បញ្ហា (The Problem)៖ តើអន្តរាគមន៍គោលនយោបាយកសិកម្ម និងមិនមែនកសិកម្មប៉ះពាល់ដល់កំណើនសេដ្ឋកិច្ច និងសុខុមាលភាពគ្រួសារនៅជនបទក្នុងប្រទេសអាហ្វ្រិកខាងត្បូងយ៉ាងដូចម្តេច ចំពោះមុខបញ្ហាកំណើនសេដ្ឋកិច្ចយឺត និងវិសមភាពទីក្រុង-ជនបទដែលកំពុងកើនឡើង?
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ម៉ូដែលសេដ្ឋកិច្ច ដើម្បីក្លែងធ្វើសេណារីយ៉ូនៃកំណើនផលិតភាពសរុបក្នុងវិស័យកសិកម្ម និងមិនមែនកសិកម្ម ក្នុងអត្រា ១% ក្នុងមួយឆ្នាំសម្រាប់រយៈពេល ១០ ឆ្នាំ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Agricultural TFP Growth Scenario (Recursive Dynamic CGE) សេណារីយ៉ូកំណើនផលិតភាពកត្តាសរុបក្នុងវិស័យកសិកម្ម (ម៉ូដែល CGE ថាមវន្ត) |
ជួយជំរុញកំណើន GDP ជាតិបានយ៉ាងច្រើនបើធៀបនឹងទំហំវិស័យកសិកម្ម និងផ្តល់ផលប្រយោជន៍ខ្ពស់ដល់គ្រួសារនៅតំបន់ជនបទតាមរយៈការកើនឡើងប្រាក់ចំណូល និងការថយចុះតម្លៃម្ហូបអាហារ។ | ទាមទារការគាំទ្រពីវិស័យផ្សេងៗទៀត និងការចាត់ចែងធនធានបានល្អ ដោយសារវិស័យកសិកម្មតែមួយមានទំហំតូច (ត្រឹមតែ ២,៥% នៃ GDP សរុបរបស់អាហ្វ្រិកខាងត្បូង) ដែលមិនអាចទ្រទ្រង់សេដ្ឋកិច្ចទាំងមូលតែឯងបាន។ | GDP សរុបកើនឡើង ១,១ ភាគរយបន្ថែមលើអត្រាកំណើនមូលដ្ឋាន ហើយតម្លៃបន្ថែម (Value Added) ក្នុងវិស័យកសិកម្មកើនឡើង ៦៥,៩% ក្នុងរយៈពេល១០ឆ្នាំ។ |
| Non-Agricultural TFP Growth Scenario សេណារីយ៉ូកំណើនផលិតភាពកត្តាសរុបក្នុងវិស័យមិនមែនកសិកម្ម |
វិស័យមួយចំនួនដូចជាការលក់ដុំ/រាយ ម្ហូបអាហារ/ភេសជ្ជៈ និងសេវាកម្មរដ្ឋាភិបាល ជួយជំរុញតម្រូវការធាតុចូលកសិកម្ម និងគាំទ្រដល់ការអភិវឌ្ឍន៍តំបន់ជនបទយ៉ាងសកម្ម។ | កំណើនក្នុងវិស័យរ៉ែ និងផលិតកម្មធុនធ្ងន់ បណ្តាលឱ្យមានការកើនឡើងនូវអត្រាប្តូរប្រាក់ពិតប្រាកដ (Real Exchange Rate Appreciation) ដែលធ្វើឱ្យប៉ះពាល់យ៉ាងខ្លាំងដល់ការនាំចេញកសិផល។ | មានតែវិស័យចំនួន ៥ ប៉ុណ្ណោះក្នុងចំណោម ៣០ នៃវិស័យមិនមែនកសិកម្ម ដែលជួយជំរុញកំណើនកសិកម្មដោយផ្ទាល់ ខណៈវិស័យផ្សេងទៀតផ្តល់ផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមាន ឬមិនមានឥទ្ធិពលអ្វីសោះ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារការប្រមូលទិន្នន័យសេដ្ឋកិច្ចជាតិកម្រិតខ្ពស់ និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រឯកទេសសម្រាប់រៀបចំ និងដំណើរការម៉ូដែលលំនឹងទូទៅដែលអាចគណនាបាន (CGE Model)។
ការសិក្សានេះធ្វើឡើងនៅប្រទេសអាហ្វ្រិកខាងត្បូង ដោយប្រើប្រាស់ទិន្នន័យម៉ាទ្រីសគណនេយ្យសង្គមឆ្នាំ ២០១៥-២០១៦ ជាប្រទេសដែលកសិកម្មរួមចំណែកត្រឹម ២,៥% នៃ GDP ប៉ុណ្ណោះ។ សម្រាប់កម្ពុជា ដែលកសិកម្មមានចំណែកធំជាងនេះឆ្ងាយ (~២២% នៃ GDP) ការអនុវត្តម៉ូដែលនេះប្រហែលជានឹងបង្ហាញពីផលប៉ះពាល់វិជ្ជមានកាន់តែខ្លាំងទៅលើកំណើនសេដ្ឋកិច្ចជាតិ ប៉ុន្តែទាមទារការកែសម្រួលរចនាសម្ព័ន្ធទិន្នន័យពាណិជ្ជកម្ម ដោយផ្តោតលើការនាំចេញសម្លៀកបំពាក់ និងទេសចរណ៍ ជំនួសឱ្យវិស័យរ៉ែ។
វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃតាមរយៈម៉ូដែល CGE នេះ មានសារៈសំខាន់ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជាក្នុងការរៀបចំផែនការអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ចជាតិ និងការកាត់បន្ថយគម្លាតរវាងទីក្រុងនិងជនបទ។
សរុបមក ការប្រើប្រាស់ឧបករណ៍វិភាគនេះនឹងជួយឱ្យអ្នកបង្កើតគោលនយោបាយកម្ពុជាអាចថ្លឹងថ្លែងពីផលចំណេញនិងការខាតបង់រវាងវិស័យផ្សេងៗ ដើម្បីធានាបាននូវកំណើនសេដ្ឋកិច្ចប្រកបដោយបរិយាបន្ន។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Computable General Equilibrium (CGE) model (ម៉ូដែលលំនឹងទូទៅដែលអាចគណនាបាន) | ជាប្រព័ន្ធម៉ូដែលសេដ្ឋកិច្ចកុំព្យូទ័រដែលប្រើប្រាស់ទិន្នន័យជាក់ស្តែង និងសមីការគណិតវិទ្យា ដើម្បីបង្ហាញពីរបៀបដែលសេដ្ឋកិច្ចទាំងមូល (គ្រប់វិស័យ ទីផ្សារការងារ និងគ្រួសារ) មានប្រតិកម្មនៅពេលមានការផ្លាស់ប្តូរគោលនយោបាយ ឬកត្តាខាងក្រៅណាមួយ។ | ដូចជាការសាងសង់ទីក្រុងគំរូមួយក្នុងកុំព្យូទ័រ ដើម្បីមើលថាតើការសាងសង់ស្ពានថ្មីមួយនឹងធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ចរាចរណ៍ ហាងទំនិញ និងជីវភាពអ្នកក្រុងយ៉ាងដូចម្តេចខ្លះ។ |
| Total Factor Productivity (TFP) (ផលិតភាពកត្តាសរុប) | ជារង្វាស់នៃប្រសិទ្ធភាពសរុបនៃការផលិត ដែលបង្ហាញពីកំណើននៃទិន្នផលដែលមិនមែនកើតចេញពីការបង្កើនបរិមាណធាតុចូល (ដូចជាបន្ថែមចំនួនកម្មករ ឬម៉ាស៊ីន) តែវាទទួលបានដោយសារការរីកចម្រើននៃបច្ចេកវិទ្យា នវានុវត្តន៍ ឬការគ្រប់គ្រងល្អជាងមុន។ | ដូចជាចុងភៅដែលអាចចម្អិនម្ហូបបានឆ្ងាញ់និងច្រើនជាងមុនដោយប្រើគ្រឿងផ្សំនិងពេលវេលាដដែល ព្រោះគាត់រកឃើញគន្លឹះថ្មីនិងមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការធ្វើម្ហូប។ |
| Social Accounting Matrix (SAM) (ម៉ាទ្រីសគណនេយ្យសង្គម) | ជាតារាងទិន្នន័យសេដ្ឋកិច្ចដ៏ធំមួយដែលកត់ត្រារាល់ប្រតិបត្តិការហិរញ្ញវត្ថុ និងលំហូរនៃប្រាក់រវាងភ្នាក់ងារសេដ្ឋកិច្ចផ្សេងៗ (រដ្ឋ ក្រុមហ៊ុន គ្រួសារ វិស័យនានា) ក្នុងប្រទេសមួយសម្រាប់រយៈពេលជាក់លាក់ណាមួយ ដើម្បីធ្វើជាមូលដ្ឋានទិន្នន័យសម្រាប់វិភាគម៉ូដែល CGE។ | ដូចជាសៀវភៅបញ្ជីចំណូលចំណាយគ្រួសារដ៏ធំមួយ ដែលកត់ត្រាថាអ្នកណាទិញអ្វីពីអ្នកណា ហើយលុយហូរពីកន្លែងណាទៅកន្លែងណាខ្លះនៅក្នុងប្រទេសទាំងមូល។ |
| Constant Elasticity of Substitution (CES) function (អនុគមន៍ភាពយឺតនៃជំនួសថេរ) | ជាសមីការគណិតវិទ្យាក្នុងសេដ្ឋកិច្ចវិទ្យាដែលវាស់ស្ទង់ថាតើក្រុមហ៊ុន ឬអ្នកប្រើប្រាស់ងាយស្រួលប៉ុណ្ណាក្នុងការផ្លាស់ប្តូរពីការប្រើប្រាស់ធនធានមួយទៅធនធានមួយទៀត (ឧទាហរណ៍ ប្រើម៉ាស៊ីនជំនួសពលកម្ម) នៅពេលដែលតម្លៃនៃធនធានទាំងនោះប្រែប្រួល ដោយសន្មតថាភាពងាយស្រួលនេះមានកម្រិតថេរ។ | ដូចជាការដឹងថាអ្នកផឹកកាហ្វេនឹងប្តូរទៅផឹកតែវិញលឿនប៉ុណ្ណា ប្រសិនបើតម្លៃកាហ្វេឡើងថ្លៃ ហើយអត្រានៃការផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់នេះគឺថេររហូត។ |
| Real Exchange Rate Appreciation (ការឡើងថ្លៃអត្រាប្តូរប្រាក់ពិតប្រាកដ) | ជាស្ថានភាពដែលរូបិយប័ណ្ណក្នុងស្រុកមានតម្លៃកើនឡើងធៀបនឹងរូបិយប័ណ្ណបរទេស (ដោយគិតបញ្ចូលទាំងអតិផរណា) ដែលធ្វើឱ្យទំនិញនាំចេញរបស់ប្រទេសនោះមានតម្លៃថ្លៃជាងមុននៅលើទីផ្សារអន្តរជាតិ ហើយអាចធ្វើឱ្យទិន្នផលនាំចេញ (ដូចជាកសិផល) ធ្លាក់ចុះ។ | ដូចជាការដែលប្រាក់រៀលឡើងថ្លៃខ្លាំង ធ្វើឱ្យអ្នកបរទេសត្រូវចំណាយលុយដុល្លារកាន់តែច្រើនដើម្បីទិញអង្ករពីកម្ពុជា ទើបពួកគេងាកទៅទិញពីប្រទេសផ្សេងវិញដែលថោកជាង។ |
| Factor Reallocation (ការបែងចែកធនធានផលិតកម្មឡើងវិញ) | ជាការផ្លាស់ទីកត្តាផលិតកម្ម (ដូចជាកម្លាំងពលកម្ម ដើមទុន ឬដីធ្លី) ពីវិស័យសេដ្ឋកិច្ចមួយដែលទទួលបានផលចំណេញតិច ទៅកាន់វិស័យមួយទៀតដែលផ្តល់ផលិតភាព និងប្រាក់ចំណេញខ្ពស់ជាង ដើម្បីជំរុញកំណើនសេដ្ឋកិច្ចរួម។ | ដូចជាការបង្វែរកម្មករពីការធ្វើស្រែដែលមិនសូវបានផល ឱ្យទៅធ្វើការជានិយោជិតក្នុងរោងចក្រកែច្នៃម្ហូបអាហារវិញ ដែលធ្វើឱ្យពួកគេទទួលបានប្រាក់ខែខ្ពស់ជាងមុន។ |
| Extended Linear Expenditure System (ELES) (ប្រព័ន្ធចំណាយលីនេអ៊ែរបន្ត) | ជាទម្រង់គណិតវិទ្យានៃការទាមទាររបស់អ្នកប្រើប្រាស់ ដែលវាស់ស្ទង់ពីរបៀបដែលគ្រួសារបែងចែកប្រាក់ចំណូលរបស់ពួកគេទៅលើការទិញទំនិញចាំបាច់ជាមូលដ្ឋានសិន បន្ទាប់មកទើបយកប្រាក់ដែលសល់ទៅសន្សំ ឬទិញរបស់ផ្សេងៗទៀត។ | ដូចជាទម្លាប់នៃការចាយវាយប្រចាំខែ ដោយដកលុយទិញអង្ករ និងបង់ថ្លៃទឹកភ្លើងជាមុនសិន រួចទើបយកលុយដែលសល់ទៅសន្សំ ឬដើរលេង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
