បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះវិភាគលើគម្លាតនៃការអភិវឌ្ឍនិងវិសមភាពដែលនៅតែបន្តមានរវាងតំបន់ទីក្រុង និងតំបន់ជនបទនៅក្នុងប្រទេសវៀតណាម ដោយផ្តោតលើទិដ្ឋភាពនៃការអប់រំ ការងារ និងប្រាក់ចំណូល។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រប្រៀបធៀបដោយផ្អែកលើទិន្នន័យបន្ទាប់បន្សំពីការិយាល័យស្ថិតិទូទៅ និងការស្ទង់មតិកម្រិតជីវភាពគ្រួសារវៀតណាម (VHLSS) ចន្លោះឆ្នាំ ២០១៥ ដល់ ២០១៩។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Income-based Poverty Measurement ការវាស់វែងភាពក្រីក្រផ្អែកលើប្រាក់ចំណូល |
ងាយស្រួលក្នុងការប្រមូលទិន្នន័យគណនា និងបង្ហាញពីស្ថានភាពសេដ្ឋកិច្ចផ្ទាល់របស់គ្រួសារតាមរយៈចំណូលប្រចាំខែ។ | មិនបានឆ្លុះបញ្ចាំងពីការខ្វះខាតលើផ្នែកចាំបាច់ផ្សេងៗដូចជា លទ្ធភាពទទួលបានការអប់រំ សេវាថែទាំសុខភាព និងលក្ខខណ្ឌរស់នៅទូទៅ។ | អត្រាភាពក្រីក្រថ្នាក់ជាតិហាក់ដូចជាមានការធ្លាក់ចុះជាបន្តបន្ទាប់រហូតដល់កម្រិត ៥,៨% នៅឆ្នាំ ២០១៦។ |
| Multidimensional Poverty (MDP) Measurement ការវាស់វែងភាពក្រីក្រពហុវិមាត្រ |
ផ្តល់រូបភាពគ្រប់ជ្រុងជ្រោយនៃការលំបាករបស់ប្រជាជន ដោយគិតបញ្ចូលទាំងកត្តាសេដ្ឋកិច្ច សង្គម និងការទទួលបានសេវាសាធារណៈ។ | ទាមទារទិន្នន័យច្រើន មានភាពស្មុគស្មាញក្នុងការវិភាគ និងទាមទារការកំណត់ទម្ងន់សូចនាករនីមួយៗឲ្យបានច្បាស់លាស់។ | បានបង្ហាញឱ្យឃើញពីភាពងាយរងគ្រោះពិតប្រាកដនៅជនបទ ដោយធ្វើឲ្យអត្រាភាពក្រីក្រកើនឡើងត្រឡប់មក ៧,៩% វិញនៅឆ្នាំ ២០១៧។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ដោយសារការសិក្សានេះពឹងផ្អែកលើការវិភាគទិន្នន័យបន្ទាប់បន្សំពីការស្ទង់មតិថ្នាក់ជាតិ វាទាមទារយ៉ាងចាំបាច់នូវកម្មវិធីវិភាគទិន្នន័យស្ថិតិ និងសិទ្ធិស្របច្បាប់ក្នុងការទាញយកទិន្នន័យរដ្ឋ។
ទិន្នន័យសម្រាប់ការសិក្សានេះត្រូវបានប្រមូលផ្តុំទាំងស្រុងនៅក្នុងប្រទេសវៀតណាម (២០១០-២០១៩) ដែលមានបរិបទសេដ្ឋកិច្ចនយោបាយ និងការបែងចែករដ្ឋបាលទីក្រុង/ជនបទខុសពីប្រទេសយើង។ ទោះជាយ៉ាងណាក្តី និន្នាការនៃការធ្វើចំណាកស្រុករបស់យុវជនជនបទដែលគ្មានជំនាញមកកាន់ទីក្រុងដើម្បីស្វែងរកការងារ និងគម្លាតនៃការទទួលបានការអប់រំកម្រិតខ្ពស់ គឺជារូបភាពដែលឆ្លុះបញ្ចាំងយ៉ាងច្បាស់ពីបញ្ហាសង្គមសេដ្ឋកិច្ចបច្ចុប្បន្ននៅកម្ពុជា។
ការប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រវិភាគគម្លាតទីក្រុងនិងជនបទនេះ គឺមានភាពពាក់ព័ន្ធ និងមានប្រយោជន៍ខ្លាំងណាស់សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍគោលនយោបាយនៅកម្ពុជា។
ការប្រើប្រាស់ការវិភាគទិន្នន័យស៊ីជម្រៅលើសូចនាករអប់រំ និងការងារ នឹងជួយស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធនៅកម្ពុជាបង្កើតគោលនយោបាយកាត់បន្ថយគម្លាតសង្គមតំបន់បានចំគោលដៅ និងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Doi Moi (គោលនយោបាយដូយមើយ / កំណែទម្រង់សេដ្ឋកិច្ចវៀតណាម) | គឺជាកម្មវិធីកំណែទម្រង់សេដ្ឋកិច្ចដ៏ធំមួយនៅក្នុងប្រទេសវៀតណាមដែលចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ ១៩៨៦ ក្នុងគោលបំណងផ្លាស់ប្តូរពីប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចផែនការកណ្តាល (សង្គមនិយម) ទៅជាប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចទីផ្សារតាមទិសដៅសង្គមនិយម ដែលបើកចំហរសម្រាប់ការវិនិយោគនិងពាណិជ្ជកម្មសេរី។ | ដូចជាការបើកទ្វារផ្ទះដែលធ្លាប់តែបិទជិត ដើម្បីស្វាគមន៍ភ្ញៀវនិងអ្នកជំនួញឱ្យចូលមករកស៊ី ដែលធ្វើឱ្យសមាជិកគ្រួសារមានឱកាសរកចំណូលបានច្រើនជាងមុន។ |
| Multidimensional Poverty (ភាពក្រីក្រពហុវិមាត្រ) | ជារង្វាស់នៃភាពក្រីក្រដែលមិនត្រឹមតែមើលលើកង្វះខាតប្រាក់ចំណូលប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងវាយតម្លៃលើកង្វះខាតផ្នែកចាំបាច់ផ្សេងៗទៀតដូចជា ការអប់រំ សុខភាព លក្ខខណ្ឌរស់នៅ (ទឹកស្អាត អគ្គិសនី) និងលទ្ធភាពទទួលបានសេវាសាធារណៈដែលគ្រួសារមួយកំពុងជួបប្រទះ។ | ដូចជាការពិនិត្យសុខភាពមនុស្សម្នាក់ ដែលមិនមែនមើលតែទម្ងន់នោះទេ តែត្រូវមើលទាំងសម្ពាធឈាម ចង្វាក់បេះដូង និងរបបអាហារ ដើម្បីវាយតម្លៃថាគាត់ពិតជាមានសុខភាពល្អឬអត់។ |
| Gini coefficient (មេគុណជីនី) | ជាសូចនាករស្ថិតិសម្រាប់វាស់វែងកម្រិតវិសមភាពនៃការបែងចែកប្រាក់ចំណូល ឬទ្រព្យសម្បត្តិនៅក្នុងសង្គម។ វាមានតម្លៃពី ០ ដល់ ១ ដោយតម្លៃ ០ តំណាងឱ្យភាពស្មើគ្នាទាំងស្រុង (មនុស្សគ្រប់រូបមានប្រាក់ចំណូលស្មើគ្នា) ហើយតម្លៃ ១ តំណាងឱ្យវិសមភាពដាច់ខាត (មនុស្សម្នាក់ក្តោបក្តាប់ទ្រព្យទាំងអស់)។ | ដូចជាពិន្ទុសម្រាប់វាស់ថាតើនំខេកមួយដុំត្រូវបានកាត់ចែកស្មើៗគ្នាដល់ក្មេងគ្រប់រូបឬក៏អត់ ប្រសិនបើពិន្ទុកាន់តែខិតទៅជិត ១ មានន័យថាមានក្មេងតែម្នាក់ប៉ុណ្ណោះដែលបាននំច្រើនជាងគេបំផុត។ |
| Net enrolment rate (អត្រាចុះឈ្មោះចូលរៀនសុទ្ធ) | គឺជាសមាមាត្រនៃចំនួនសិស្សដែលបានចុះឈ្មោះចូលរៀនក្នុងកម្រិតថ្នាក់ណាមួយ ដែលមានអាយុស្របតាមច្បាប់កំណត់ (ឧទាហរណ៍៖ ក្មេងអាយុ ៦ឆ្នាំ ចូលរៀនថ្នាក់ទី១) ធៀបនឹងចំនួនប្រជាជនកុមារសរុបដែលមានអាយុនោះនៅក្នុងប្រទេស ឬតំបន់មួយ។ | ដូចជាការរាប់ចំនួនក្មេងអាយុ ៦ ឆ្នាំពិតប្រាកដដែលបានចូលរៀនថ្នាក់ទី១ យកទៅប្រៀបធៀបនឹងចំនួនក្មេងអាយុ ៦ ឆ្នាំទាំងអស់ដែលមាននៅក្នុងភូមិទាំងមូល។ |
| Informal sectors (វិស័យសេដ្ឋកិច្ចក្រៅប្រព័ន្ធ) | សំដៅលើការងារ ឬសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចដែលមិនត្រូវបានចុះបញ្ជីអាជីវកម្មផ្លូវការ គ្មានកិច្ចសន្យាការងារច្បាស់លាស់ និងមិនទទួលបានការគាំពារសង្គម ធានារ៉ាប់រង ឬអត្ថប្រយោជន៍នានាពីរដ្ឋាភិបាលឡើយ។ | ដូចជាអ្នកលក់បន្លែតាមកន្ត្រក ឬអ្នករត់ម៉ូតូឌុប ដែលអាចរកចំណូលបានរាល់ថ្ងៃ តែគ្មានប្រាក់ខែគោល ច្បាប់ឈប់សម្រាក ឬប្រាក់សោធននិវត្តន៍ពេលចាស់ជរា។ |
| Under-employment (ការមានការងារធ្វើមិនពេញលេញ / អនុការងារ) | ជាស្ថានភាពដែលបុគ្គលម្នាក់មានការងារធ្វើដែរ ប៉ុន្តែធ្វើការក្នុងរយៈពេលខ្លី (មិនពេញម៉ោង) មិនអាចរកចំណូលបានគ្រប់គ្រាន់ ឬបង្ខំចិត្តធ្វើការងារដែលទាមទារកម្រិតជំនាញទាបជាងចំណេះដឹងដែលខ្លួនឯងមានដោយសារតែរកការងារត្រូវជំនាញមិនបាន។ | ដូចជាអ្នករៀនចប់ថ្នាក់វិស្វករ ប៉ុន្តែត្រូវទៅធ្វើជាអ្នករត់តុតាមហាងបណ្តោះអាសន្ន ឬមានការងារធ្វើត្រឹមតែ ២ ម៉ោងក្នុងមួយថ្ងៃដោយសាររកការងារពេញម៉ោងមិនបាន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
