បញ្ហា/ប្រធានបទ (The Problem/Topic)៖ ឯកសារនេះពិភាក្សាអំពីបញ្ហាប្រឈមនៃហិរញ្ញវត្ថុឌីជីថល រួមទាំងការកើនឡើងនៃបំណុលវ័ណ្ឌក និងការបោកប្រាស់តាមប្រព័ន្ធអេឡិចត្រូនិក និងតម្រូវការបន្ទាន់ក្នុងការបង្កើតប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីហិរញ្ញវត្ថុអ៊ីស្លាមដែលប្រកបដោយក្រមសីលធម៌។
វិធីសាស្ត្រ (Approach)៖ អត្ថបទនេះធ្វើការវិភាគលើនិន្នាការនៃបច្ចេកវិទ្យាហិរញ្ញវត្ថុ (Fintech) និងវាយតម្លៃហានិភ័យដោយផ្អែកលើគោលការណ៍អន្តរការីផ្អែកលើតម្លៃ (VBI) និងច្បាប់ Shariah។
សេចក្តីសន្និដ្ឋានសំខាន់ៗ (Key Conclusions)៖
ឯកសារនេះរំលេចអំពីកំណើនយ៉ាងរហ័សនៃហិរញ្ញវត្ថុឌីជីថល និងពាណិជ្ជកម្មអេឡិចត្រូនិក ដោយសង្កត់ធ្ងន់លើតម្រូវការចាំបាច់នៃក្របខណ្ឌសីលធម៌ និងការការពារអ្នកប្រើប្រាស់។ របាយការណ៍ក៏បានលាតត្រដាងពីហានិភ័យនៃសេវាហិរញ្ញវត្ថុឌីជីថល ដូចជាការបោកប្រាស់តាមប្រព័ន្ធទូរស័ព្ទ ការរំលោភបំពានទិន្នន័យឯកជន និងបញ្ហាបំណុលវ័ណ្ឌកផងដែរ។
| ការរកឃើញ (Finding) | ព័ត៌មានលម្អិត (Detail) | ភស្តុតាង (Evidence) |
|---|---|---|
| ការកើនឡើងនៃហានិភ័យបោកប្រាស់តាមទូរស័ព្ទ (Rise of Mobile App Fraud) | ការប្រើប្រាស់សេវាហិរញ្ញវត្ថុឌីជីថលបានបង្កើនហានិភ័យសន្តិសុខយ៉ាងខ្លាំង ដោយបទល្មើសបោកប្រាស់បានកើនឡើងលឿនជាងបរិមាណប្រតិបត្តិការទៅទៀត ដែលទាមទារនូវការពង្រឹងការការពារទិន្នន័យអតិថិជន។ | ចន្លោះឆ្នាំ ២០១៩ ដល់ ២០២០ ប្រតិបត្តិការក្លែងបន្លំតាមកម្មវិធីទូរស័ព្ទ (Fraudulent mobile app transactions) បានកើនឡើង ៨៣% ខណៈដែលការប្រើប្រាស់កម្មវិធីកើនឡើងត្រឹមតែ ៤០% ប៉ុណ្ណោះ។ ចន្លោះឆ្នាំ ២០១៦-២០២០ ឯកសារដែលត្រូវបែកធ្លាយទិន្នន័យកើនឡើងដល់ជិត ៥០០%។ |
| ហានិភ័យនៃបំណុលវ័ណ្ឌក (Over-indebtedness Risk) | ភាពងាយស្រួលក្នុងការទទួលបានឥណទានឌីជីថល រួមទាំងសេវាទិញឥឡូវ-ទូទាត់ពេលក្រោយ (BNPL) ដោយមិនមានការវាយតម្លៃឥណទានត្រឹមត្រូវ បានជំរុញឱ្យមានការខ្ចីប្រាក់លើសកម្រិតសម្រាប់ទិញទំនិញប្រើប្រាស់ ដែលនាំឱ្យអតិថិជនធ្លាក់ចូលក្នុងបំណុលវ័ណ្ឌក ជាពិសេសក្នុងចំណោមក្រុមជនងាយរងគ្រោះ។ | យោងតាមរបាយការណ៍ FinAccess (២០១៩) អតិថិជនដែលខ្ចីប្រាក់តាមឌីជីថលនៅប្រទេសកេនយ៉ា មានអត្រាខកខានសង (Default Rate) រហូតដល់ ២១,១% បើធៀបនឹងអ្នកខ្ចីប្រាក់ពីធនាគារដែលមានអត្រាត្រឹមតែ ៦,៩% ប៉ុណ្ណោះ។ |
| គម្លាតរវាងការអភិវឌ្ឍ AI និងក្រមសីលធម៌ (AI and Ethical Gaps) | ការប្រើប្រាស់បញ្ញាសិប្បនិម្មិត (AI) ដើម្បីវិភាគទិន្នន័យ និងរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រទីផ្សារហិរញ្ញវត្ថុ មានភាពជឿនលឿនខ្លាំង តែវាខ្វះនូវស្តង់ដារសីលធម៌ ដែលអាចឈានដល់ការរៀបចំចិត្តសាស្ត្រ (Manipulation) អតិថិជនឱ្យខ្ចីប្រាក់កាន់តែច្រើន។ | របាយការណ៍បង្ហាញថា បច្ចុប្បន្នពុំទាន់មានកុងសង់ស៊ីស (Consensus) លើស្តង់ដារសីលធម៌នៃការប្រើប្រាស់ AI ក្នុងហិរញ្ញវត្ថុឌីជីថលនៅឡើយទេ ដែលបង្កហានិភ័យខ្ពស់ដល់ទិន្នន័យនិងការសម្រេចចិត្តរបស់អ្នកប្រើប្រាស់។ |
| ធនាគារឌីជីថលជាកត្តាជំរុញបរិយាបន្នហិរញ្ញវត្ថុ (Digital Banking and Financial Inclusion) | ស្ថាប័នគ្រប់គ្រងកំពុងងាកមករកការផ្តល់អាជ្ញាប័ណ្ណធនាគារឌីជីថលពេញលេញ ដើម្បីបំពេញតម្រូវការរបស់ប្រជាជនដែលមិនទាន់ទទួលបានសេវាធនាគារគ្រប់គ្រាន់។ ទន្ទឹមនឹងនេះ ធនាគារប្រពៃណីក៏ត្រូវតែធ្វើទំនើបកម្មឌីជីថល ដើម្បីប្រកួតប្រជែង។ | ធនាគារកណ្តាលម៉ាឡេស៊ី (BNM) បានអនុម័តអាជ្ញាប័ណ្ណធនាគារឌីជីថលចំនួន ៥ កាលពីខែមេសា ឆ្នាំ ២០២២ ដោយផ្តោតលើគោលដៅបរិយាបន្នហិរញ្ញវត្ថុសម្រាប់ប្រជាជនដែលមិនទាន់ទទួលបានសេវាហិរញ្ញវត្ថុ (Unserved and Underserved segments)។ |
របាយការណ៍នេះផ្តល់អនុសាសន៍ឱ្យមានការបង្កើតប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីហិរញ្ញវត្ថុឌីជីថលដែលផ្អែកលើគុណតម្លៃ (Value-Based Ecosystem) ដើម្បីធានាការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាព និងការពារផលប្រយោជន៍អ្នកប្រើប្រាស់ពិតប្រាកដ។
| គោលដៅ (Target) | សកម្មភាព (Action) | អាទិភាព (Priority) |
|---|---|---|
| និយតករ និងធនាគារកណ្តាល (Regulators and Central Banks) | បង្កើតក្របខណ្ឌសីលធម៌តាមតម្រូវការសម្រាប់សេវាហិរញ្ញវត្ថុឌីជីថល ដោយផ្តោតលើការទប់ស្កាត់ការប្រើប្រាស់ទិន្នន័យខុសគោលដៅ ការវាយតម្លៃហានិភ័យបច្ចេកវិទ្យា និងការការពារអតិថិជនពីបំណុលវ័ណ្ឌក។ | ខ្ពស់ (High) |
| ស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុ និងក្រុមហ៊ុន Fintech (Financial Institutions and Fintechs) | អនុវត្តយន្តការវាយតម្លៃសមត្ថភាពសងរបស់អតិថិជនឱ្យបានហ្មត់ចត់ មុននឹងផ្តល់សេវាឥណទានឌីជីថល ដូចជាសេវា "ទិញឥឡូវ-ទូទាត់ពេលក្រោយ (BNPL)" ដើម្បីជៀសវាងអត្រាខកខានសងខ្ពស់ និងបន្ទុកបំណុលមិនចាំបាច់។ | ខ្ពស់ (High) |
| ប្រតិបត្តិករកាបូបលុយអេឡិចត្រូនិក (E-wallet Operators) | ត្រូវធានាថាមូលនិធិរបស់អតិថិជនត្រូវបានតម្កល់ទុកក្នុងគណនីជឿទុកចិត្ត (Trust Accounts) នៅធនាគារដែលមានអាជ្ញាប័ណ្ណត្រឹមត្រូវ ហើយមិនត្រូវយកមូលនិធិនេះទៅវិនិយោគបន្តដោយគ្មានការយល់ព្រមពីអតិថិជនឡើយ។ | មធ្យម (Medium) |
| ទីប្រឹក្សា និងគណៈកម្មការសីលធម៌ (Advisory Boards) | ត្រូវពង្រឹងសមត្ថភាពលើផ្នែកបច្ចេកវិទ្យា (ដូចជា AI និង Data Analytics) ដើម្បីអាចត្រួតពិនិត្យ និងវាយតម្លៃរាល់ផលិតផលហិរញ្ញវត្ថុឌីជីថលថ្មីៗ ថាតើវាស្របតាមគោលការណ៍សីលធម៌ និងមិនមានការរៀបចំចិត្តសាស្ត្រអតិថិជនឬអត់។ | មធ្យម (Medium) |
ទោះបីជារបាយការណ៍នេះមានបរិបទផ្តោតលើហិរញ្ញវត្ថុអ៊ីស្លាមនៅម៉ាឡេស៊ីក៏ដោយ គោលការណ៍នៃការផ្តល់ឥណទានប្រកបដោយការទទួលខុសត្រូវ (Responsible Lending) ការគ្រប់គ្រងហានិភ័យបច្ចេកវិទ្យា (Fintech) និងបទប្បញ្ញត្តិធនាគារឌីជីថល គឺពិតជាមានសារៈសំខាន់ និងចំបាច់បំផុតសម្រាប់បរិបទប្រទេសកម្ពុជាបច្ចុប្បន្ន។ ធនាគារជាតិសនៃកម្ពុជា (NBC) និងរដ្ឋាភិបាលកំពុងជំរុញយ៉ាងសកម្មនូវសេដ្ឋកិច្ចឌីជីថល ដែលទាមទារនូវក្របខណ្ឌការពារអ្នកប្រើប្រាស់ដ៏រឹងមាំមួយ។
ការអនុវត្តនូវប្រព័ន្ធហិរញ្ញវត្ថុដែលផ្អែកលើការទទួលខុសត្រូវសង្គម និងការបង្កើតបទប្បញ្ញត្តិគ្រប់គ្រងសេវាធនាគារឌីជីថលឱ្យបានច្បាស់លាស់ នឹងជួយកម្ពុជាកាត់បន្ថយហានិភ័យនៃវិបត្តិបំណុល និងជំរុញបរិយាបន្នហិរញ្ញវត្ថុប្រកបដោយសុវត្ថិភាព និងចីរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមអនុសាសន៍នៃរបាយការណ៍នេះ គួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Value-based Intermediation (VBI) | ក្របខណ្ឌអន្តរការីផ្អែកលើតម្លៃ ដែលតម្រូវឱ្យស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុ និងធនាគារបង្កើតផលវិជ្ជមានដល់សង្គម កាត់បន្ថយវិសមភាព និងគាំទ្របរិស្ថាន ជាជាងការស្វែងរកប្រាក់ចំណេញតែមួយមុខ ក្នុងការផ្តល់ឥណទាន ឬសេវាហិរញ្ញវត្ថុ។ | ដូចជាការធ្វើជំនួញដែលមិនត្រឹមតែចង់បានចំណេញ តែត្រូវធានាថាអាជីវកម្មនោះជួយសង្គម និងមិនបំផ្លាញបរិស្ថានជុំវិញខ្លួន។ |
| Buy Now Pay Later (BNPL) | សេវាឥណទានឌីជីថលរយៈពេលខ្លី ដែលអនុញ្ញាតឱ្យអតិថិជនទិញទំនិញយកទៅប្រើប្រាស់មុន និងទូទាត់ប្រាក់សងវិញនៅពេលក្រោយជាដំណាក់កាល ដោយជាទូទៅមិនមានការប្រាក់ប្រសិនបើសងទាន់ពេលវេលាកំណត់។ | ដូចជាការជំពាក់លុយទិញឥវ៉ាន់ពីហាងសិន រួចចាំបង់លុយសងរំលស់ប្រចាំខែដោយគ្មានការប្រាក់ (ប្រសិនបើបង់លុយត្រូវតាមពេលកំណត់)។ |
| Over-indebtedness | ស្ថានភាពដែលអតិថិជនមានបំណុលច្រើនលើសលប់ពីប្រភពផ្សេងៗគ្នា រហូតមិនមានសមត្ថភាពសងវិញបាន ដែលច្រើនកើតឡើងដោយសារភាពងាយស្រួលពេកក្នុងការខ្ចីប្រាក់តាមប្រព័ន្ធឌីជីថល ដោយខ្វះការវាយតម្លៃឥណទានត្រឹមត្រូវ។ | ដូចជាការខ្ចីលុយតាម App នេះដើម្បីសង App នោះ រហូតដល់បំណុលនិងការប្រាក់កើនឡើងវ័ណ្ឌក រកលុយសងលែងរួច។ |
| Digital Banking | ការផ្តល់សេវាធនាគារពេញលេញតាមរយៈប្រព័ន្ធអនឡាញ ឬកម្មវិធីទូរស័ព្ទ ដោយមិនតម្រូវឱ្យមានសាខាធនាគារផ្ទាល់ឡើយ ដែលជួយពង្រីកបរិយាបន្នហិរញ្ញវត្ថុដល់អ្នកដែលរស់នៅតំបន់ដាច់ស្រយាលឱ្យទទួលបានសេវាហិរញ្ញវត្ថុក្នុងតម្លៃទាប។ | ដូចជាការយកធនាគារទាំងមូលមកដាក់ក្នុងទូរស័ព្ទដៃរបស់អ្នក ដែលអ្នកអាចបើកគណនី សន្សំ ឬខ្ចីប្រាក់ដោយមិនបាច់ធ្វើដំណើរទៅសាខាធនាគារ។ |
| Maqasid al-Shariah | គោលបំណងចម្បងនៃច្បាប់ហិរញ្ញវត្ថុឥស្លាម ដែលផ្តោតលើការការពារអាយុជីវិត សាសនា បញ្ញា កូនចៅ និងជាពិសេសគឺការការពារទ្រព្យសម្បត្តិរបស់អ្នកប្រើប្រាស់ពីការកេងប្រវ័ញ្ច និងការខាតបង់ដោយអយុត្តិធម៌។ | ដូចជាគោលការណ៍រដ្ឋធម្មនុញ្ញដែលបង្កើតឡើងដើម្បីការពារសិទ្ធិ ទ្រព្យសម្បត្តិ និងធានាភាពសុខសាន្តរបស់ប្រជាពលរដ្ឋទាំងអស់នៅក្នុងសង្គម។ |
| Shariah compliance | ការអនុលោមតាមច្បាប់ និងក្រមសីលធម៌ឥស្លាមក្នុងការធ្វើជំនួញ និងប្រតិបត្តិការហិរញ្ញវត្ថុ ដូចជាការហាមឃាត់ការយកការប្រាក់ (Riba) ការមិនលេងល្បែងស៊ីសង (Maysir) និងការជៀសវាងភាពមិនច្បាស់លាស់ក្នុងកិច្ចសន្យា (Gharar)។ | ដូចជាការរកស៊ីដោយប្រកាន់ខ្ជាប់នូវច្បាប់សីលធម៌សាសនា ដោយមិនកេងចំណេញពីការប្រាក់របស់អ្នកដទៃ មិនបោកប្រាស់ និងមិនលក់របស់ខុសច្បាប់។ |
| Halal E-commerce | ពាណិជ្ជកម្មតាមប្រព័ន្ធអេឡិចត្រូនិកដែលផ្តោតលើការទិញលក់ទំនិញ ឬសេវាកម្ម ដោយមានការបញ្ជាក់ត្រឹមត្រូវ (Certification) ថាផលិតផលទាំងនោះគោរពតាមស្តង់ដារហាឡាល់ (Halal) និងសីលធម៌នៃការប្រើប្រាស់។ | ដូចជាទីផ្សារអនឡាញដែលលក់តែរបស់សុចរិត មិនប៉ះពាល់សុខភាព និងមានការត្រួតពិនិត្យអនាម័យត្រឹមត្រូវតាមច្បាប់សាសនាឥស្លាម។ |
| Trust Account | គណនីធនាគារពិសេសដែលតម្រូវឱ្យប្រតិបត្តិករកាបូបលុយអេឡិចត្រូនិក (E-wallet) ត្រូវយកថវិការបស់អតិថិជនទៅតម្កល់ទុក ដើម្បីធានាសុវត្ថិភាពសាច់ប្រាក់ និងហាមមិនឱ្យយកថវិកានេះទៅវិនិយោគបន្តដោយគ្មានការអនុញ្ញាត។ | ដូចជាទូដែកសុវត្ថិភាពរបស់រដ្ឋដែលតម្រូវឱ្យក្រុមហ៊ុនទូទាត់ប្រាក់យកលុយរបស់យើងទៅផ្ញើទុក ដើម្បីកុំឱ្យក្រុមហ៊ុននោះយកលុយយើងទៅចាយវាយផ្តេសផ្តាស។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
