បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការធ្លាក់ចុះទីតាំង និងការចូលរួមរបស់ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ីនៅក្នុងខ្សែចង្វាក់តម្លៃពាណិជ្ជកម្មកៅស៊ូសកល ដោយសារភាពទន់ខ្សោយនៅក្នុងវិស័យផលិតកម្មកៅស៊ូផ្នែកខាងលើ និងខាងក្រោម។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះប្រើប្រាស់ទិន្នន័យដើម្បីវាយតម្លៃ និងប្រៀបធៀបការចូលរួមរបស់ឥណ្ឌូនេស៊ីនៅក្នុងទីផ្សារជាមួយប្រទេសចំនួន 35 ផ្សេងទៀត។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Backward GVC Participation Index សន្ទស្សន៍នៃការចូលរួមខ្សែចង្វាក់តម្លៃសកលផ្នែកខាងក្រោយ |
អាចបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ពីកម្រិតនៃការពឹងផ្អែករបស់ឧស្សាហកម្មក្នុងស្រុក ទៅលើការនាំចូលវត្ថុធាតុដើម ឬធាតុចូលពីបរទេសសម្រាប់ការផលិតផលិតផលនាំចេញ។ | មិនបានឆ្លុះបញ្ចាំងពីសមត្ថភាពរបស់ប្រទេសក្នុងការបង្កើតតម្លៃបន្ថែម (Value-added) កម្រិតខ្ពស់ និងការនាំចេញផលិតផលសម្រេចនោះទេ។ | នៅឆ្នាំ ២០២២ ឥណ្ឌូនេស៊ីមានសន្ទស្សន៍ចូលរួមផ្នែកខាងក្រោយ ០.៦៥ (ចំណាត់ថ្នាក់ទី ២១) ដែលបង្ហាញពីការពឹងផ្អែកខ្ពស់លើការនាំចូលធៀបនឹងការនាំចេញ។ |
| Forward GVC Participation Index សន្ទស្សន៍នៃការចូលរួមខ្សែចង្វាក់តម្លៃសកលផ្នែកខាងមុខ |
វាស់វែងបានយ៉ាងល្អនូវសមត្ថភាពរបស់ប្រទេសក្នុងការផ្គត់ផ្គង់វត្ថុធាតុដើមពាក់កណ្តាលសម្រេច ទៅកាន់ប្រទេសផ្សេងៗទៀតដើម្បីកែច្នៃជាផលិតផលសម្រេចសម្រាប់នាំចេញបន្ត។ | ប្រទេសដែលមានសន្ទស្សន៍នេះខ្ពស់ជ្រុល ជារឿយៗបង្ហាញពីភាពទន់ខ្សោយនៅក្នុងវិស័យកែច្នៃក្នុងស្រុក (Downstream sector) ដោយសារតែការនាំចេញតែវត្ថុធាតុដើមរឹង ឬមិនទាន់កែច្នៃ។ | ឥណ្ឌូនេស៊ីមានសន្ទស្សន៍ចូលរួមផ្នែកខាងមុខត្រឹមតែ ០.២៧ ប៉ុណ្ណោះក្នុងឆ្នាំ ២០២២ (ចំណាត់ថ្នាក់ទី ២៦) ដែលបង្ហាញពីការធ្លាក់ចុះនៃការនាំចេញកៅស៊ូទៅកាន់ទីផ្សារពិភពលោក។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះពឹងផ្អែកជាចម្បងលើទិន្នន័យបន្ទាប់បន្សំ និងកម្មវិធីគណនាម៉ាទ្រីសសេដ្ឋកិច្ច ដែលស័ក្តិសមសម្រាប់អ្នកស្រាវជ្រាវដោយមិនចាំបាច់ចំណាយថវិកាចុះប្រមូលទិន្នន័យផ្ទាល់នោះទេ។
ការសិក្សានេះផ្តោតលើទិន្នន័យខ្សែចង្វាក់តម្លៃកៅស៊ូរបស់ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី និងប្រទេសដៃគូពាណិជ្ជកម្មចំនួន ៣៥ ផ្សេងទៀត (រាប់បញ្ចូលទាំងកម្ពុជា) ដោយប្រើប្រាស់ទិន្នន័យពីឆ្នាំ ២០១៥ ដល់ ២០២២។ ទិន្នន័យនេះមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជា ក្នុងការវាយតម្លៃកម្រិតប្រកួតប្រជែងរបស់ខ្លួនធៀបនឹងប្រទេសជិតខាងដូចជា ថៃ វៀតណាម និងឥណ្ឌូនេស៊ី និងដើម្បីស្វែងយល់ពីមូលហេតុនៃការថយចុះទីផ្សារកៅស៊ូរបស់ប្រទេសធំៗ។
វិធីសាស្ត្រវិភាគខ្សែចង្វាក់តម្លៃសកល (GVC) នេះមានសក្តានុពលខ្លាំង និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់បរិបទស្រាវជ្រាវសេដ្ឋកិច្ច និងពាណិជ្ជកម្មនៅកម្ពុជា។
សរុបមក ការស្វែងយល់ពីទីតាំងរបស់ខ្លួននៅក្នុងខ្សែចង្វាក់តម្លៃសកល នឹងជួយកម្ពុជាអាចរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រផ្លាស់ប្តូរពីប្រទេសនាំចេញវត្ថុធាតុដើមតម្លៃទាប ទៅជាប្រទេសផលិតផលិតផលសម្រេចដែលមានតម្លៃបន្ថែមខ្ពស់។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Global Value Chain (GVC) (ខ្សែចង្វាក់តម្លៃសកល) | បណ្តាញនៃដំណាក់កាលផលិតកម្មផ្សេងៗគ្នាដែលកើតឡើងនៅទូទាំងប្រទេសជាច្រើន ចាប់តាំងពីការរចនា ការផ្គត់ផ្គង់វត្ថុធាតុដើម ការដំឡើង រហូតដល់ការចែកចាយ និងសេវាកម្ម។ វាបង្ហាញពីរបៀបដែលប្រទេសនីមួយៗចូលរួមចំណែកបន្ថែមតម្លៃដល់ផលិតផលសម្រេចមួយក្នុងទីផ្សារអន្តរជាតិ។ | ដូចជាការធ្វើនំខេកមួយ ដែលម្សៅមកពីប្រទេសមួយ ស្ករមកពីប្រទេសមួយទៀត ហើយការដុតនំ និងការវេចខ្ចប់ធ្វើឡើងនៅប្រទេសមួយផ្សេងទៀត។ |
| Multi-Regional Input-Output (MRIO) (តារាងធាតុចូល-ធាតុចេញពហុតំបន់) | ជាមូលដ្ឋានទិន្នន័យម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច និងវិធីសាស្ត្រគណនាដែលតាមដានរាល់ប្រតិបត្តិការទិញលក់ទំនិញនិងសេវាកម្មរវាងវិស័យផ្សេងៗគ្នានៅក្នុងបណ្តាប្រទេសជាច្រើន។ ឧបករណ៍នេះជួយឲ្យអ្នកស្រាវជ្រាវដឹងថា តើផលិតផលរបស់ប្រទេសមួយប្រើប្រាស់ធាតុចូលអ្វីខ្លះ និងមានប្រភពមកពីប្រទេសណាខ្លះ។ | ដូចជាបញ្ជីគណនេយ្យដ៏ធំមួយដែលកត់ត្រាលម្អិតថា អ្នកណាទិញអ្វីពីអ្នកណាខ្លះនៅទូទាំងពិភពលោក ដើម្បីរួមគ្នាផលិតទំនិញមួយ។ |
| Backward Linkage (ទំនាក់ទំនងការចូលរួមផ្នែកខាងក្រោយ) | នៅក្នុងក្របខ័ណ្ឌខ្សែចង្វាក់តម្លៃសកល វាមានន័យថាសំដៅលើទំហំ ឬតម្លៃនៃវត្ថុធាតុដើម (ធាតុចូល) ដែលប្រទេសមួយបានទិញ (នាំចូល) ពីបរទេស ដើម្បីយកមកផលិតជាទំនិញសម្រាប់នាំចេញ។ សន្ទស្សន៍នេះកាន់តែខ្ពស់ មានន័យថាប្រទេសនោះពឹងផ្អែកខ្លាំងលើបរទេសសម្រាប់ខ្សែសង្វាក់ផលិតកម្មរបស់ខ្លួន។ | ដូចជាចុងភៅម្នាក់ដែលត្រូវទិញបន្លែនិងសាច់ពីផ្សារ (ពីអ្នកដទៃ) យកមកធ្វើម្ហូបលក់ ជំនួសឱ្យការដាំដុះដោយខ្លួនឯង។ |
| Forward Linkage (ទំនាក់ទំនងការចូលរួមផ្នែកខាងមុខ) | សំដៅលើតម្លៃនៃផលិតផលពាក់កណ្តាលសម្រេច ឬវត្ថុធាតុដើមដែលប្រទេសមួយបាននាំចេញទៅកាន់ប្រទេសផ្សេងទៀត ហើយប្រទេសអ្នកទិញនោះយកវាទៅប្រើប្រាស់ជាធាតុចូលក្នុងការផលិតទំនិញផ្សេងទៀតសម្រាប់នាំចេញបន្តទៅប្រទេសទីបី។ | ដូចជាកសិករលក់ផ្លែឈើទៅឱ្យរោងចក្រ ហើយរោងចក្រនោះយកផ្លែឈើនោះទៅកែច្នៃជាទឹកផ្លែឈើកំប៉ុងលក់បន្ត។ |
| Open Leontief matrix (ម៉ាទ្រីស Leontief បើកចំហ) | ជារូបមន្តគណិតវិទ្យាក្នុងសេដ្ឋកិច្ចសាស្ត្រ (បង្កើតដោយ Wassily Leontief) ដែលប្រើដើម្បីវិភាគពីការពឹងផ្អែកគ្នាទៅវិញទៅមករវាងវិស័យផ្សេងៗក្នុងសេដ្ឋកិច្ច។ វាបង្ហាញពីបរិមាណធាតុចូលសរុប (ទាំងផ្ទាល់និងប្រយោល) ដែលត្រូវការជាចាំបាច់ ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងតម្រូវការចុងក្រោយនៃទំនិញណាមួយ។ | ដូចជារូបមន្តគណនាដែលប្រាប់យើងថា បើយើងចង់ផលិតឡាន១គ្រឿង តើយើងត្រូវការកង់ប៉ុន្មាន ដែកប៉ុន្មាន ហើយរោងចក្រដែកត្រូវការធ្យូងថ្មប៉ុន្មានបន្តទៀតទើបគ្រប់គ្រាន់។ |
| Value-added (តម្លៃបន្ថែម) | តម្លៃពិតប្រាកដដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងអំឡុងពេលដំណើរការផលិតនៅដំណាក់កាលណាមួយ ដែលស្មើនឹងតម្លៃលក់នៃផលិតផលដកចេញនូវថ្លៃដើមនៃវត្ថុធាតុដើមដែលបានទិញមក។ ក្នុងការស្រាវជ្រាវនេះ គេផ្តោតលើការប្រៀបធៀបតម្លៃបន្ថែមដែលរក្សាទុកក្នុងស្រុក ធៀបនឹងតម្លៃដែលហូរចេញទៅក្រៅប្រទេស។ | ដូចជាការយកឈើធម្មតា (តម្លៃ ១០ដុល្លារ) មកច្នៃជាតុដ៏ស្អាតមួយ (លក់បាន ៥០ដុល្លារ) ដូច្នេះតម្លៃបន្ថែមដែលជាងឈើបង្កើតបានគឺ ៤០ដុល្លារ។ |
| Pestalotiopsis disease (ជំងឺផ្សិត Pestalotiopsis) | ជាប្រភេទជំងឺផ្សិតម្យ៉ាងដែលវាយប្រហារលើស្លឹកកៅស៊ូ (Hevea brasiliensis) ធ្វើឲ្យជ្រុះស្លឹកមុនអាយុកាល និងកាត់បន្ថយទិន្នផលជ័រយ៉ាងខ្លាំង។ វាជាកត្តាគីមីជីវសាស្ត្រចម្បងមួយដែលធ្វើឲ្យទិន្នផលកៅស៊ូរបស់ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ីធ្លាក់ចុះក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ។ | ដូចជាជំងឺផ្តាសាយធំដែលឆ្លងរាលដាលដល់ដើមកៅស៊ូ ធ្វើឲ្យវាឈឺ ជ្រុះស្លឹកអស់ និងមិនអាចផ្តល់ជ័របានច្រើនដូចមុន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
