បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះស្រាវជ្រាវពីការវិវត្តនៃវិសមភាពបែងចែកប្រាក់ចំណូលនិងចំណាយនៅក្នុងប្រទេសកាមេរូនចន្លោះឆ្នាំ ១៩៨៤ និង ១៩៩៦ ដែលជាអំឡុងពេលនៃវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចធ្ងន់ធ្ងរ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ទិន្នន័យពីការអង្កេតកម្រិតជីវភាពគ្រួសារថ្នាក់ជាតិចំនួនពីរ រួចធ្វើការគណនាបំបែកប្រភពនៃវិសមភាពដោយផ្អែកលើលក្ខណៈសេដ្ឋកិច្ចសង្គម។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Gini Decomposition based on Shapley-value approach ការបំបែកមេគុណ Gini ដោយផ្អែកលើវិធីសាស្ត្រតម្លៃ Shapley |
ផ្តល់នូវការបំបែកតម្លៃបានយ៉ាងសុក្រឹត (Exact decomposition) ដោយបូកបញ្ចូលគ្នាបាន១០០% គ្មានបន្សល់តម្លៃសំណល់ (Residual) និងដោះស្រាយបញ្ហាអន្តរកម្មរវាងកត្តាបានល្អ។ | មានភាពស្មុគស្មាញក្នុងការគណនា និងទាមទារកម្លាំងម៉ាស៊ីនកុំព្យូទ័រខ្លាំងនៅពេលមានអថេរច្រើន ព្រោះវាត្រូវគណនារាល់ទម្រង់បន្សំ (Permutations) ទាំងអស់នៃកត្តា។ | បានបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ថា វិសមភាពក្នុងក្រុម (Within-groups inequality) ដូចជាតាមកម្រិតអប់រំ និងតំបន់ រួមចំណែកពន្យល់ពី ៦៦% ទៅ ៩៧% នៃវិសមភាពសរុប។ |
| Analytical Gini Decomposition (Traditional) ការបំបែកមេគុណ Gini តាមបែបវិភាគស្តង់ដារ |
ងាយស្រួលក្នុងការគណនា និងត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយសម្រាប់ការបំបែកប្រភពចំណូល ឬតាមក្រុមប្រជាជនដោយមិនសូវស្មុគស្មាញ។ | តែងតែបន្សល់ទុកនូវតម្លៃសំណល់ (Residual term/Interaction effect) ដែលធ្វើឱ្យការបកស្រាយពីទំហំនៃការរួមចំណែកពិតប្រាកដរបស់ក្រុមនីមួយៗមិនសូវមានភាពច្បាស់លាស់។ | ឯកសារនេះមិនបានប្រើប្រាស់វិធីនេះជាគោលទេ ប៉ុន្តែបានលើកឡើងពីវិធីនេះដើម្បីប្រៀបធៀបបង្ហាញពីភាពត្រឹមត្រូវខ្ពស់ជាងនៃវិធីសាស្ត្រ Shapley-value។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការវិភាគនេះទាមទារទិន្នន័យអង្កេតកម្រិតជីវភាពគ្រួសារខ្នាតធំ និងកម្មវិធីស្ថិតិដែលអាចអនុវត្តក្បួនគណនាស្មុគស្មាញនៃទ្រឹស្តីហ្គេមសហការ (Cooperative game theory)។
ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ទិន្នន័យអង្កេតគ្រួសារថ្នាក់ជាតិរបស់ប្រទេសកាមេរូនចំនួនពីរដំណាក់កាល (ឆ្នាំ ១៩៨៤ មាន ៥៤៧៤ គ្រួសារ និងឆ្នាំ ១៩៩៦ មានជាង ១៧០០ គ្រួសារ) ដែលជាអំឡុងពេលប្រឈមនឹងវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចធ្ងន់ធ្ងរ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការយល់ដឹងពីរបៀបដែលការប្រែប្រួលសេដ្ឋកិច្ចម៉ាក្រូ (ដូចជាវិបត្តិសកល ឬកំណើនឆាប់រហ័ស) ជះឥទ្ធិពលខុសៗគ្នាទៅលើក្រុមប្រជាជនផ្សេងៗគ្នា គឺជារឿងចាំបាច់បំផុតដើម្បីចៀសវាងការវាយតម្លៃខុសពីស្ថានភាពជាក់ស្តែង។
វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃនេះមានសារៈសំខាន់និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ក្នុងការស្វែងយល់ពីប្រភពដើមនៃវិសមភាពប្រាក់ចំណូលនិងចំណាយ ដើម្បីរៀបចំគោលនយោបាយកាត់បន្ថយភាពក្រីក្រឱ្យចំគោលដៅ។
ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្របំបែក Shapley-value នឹងជួយរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាផ្លាស់ប្តូរពីការវាយតម្លៃសមធម៌ជារួមថ្នាក់ជាតិ ទៅជាការដោះស្រាយបញ្ហាវិសមភាពផ្ទៃក្នុងដ៏ជាក់លាក់តាមភូមិសាស្ត្រ យេនឌ័រ និងកម្រិតអប់រំប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Gini coefficient (មេគុណ Gini) | គឺជារង្វាស់ស្ថិតិដែលគេប្រើជាទូទៅបំផុតដើម្បីវាស់វែងពីកម្រិតនៃវិសមភាពនៃការបែងចែកប្រាក់ចំណូល ឬទ្រព្យសម្បត្តិនៅក្នុងសង្គមណាមួយ។ វាមានតម្លៃចន្លោះពី ០ (សមធម៌ឥតខ្ចោះ) ទៅ ១ (វិសមភាពទាំងស្រុង ឬមានតែម្នាក់ក្តោបក្តាប់ទ្រព្យទាំងអស់)។ | ដូចជាពិន្ទុដែលប្រាប់យើងថា នំខេកមួយដុំត្រូវបានកាត់ចែកឱ្យមនុស្សគ្រប់គ្នាស្មើៗគ្នា (ពិន្ទុ ០) ឬមានមនុស្សតែម្នាក់យកនំខេកទាំងអស់ (ពិន្ទុ ១)។ |
| Shapley-value approach (វិធីសាស្ត្រតម្លៃ Shapley) | គឺជាវិធីសាស្ត្រគណនាដែលមានប្រភពចេញពីទ្រឹស្តីហ្គេមសហការ (Cooperative game theory) ដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់នៅក្នុងការសិក្សានេះដើម្បីបំបែកមេគុណ Gini ឱ្យដាច់ពីគ្នាដោយសុក្រឹត ដើម្បីរកមើលថាតើកត្តានីមួយៗ (ដូចជាការអប់រំ តំបន់រស់នៅ) រួមចំណែកប៉ុន្មានភាគរយពិតប្រាកដដល់វិសមភាពសរុប។ | ដូចជាការគណនាថាតើកីឡាករម្នាក់ៗស៊ុតបញ្ចូលទី និងបញ្ជូនបាល់បានប៉ុន្មានដង ដើម្បីកំណត់ប្រាក់រង្វាន់ដែលពួកគេម្នាក់ៗគួរទទួលបានដោយយុត្តិធម៌បំផុតនៅក្នុងការប្រកួតជាក្រុម។ |
| Lorenz curve (ខ្សែកោង Lorenz) | គឺជាក្រាហ្វិកតំណាងឱ្យការបែងចែកប្រាក់ចំណូល ឬទ្រព្យសម្បត្តិ។ វាបង្ហាញពីទំនាក់ទំនងរវាងភាគរយបូកសរុបនៃចំនួនប្រជាជន (តម្រង់ជួរពីអ្នកក្របំផុតទៅអ្នកមានបំផុត) និងភាគរយបូកសរុបនៃប្រាក់ចំណូលដែលពួកគេទទួលបាន។ | ដូចជាការតម្រង់ជួរមនុស្សពីក្របំផុតទៅមានបំផុត រួចគូសខ្សែបន្ទាត់មួយដើម្បីមើលថា តើក្រុមអ្នកក្រដែលនៅខាងមុខគេមានលុយប៉ុន្មានភាគរយធៀបនឹងលុយសរុប។ បើខ្សែនោះកោងធ្លាក់ចុះកាន់តែជ្រៅ មានន័យថាគម្លាតអ្នកមាននិងអ្នកក្រកាន់តែធំ។ |
| Adult equivalent scale (មាត្រដ្ឋានសមមូលមនុស្សពេញវ័យ) | គឺជាឧបករណ៍ប្រជាសាស្ត្រដែលប្រើដើម្បីកែតម្រូវទិន្នន័យចំណាយ ឬចំណូលរបស់គ្រួសារ ដោយផ្អែកលើទំហំនិងសមាសភាពគ្រួសារ (ឧទាហរណ៍ ក្មេងត្រូវបានគិតត្រឹមពាក់កណ្តាលនៃមនុស្សចាស់) ដើម្បីធ្វើឱ្យការប្រៀបធៀបកម្រិតជីវភាពរវាងគ្រួសារផ្សេងៗគ្នាមានភាពត្រឹមត្រូវជាងការចែកជាមធ្យមភាគធម្មតា។ | ដូចជាការគិតលុយថ្លៃហូបប៊ូហ្វេ ដែលមនុស្សធំត្រូវបង់ពេញតម្លៃ (រាប់ជា ១) ចំណែកកូនក្មេងបង់ត្រឹមពាក់កណ្តាល (រាប់ជា ០.៥) ដើម្បីងាយស្រួលគណនាការចំណាយពិតប្រាកដរបស់គ្រួសារនីមួយៗ។ |
| Within-groups inequality (វិសមភាពក្នុងក្រុម) | គឺជាចំណែកនៃវិសមភាពសរុបដែលកើតចេញពីភាពខុសគ្នានៃប្រាក់ចំណូល ឬចំណាយរវាងបុគ្គល ឬគ្រួសារដែលស្ថិតនៅក្នុងក្រុមប្រភេទតែមួយ (ឧទាហរណ៍ ភាពខុសគ្នានៃប្រាក់ចំណូលក្នុងចំណោមអ្នកដែលមានកម្រិតអប់រំថ្នាក់បឋមសិក្សាដូចគ្នា)។ | ដូចជាការប្រៀបធៀបគម្លាតប្រាក់ខែរវាងគ្រូបង្រៀនដូចគ្នា ជំនួសឱ្យការប្រៀបធៀបប្រាក់ខែរវាងគ្រូបង្រៀននិងពេទ្យ។ |
| Between-groups inequality (វិសមភាពរវាងក្រុម) | គឺជាចំណែកនៃវិសមភាពសរុបដែលពន្យល់ដោយភាពខុសគ្នានៃប្រាក់ចំណូល ឬចំណាយមធ្យមរវាងក្រុមផ្សេងៗគ្នា (ឧទាហរណ៍ ភាពខុសគ្នានៃចំណូលមធ្យមរវាងអ្នករស់នៅទីក្រុង និងអ្នករស់នៅជនបទ)។ | ដូចជាការប្រៀបធៀបមើលថាតើប្រាក់ចំណូលមធ្យមរបស់អ្នករស់នៅទីក្រុង មានភាពខុសគ្នាខ្លាំងកម្រិតណាធៀបនឹងអ្នករស់នៅជនបទ។ |
| Cooperative game theory (ទ្រឹស្តីហ្គេមសហការ) | គឺជាសាខាមួយនៃគណិតវិទ្យា និងសេដ្ឋកិច្ចវិទ្យា ដែលសិក្សាពីរបៀបដែលក្រុមអ្នកលេង (អ្នកចូលរួម) ធ្វើអន្តរកម្ម បង្កើតសម្ព័ន្ធភាព និងបែងចែកផលចំណេញដោយយុត្តិធម៌ដោយផ្អែកលើការចូលរួមរបស់ពួកគេ។ វាគឺជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃវិធីសាស្ត្រ Shapley-value។ | ដូចជាច្បាប់ទម្លាប់នៃការបែងចែកប្រាក់ចំណេញពេលអ្នកនិងមិត្តភក្តិរួមទុនគ្នារកស៊ី ដោយធានាថាអ្នកដែលចេញទុនឬកម្លាំងច្រើនជាង ទទួលបានចំណែកភាគលាភសមរម្យ។ |
| Marginal contribution (ការរួមចំណែកបន្ថែម) | នៅក្នុងបរិបទនៃការគណនាតម្លៃ Shapley ការរួមចំណែកបន្ថែមគឺជាការប្រែប្រួល ឬតម្លៃបន្ថែមដែលកើតឡើងនៅពេលដែលកត្តា ឬអថេរជាក់លាក់ណាមួយត្រូវបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងម៉ូដែលគណនាវិសមភាពសរុប។ | ដូចជាការវាស់វែងថាតើទម្ងន់សរុបនៃរទេះកើនឡើងប៉ុន្មានគីឡូ នៅពេលដែលយើងដាក់បន្ថែមបាវអង្ករមួយចូលទៅក្នុងរទេះនោះ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
