បញ្ហា (The Problem)៖ តើវិធានការមិនមែនពន្ធគយ (NTM) ដូចជារបាំងបច្ចេកទេសពាណិជ្ជកម្ម និងវិធានការអនាម័យ មានផលប៉ះពាល់យ៉ាងណាខ្លះដល់ការនាំចេញកាហ្វេរបស់ប្រទេសវៀតណាមទៅកាន់ទីផ្សារអន្តរជាតិ?
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានប្រើប្រាស់ទិន្នន័យបន្ទះ (Panel Data) ពីឆ្នាំ ២០១១ ដល់ ២០១៩ នៃប្រទេសនាំចូលចំនួន ២៥ ដោយអនុវត្តវិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃតាមបែបសេដ្ឋកិច្ចមាត្រ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Standard Gravity Model (Log-Linearized OLS) គំរូទំនាញស្តង់ដារ (Standard Gravity Model / OLS) |
ងាយស្រួលយល់ និងអនុវត្តសម្រាប់ការវិភាគពាណិជ្ជកម្មទូទៅ ដែលមានទិន្នន័យពេញលេញ។ មានភាពសាមញ្ញក្នុងការបកស្រាយលទ្ធផលជាទម្រង់ភាគរយ។ | មិនអាចដោះស្រាយបញ្ហាលំហូរពាណិជ្ជកម្មស្មើរសូន្យ (Zero trade flows) បានទេ ដែលនាំឱ្យមានការលុបទិន្នន័យចោល និងបង្កជាភាពលំអៀង។ | មិនត្រូវបានជ្រើសរើសសម្រាប់ការវិភាគចម្បងដោយសារតែបញ្ហាទិន្នន័យលំអៀងនៅពេលទំហំពាណិជ្ជកម្មស្មើរសូន្យ។ |
| Poisson Pseudo-Maximum Likelihood (PPML) Gravity Model គំរូទំនាញដោយប្រើវិធីសាស្ត្រ PPML |
អាចដោះស្រាយបញ្ហាលំហូរពាណិជ្ជកម្មស្មើរសូន្យ (Zero trade) យ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព និងផ្តល់ការប៉ាន់ស្មានត្រឹមត្រូវទោះបីជាទិន្នន័យមានភាពខុសគ្នាខ្លាំង (Heteroskedasticity) ក៏ដោយ។ | ទាមទារចំណេះដឹងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចមាត្រកម្រិតខ្ពស់ កម្មវិធីវិភាគឯកទេស និងការរៀបចំទិន្នន័យបន្ទះ (Panel Data) ដែលមានភាពស្មុគស្មាញច្រើន។ | ម៉ូដែលបានបង្ហាញថាវិធានការ TBT ១ កាត់បន្ថយការនាំចេញ ០,០០៧% ចំណែកឯវិធានការ SPS ជួយបង្កើនការនាំចេញ ០,០០៣៨% វិញ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារឱ្យមានកម្មវិធីស្ថិតិ និងការប្រមូលទិន្នន័យពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិខ្នាតធំពីប្រភពផ្សេងៗគ្នា ដែលភាគច្រើនជាទិន្នន័យបើកទូលាយ (Open-source) សម្រាប់អ្នកស្រាវជ្រាវ។
ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ទិន្នន័យនាំចេញកាហ្វេរបស់ប្រទេសវៀតណាមទៅកាន់ដៃគូពាណិជ្ជកម្មចំនួន ២៥ ពីឆ្នាំ ២០១១ ដល់ ២០១៩។ លទ្ធផលនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីបរិបទប្រទេសវៀតណាម ដែលមានសេដ្ឋកិច្ចមាត្រដ្ឋានធំ (Economies of scale) មានកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរី (FTAs) ច្រើន និងបទពិសោធន៍យូរឆ្នាំក្នុងការដោះស្រាយរនាំងពាណិជ្ជកម្ម។ វត្ថុនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះកម្ពុជាក៏ជាប្រទេសនាំចេញកសិផលដែលកំពុងពង្រីកទីផ្សារ និងត្រូវប្រឈមមុខនឹងបទដ្ឋានតឹងរ៉ឹង (SPS និង TBT) ពីទីផ្សារអន្តរជាតិដូចគ្នា។
វិធីសាស្ត្រ និងរបកគំហើញពីការសិក្សានេះ គឺអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ក្នុងការរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រនាំចេញកសិផល។
សរុបមក ការស្វែងយល់និងអនុវត្តតាមស្តង់ដារអន្តរជាតិ (SPS) ដោយ chủ động គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រចាំបាច់សម្រាប់កម្ពុជា ក្នុងការប្រែក្លាយឧបសគ្គឱ្យទៅជាអត្ថប្រយោជន៍ប្រកួតប្រជែងសម្រាប់ការនាំចេញ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| NTM | វិធានការមិនមែនពន្ធគយ គឺជាគោលនយោបាយពាណិជ្ជកម្មក្រៅពីការយកពន្ធ ដែលប្រទេសនានាប្រើប្រាស់ដើម្បីគ្រប់គ្រង ឬរឹតត្បិតទំនិញនាំចូល ដូចជាការកំណត់កូតា លក្ខខណ្ឌអនាម័យ ឬស្តង់ដារបច្ចេកទេស។ | វាដូចជាច្បាប់វិន័យដែលភ្ញៀវត្រូវអនុវត្តតាមពេលចូលផ្ទះអ្នក (ឧទាហរណ៍ ត្រូវដោះស្បែកជើង ឬពាក់ម៉ាស់) ក្រៅពីការបង់លុយថ្លៃសំបុត្រចូល។ |
| SPS | វិធានការអនាម័យនិងភូតគាមអនាម័យ គឺជាច្បាប់និងស្តង់ដារកំណត់ដោយប្រទេសនាំចូល ដើម្បីធានាថាចំណីអាហារ រុក្ខជាតិ និងសត្វ មានសុវត្ថិភាពសម្រាប់ការប្រើប្រាស់ និងមិនផ្ទុកមេរោគចម្លងផ្សេងៗ។ | វាដូចជាការតម្រូវឱ្យធ្វើតេស្តសុខភាព និងពិនិត្យមេរោគជាមុនសិន ទើបអនុញ្ញាតឱ្យសិស្សថ្មីចូលរៀនក្នុងសាលាបាន។ |
| TBT | របាំងបច្ចេកទេសចំពោះពាណិជ្ជកម្ម គឺជាតម្រូវការបច្ចេកទេស ការវេចខ្ចប់ និងការបិទស្លាកសញ្ញា ដែលផលិតផលមួយត្រូវតែបំពេញតាម ដើម្បីអាចលក់នៅលើទីផ្សារនៃប្រទេសនាំចូលបាន។ | វាដូចជាការប្រឡងយកប័ណ្ណបើកបរ ដែលអ្នកត្រូវចេះច្បាប់ និងមានលក្ខណៈសម្បត្តិយានយន្តគ្រប់គ្រាន់ ទើបអាចបើកបរលើផ្លូវសាធារណៈបាន។ |
| GM | គំរូទំនាញសេដ្ឋកិច្ច (Gravity Model) ជារូបមន្តសេដ្ឋកិច្ចមាត្រដែលប្រើដើម្បីព្យាករណ៍ទំហំពាណិជ្ជកម្មរវាងប្រទេសពីរ ដោយផ្អែកលើទំហំសេដ្ឋកិច្ច (GDP) និងចម្ងាយភូមិសាស្ត្ររវាងប្រទេសទាំងពីរ។ | វាដូចជាច្បាប់ទំនាញផែនដី ដែលប្រទេសធំៗនៅជិតគ្នា មានកម្លាំងទាក់ទាញធ្វើពាណិជ្ជកម្មជាមួយគ្នាខ្លាំងជាងប្រទេសតូចៗដែលនៅឆ្ងាយពីគ្នា។ |
| PPML | គឺជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិ (Poisson Pseudo-Maximum Likelihood) ប្រើសម្រាប់ប៉ាន់ស្មានទិន្នន័យក្នុងគំរូទំនាញ ដែលមានសមត្ថភាពខ្ពស់ក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាទិន្នន័យដែលមានតម្លៃស្មើរសូន្យ (ពេលប្រទេសពីរគ្មានការធ្វើពាណិជ្ជកម្មសោះ)។ | វាដូចជាម៉ាស៊ីនគិតលេខពិសេសដែលអាចបូកសរុប និងទាញយកនិន្នាការទិន្នន័យបានយ៉ាងត្រឹមត្រូវ ទោះបីជាមានចន្លោះប្រហោងទទេរ (លេខសូន្យ) ជាច្រើននៅក្នុងបញ្ជីក៏ដោយ។ |
| NTB | របាំងមិនមែនពន្ធគយ (Non-Trade Barrier) គឺជាវិធានការរឹតត្បិតពាណិជ្ជកម្មដែលប្រទេសមួយបង្កើតឡើងក្នុងគោលបំណងការពារឧស្សាហកម្មក្នុងស្រុករបស់ខ្លួន ដោយធ្វើឱ្យទំនិញនាំចូលមានតម្លៃថ្លៃ ឬពិបាកចូលទីផ្សារ។ | វាដូចជាការធ្វើឱ្យផ្លូវចូលផ្ទះអ្នកជិតខាងមានឧបសគ្គច្រើន ដើម្បីបង្ខំឱ្យភ្ញៀវងាកមកទិញឥវ៉ាន់នៅផ្ទះរបស់យើងវិញ។ |
| FTA | កិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរី គឺជាសន្ធិសញ្ញារវាងប្រទេសពីរ ឬច្រើន ដើម្បីកាត់បន្ថយ ឬលុបបំបាត់ពន្ធគយ និងរបាំងពាណិជ្ជកម្ម ដើម្បីសម្រួលដល់ការដោះដូរទំនិញនិងសេវាកម្ម។ | វាដូចជាកាតសមាជិក (VIP Card) ដែលអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកដើរទិញទំនិញក្នុងផ្សារបានដោយមិនបាច់បង់ថ្លៃសំបុត្រចូលទ្វារ។ |
| Ramsey-reset | គឺជាការធ្វើតេស្តស្ថិតិនៅក្នុងសេដ្ឋកិច្ចមាត្រ ដើម្បីពិនិត្យមើលថាតើម៉ូដែលសេដ្ឋកិច្ចដែលបានរៀបចំឡើង មានការខកខានមិនបានបញ្ចូលអថេរចាំបាច់ណាមួយឬអត់ (ដើម្បីបញ្ជាក់ពីភាពត្រឹមត្រូវនៃទម្រង់ម៉ូដែល)។ | វាដូចជាការភ្លក់សម្លរមុននឹងដួសដាក់ចាន ដើម្បីពិនិត្យមើលថាតើយើងមានភ្លេចដាក់អំបិល ឬគ្រឿងផ្សំសំខាន់ណាមួយឬទេ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
