយអាចនាំមកនូវហានិភ័យ ឬការខាតបង់ច្រើនជាងផលចំណេញ។ | ដូចជាការបន្តញ៉ាំម្ហូបនៅហាងចាស់ដដែលៗ ព្រោះខ្លាចទៅសាកហាងថ្មីហើយអត់ឆ្ងាញ់ខាតលុយទទេៗ។ |
| Fuzzy-set qualitative comparative analysis (fsQCA) | វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវដែលរួមបញ្ចូលទាំងទិន្នន័យគុណភាពនិងបរិមាណ ដើម្បីវិភាគរកមើលថាតើលក្ខខណ្ឌ ឬបន្សំនៃលក្ខខណ្ឌណាខ្លះដែលចាំបាច់ (Necessary) ឬគ្រប់គ្រាន់ (Sufficient) ដើម្បីឱ្យលទ្ធផលណាមួយកើតឡើង។ | ដូចជាការស្វែងរកថាតើគ្រឿងផ្សំមួយណាខ្លះ (ដូចជាអំបិល ឬស្ករ) ជាចាំបាច់ដើម្បីធ្វើឲ្យសម្លមួយឆ្ងាញ់ ដោយវាស់ស្ទង់ត្រឹមកម្រិតប្រហាក់ប្រហែល ជាជាងការថ្លឹងទម្ងន់លម្អិត។ |
| Escalating commitment | ការបន្តបោះទុន ឬចំណាយពេលវេលានិងធនធានទៅលើគម្រោង ឬការសម្រេចចិត្តណាមួយដែលកំពុងតែបរាជ័យ ដោយសារតែគេសោកស្តាយនូវអ្វីដែលបានចំណាយរួចមកហើយ (Sunk costs)។ | ដូចជាការទ្រាំមើលកុនអត់ដឹងរឿងរហូតដល់ចប់ គ្រាន់តែព្រោះស្តាយលុយដែលបានទិញសំបុត្រចូលមើលរួចហើយ។ |
| Endowment effect | បាតុភូតដែលមនុស្សវាយតម្លៃលើរបស់ដែលខ្លួនកំពុងមានកម្មសិទ្ធិ ខ្ពស់ជាងតម្លៃពិតប្រាកដនៅលើទីផ្សារ ឬខ្ពស់ជាងរបស់ដូចគ្នាដែលខ្លួនមិនទាន់មាន ដែលធ្វើឱ្យពួកគេពិបាកនឹងលះបង់របស់នោះ។ | ដូចជាក្មេងដែលមិនព្រមដូរប្រដាប់ក្មេងលេងចាស់របស់ខ្លួន ជាមួយប្រដាប់ក្មេងលេងថ្មីស្រឡាងរបស់មិត្តភក្តិ ព្រោះគិតថារបស់ខ្លួនមានតម្លៃជាង។ |
| Domain of losses | បរិបទឬស្ថានភាពដែលអ្នកធ្វើការសម្រេចចិត្តវាយតម្លៃថាខ្លួនឯងកំពុងតែស្ថិតក្នុងភាពខាតបង់ ឬធ្លាក់ចុះពីស្ថានភាពដើម ដែលកត្តានេះជំរុញឱ្យពួកគេហ៊ានទទួលយកហានិភ័យកាន់តែខ្ពស់ (Risk-accepting)។ | ដូចជាអ្នករកស៊ី ពេលកំពុងជំពាក់បំណុលគេវ័ណ្ឌក (Domain of losses) ហ៊ានខ្ចីលុយគេបន្ថែមយកមកប្រថុយវិនិយោគ ដើម្បីសង្ឃឹមថានឹងរួចខ្លួន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
