បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះពិនិត្យមើលពីមូលហេតុដែលប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍តែងតែជាប់គាំងក្នុង 'អន្ទាក់ចំណូលមធ្យម' (Middle-income trap) ដោយលើកឡើងថាការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចមិនអាចពឹងផ្អែកតែលើទីផ្សារសេរីនោះទេ ប៉ុន្តែត្រូវមានការរៀបចំយន្តការស្ថាប័នឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកនិពន្ធបានធ្វើការសិក្សាប្រៀបធៀបប្រវត្តិសាស្ត្រសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសចំណូលខ្ពស់ចំនួន ១០ ក្នុងអំឡុងពេលដែលប្រទេសទាំងនោះកំពុងប្រឹងប្រែងតាមឱ្យទាន់ប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍ (Economic catch-up) ដោយបែងចែកយុទ្ធសាស្ត្រអភិវឌ្ឍន៍ជា ៤ ក្រុមធំៗ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Large Enterprise Strategy យុទ្ធសាស្ត្រលើកកម្ពស់សហគ្រាសខ្នាតធំ |
អាចសម្រេចបាននូវសេដ្ឋកិច្ចមាត្រដ្ឋាន (Economies of Scale) យ៉ាងឆាប់រហ័ស និងបង្កើនភាពប្រកួតប្រជែងតម្លៃនៅលើទីផ្សារអន្តរជាតិ។ | ប្រឈមនឹងហានិភ័យនៃការផលិតលើសតម្រូវការ (Over-capacity) និងទាមទារឱ្យមានទីផ្សារក្នុងស្រុកធំ ឬគោលនយោបាយជំរុញការនាំចេញខ្លាំងក្លា។ | សហរដ្ឋអាមេរិក ជប៉ុន និងកូរ៉េខាងត្បូង ទទួលបានជោគជ័យតាមរយៈការប្រើប្រាស់ស្ថាប័នរដ្ឋដើម្បីជួយសម្រួលការធ្វើសមាហរណកម្ម និងគ្រប់គ្រងការផលិតលើសលប់។ |
| Natural Resource Processing Strategy យុទ្ធសាស្ត្រកែច្នៃធនធានធម្មជាតិ |
ប្រើប្រាស់ធនធានដែលសម្បូរស្រាប់ដើម្បីបង្កើតភោគទុន (Rents) និងអាចអភិវឌ្ឍបន្តទៅជាផលិតផលដែលមានតម្លៃបន្ថែមខ្ពស់។ | ងាយប្រឈមនឹងបណ្តាសារធនធានធម្មជាតិ (Resource Curse) ប្រសិនបើគ្មានប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងកម្មសិទ្ធិ និងបែងចែកភោគទុនប្រកបដោយតម្លាភាព។ | ស៊ុយអែត ន័រវែស និងដាណឺម៉ាក ជោគជ័យក្នុងការចៀសវាងបណ្តាសារធនធានធម្មជាតិ ដោយប្រើប្រាស់សហគ្រាសរដ្ឋ សហករណ៍ និងនវានុវត្តន៍បន្តបន្ទាប់លើផលិតផល Low-tech។ |
| SME Support Strategy យុទ្ធសាស្ត្រគាំទ្រសហគ្រាសធុនតូច និងមធ្យម (SMEs) |
បង្កើតបណ្តាញផលិតកម្មដែលមានភាពបត់បែនខ្ពស់ កាត់បន្ថយវិសមភាពសង្គម និងពង្រឹងសេដ្ឋកិច្ចមូលដ្ឋាន។ | SMEs ជួបការលំបាកក្នុងការវិនិយោគលើការស្រាវជ្រាវ (R&D) និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធធុនធ្ងន់ ដែលទាមទារការជួយជ្រោមជ្រែងខ្លាំងពីរដ្ឋ។ | តៃវ៉ាន់ និងអុីតាលី ប្រើប្រាស់សហគ្រាសរដ្ឋដើម្បីវិនិយោគលើឧស្សាហកម្មដើមខ្សែ (Upstream) និងបង្កើតបណ្តាញស្រាវជ្រាវកណ្តាលដើម្បីគាំទ្របច្ចេកវិទ្យាដល់ SMEs។ |
| FDI Hub Strategy យុទ្ធសាស្ត្រមជ្ឈមណ្ឌលវិនិយោគផ្ទាល់ពីបរទេស (FDI) |
អាចទាក់ទាញបច្ចេកវិទ្យា និងទុនពីក្រៅប្រទេសបានយ៉ាងលឿន ស័ក្តិសមសម្រាប់ប្រទេសដែលខ្វះខាតធនធានក្នុងស្រុក។ | ងាយរងគ្រោះពីការហូរចេញនៃមូលធន និងវិបត្តិហិរញ្ញវត្ថុពិភពលោក ប្រសិនបើគ្មានការគ្រប់គ្រងលំហូរទុនម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ចបានល្អ (ដូចករណីប្រទេសអៀរឡង់)។ | សិង្ហបុរីជោគជ័យតាមរយៈការជ្រើសរើសប្រភេទ FDI គោលដៅ និងប្រើប្រាស់សហគ្រាសរដ្ឋបូករួមនឹងមូលនិធិសន្សំដើម្បីគ្រប់គ្រងលំហូរទុន។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ដោយសារឯកសារនេះផ្តោតលើសេដ្ឋកិច្ចនយោបាយ វាគ្មិនមិនបានបញ្ជាក់ពីការចំណាយលើផ្នែកទន់ ឬផ្នែករឹងកុំព្យូទ័រទេ ប៉ុន្តែផ្តោតសំខាន់លើការរៀបចំធនធានស្ថាប័នរដ្ឋ កម្រិតអន្តរាគមន៍ និងការវិនិយោគសាធារណៈ។
គោលគំនិតនៃការរចនាយន្តការស្ថាប័ន (Institutional design) ក្នុងឯកសារនេះគឺមានតម្លៃខ្ពស់ និងអាចយកមកអនុវត្តបានដើម្បីជួយកម្ពុជាគេចផុតពីអន្ទាក់ចំណូលមធ្យម។
ជាសរុប កម្ពុជាគួរតែរចនាយន្តការស្ថាប័នដោយផ្តោតលើការកសាងសមត្ថភាពផលិតកម្មពិតប្រាកដ និងបត់បែនទៅតាមសក្តានុពលឧស្សាហកម្មនីមួយៗ ជាជាងការអនុវត្តទីផ្សារសេរីដែលខ្វះការគ្រប់គ្រងទិសដៅ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Middle-income trap | ស្ថានភាពដែលប្រទេសមួយជាប់គាំងនៅកម្រិតចំណូលមធ្យម មិនអាចអភិវឌ្ឍទៅជាប្រទេសចំណូលខ្ពស់បាន ដោយសារតែបាត់បង់ភាពប្រកួតប្រជែងលើកម្លាំងពលកម្មថោក (ចាញ់ប្រទេសក្រីក្រ) ប៉ុន្តែនៅមិនទាន់មានសមត្ថភាពប្រកួតប្រជែងផ្នែកបច្ចេកវិទ្យានិងនវានុវត្តន៍កម្រិតខ្ពស់ (ចាញ់ប្រទេសអ្នកមាន)។ | ដូចជាអត្តពលិកដែលរត់លឿនជាងអ្នកទើបហាត់ ប៉ុន្តែនៅមិនទាន់លឿនគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីប្រកួតកម្រិតអាជីព ហើយក៏មិនអាចត្រឡប់ទៅប្រកួតកម្រិតដំបូងវិញបាន។ |
| Productive capabilities | សមត្ថភាពស្នូលរបស់ប្រទេស ឬក្រុមហ៊ុនក្នុងការផលិតទំនិញនិងសេវាកម្មប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព ដោយរួមបញ្ចូលទាំងចំណេះដឹង បច្ចេកវិទ្យា ជំនាញធនធានមនុស្ស និងការរៀបចំរចនាសម្ព័ន្ធស្ថាប័នដើម្បីបង្កើតតម្លៃបន្ថែម។ | ដូចជាចុងភៅដែលមានទាំងរូបមន្ត សម្ភារៈផ្ទះបាយទំនើប និងជំនាញចម្អិនអាហារ ដែលធ្វើឱ្យគាត់អាចបង្កើតមុខម្ហូបថ្មីៗបានដោយខ្លួនឯង មិនមែនត្រឹមតែទិញម្ហូបគេមកកម្តៅនោះទេ។ |
| Economies of scale | ការធ្លាក់ចុះនៃថ្លៃដើមផលិតកម្មក្នុងមួយឯកតា នៅពេលដែលទំហំនៃការផលិតកើនឡើងកាន់តែច្រើន ដែលទាមទារឱ្យមានទីផ្សារទំហំធំដើម្បីស្រូបយកផលិតផលទាំងនោះ។ | ដូចជាការជួលឡានក្រុងមួយគ្រឿងជិះគ្នា ៥០នាក់ នោះម្នាក់ៗនឹងចំណាយអស់លុយតិចជាងការជួលឡានក្រុងនោះជិះតែ ២នាក់។ |
| Economic catch-up | ដំណើរការដែលប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍តាមក្រោយ (Latecomers) ខិតខំប្រើប្រាស់យុទ្ធសាស្ត្រគោលនយោបាយកាត់ផ្លូវ ឬពន្លឿនកំណើនសេដ្ឋកិច្ច ដើម្បីតាមឱ្យទាន់កម្រិតជីវភាព និងបច្ចេកវិទ្យារបស់ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ឈានមុខ។ | ដូចជាសិស្សដែលចូលរៀនយឺតជាងគេមួយខែ ត្រូវប្រឹងប្រែងរៀនគួរផងនិងស្រាវជ្រាវខ្លួនឯងផង ដើម្បីតាមឱ្យទាន់មេរៀនមិត្តភក្តិក្នុងថ្នាក់។ |
| Economic rents | ប្រាក់ចំណេញ ឬតម្លៃបន្ថែមដែលទទួលបានលើសពីតម្រូវការចាំបាច់ ដោយសារការគ្រប់គ្រងធនធានធម្មជាតិដ៏កម្រ ភាពផ្តាច់មុខទីផ្សារ ឬដោយសារអន្តរាគមន៍ពីរដ្ឋ ដែលទាមទារឱ្យមានការគ្រប់គ្រងតម្លាភាពដើម្បីចៀសវាងអំពើពុករលួយ។ | ដូចជាការមានដីចំកណ្តាលទីក្រុងដែលតម្លៃចេះតែកើនឡើងដោយឯកឯង ទោះបីជាម្ចាស់ដីមិនបានធ្វើអ្វីសោះក៏ដោយ គ្រាន់តែរង់ចាំប្រមូលផលចំណេញ។ |
| Flexible specialisation | ប្រព័ន្ធផលិតកម្មដែលរោងចក្រខ្នាតតូចនិងមធ្យម (SMEs) ចងក្រងគ្នាជាបណ្តាញ ហើយផ្តោតលើជំនាញឯកទេសរៀងៗខ្លួន ប៉ុន្តែអាចសហការគ្នាដើម្បីផ្លាស់ប្តូរទម្រង់នៃការផលិតទំនិញតាមតម្រូវការទីផ្សារបានយ៉ាងរហ័សនិងមានប្រសិទ្ធភាព។ | ដូចជាក្រុមតន្ត្រីកូដករដែលម្នាក់ៗលេងឧបករណ៍តន្ត្រីរៀងៗខ្លួនយ៉ាងស្ទាត់ជំនាញ ហើយអាចប្តូរបទភ្លេង ឬសហការគ្នាបង្កើតបទថ្មីៗបានភ្លាមៗតាមសំណូមពរអ្នកស្តាប់។ |
| Financialisation | ការផ្លាស់ប្តូររចនាសម្ព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចដែលធ្វើឱ្យវិស័យហិរញ្ញវត្ថុ (ដូចជាការជួញដូរភាគហ៊ុន អចលនទ្រព្យ និងការប្រាក់) រីកធំធាត់លឿន និងគ្របដណ្តប់លើការវិនិយោគក្នុងវិស័យផលិតកម្មជាក់ស្តែង ដែលងាយបង្កឱ្យមានវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ច។ | ដូចជាកសិករម្នាក់ឈប់ដាំស្រូវ ហើយយកលុយទៅចងការឱ្យគេ ឬទិញលក់ដីឡូត៍យកចំណេញ ដែលមើលទៅហាក់ដូចជាមានលុយច្រើនជាងមុន ប៉ុន្តែគ្មានផលិតផលពិតប្រាកដចេញពីដៃគាត់ឡើយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
