បញ្ហា (The Problem)៖ និក្ខេបបទនេះស៊ើបអង្កេតថាតើការដាក់បញ្ចូលទេសចរណ៍ជនបទ ជាពិសេសតាមរយៈកម្មវិធី LEADER របស់សហភាពអឺរ៉ុប ពិតជាបង្កើតឱ្យមានការអភិវឌ្ឍពីក្នុងស្រុក (ពីក្រោមឡើងលើ) ពិតប្រាកដនៅតំបន់ភ្នំ Drama ភាគខាងជើងប្រទេសក្រិក ឬគ្រាន់តែជាការធ្វើផែនការពីលើចុះក្រោមតាមបែបប្រពៃណី។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រសិក្សាករណីស៊ីជម្រៅ ដោយរួមបញ្ចូលគ្នានូវវិធីសាស្ត្រប្រមូលទិន្នន័យគុណវិស័យនិងបរិមាណវិស័យជាច្រើនជុំវិញទិដ្ឋភាពក្នុងតំបន់។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Top-down Development Paradigm គំរូនៃការអភិវឌ្ឍពីលើចុះក្រោម |
មានភាពងាយស្រួលក្នុងការគ្រប់គ្រងដោយរដ្ឋាភិបាលកណ្តាល ឬស្ថាប័នធំៗ និងអាចទាក់ទាញទុនវិនិយោគពីខាងក្រៅបានលឿនដើម្បីបង្កើតហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធរូបវន្ត។ | ខ្វះការចូលរួមពីសហគមន៍មូលដ្ឋាន បង្កើតវិសមភាពសង្គម និងមិនអាចឆ្លើយតបទៅនឹងតម្រូវការជាក់ស្តែង ឬអភិរក្សអត្តសញ្ញាណរបស់ប្រជាជនមូលដ្ឋានបានល្អនោះទេ។ | នៅក្នុងតំបន់សិក្សា ការអនុវត្តជាក់ស្តែងនៃកម្មវិធី LEADER បែរជាមានលក្ខណៈពីលើចុះក្រោម ដែលធ្វើឱ្យអត្ថប្រយោជន៍ហូរទៅកាន់តែក្រុមអភិជនមូលដ្ឋាន និងមិនបានពង្រឹងភាពអង់អាចដល់សង្គមស៊ីវិល។ |
| Endogenous (Bottom-up) Development Paradigm គំរូនៃការអភិវឌ្ឍពីក្នុងស្រុក (ពីក្រោមឡើងលើ) |
លើកកម្ពស់ភាពអង់អាចរបស់សហគមន៍ ប្រើប្រាស់ធនធានវប្បធម៌និងធម្មជាតិក្នុងស្រុកប្រកបដោយនិរន្តរភាព និងធានាការធ្វើសេចក្តីសម្រេចចិត្តដោយតម្លាភាព។ | ទាមទារពេលវេលាយូរក្នុងការកសាងសមត្ថភាព ត្រូវការការតាំងចិត្តខ្ពស់ និងងាយរងបរាជ័យប្រសិនបើរចនាសម្ព័ន្ធនយោបាយក្នុងស្រុកមានអំពើពុករលួយ ឬប្រកាន់បក្ខពួក។ | ការសិក្សាបង្ហាញថាគំរូនេះនៅតែជាវោហារសាស្ត្រនៅឡើយក្នុងតំបន់គោលដៅ ដោយសារស្ថាប័នមូលដ្ឋានខ្វះសមត្ថភាពរៀបចំការចូលរួមពីប្រជាពលរដ្ឋឱ្យបានទូលំទូលាយ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារធនធានច្រើនលើការចុះប្រមូលទិន្នន័យផ្ទាល់នៅមូលដ្ឋាន ការប្រើប្រាស់កម្មវិធីស្ថិតិ និងពេលវេលាសម្រាប់ការសម្ភាសន៍។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងតំបន់ភ្នំដាច់ស្រយាលនៃប្រទេសក្រិក ដែលមានការថយចុះប្រជាជនចំណាស់ៗ និងទទួលរងឥទ្ធិពលពីវប្បធម៌នយោបាយបែបបក្ខពួកនិយម (Clientelism) យ៉ាងខ្លាំង។ ទោះបីជាវាសិក្សាពីកម្មវិធីរបស់សហភាពអឺរ៉ុប (LEADER) ក្តី របកគំហើញពីបញ្ហានៃការក្តោបក្តាប់ផលប្រយោជន៍ដោយក្រុមអ្នកមានអំណាច (Elite capture) និងការកាត់ផ្តាច់សហគមន៍ពីការធ្វើសេចក្តីសម្រេចចិត្ត គឺពិតជាឆ្លុះបញ្ចាំងយ៉ាងច្បាស់ពីបញ្ហាស្រដៀងគ្នានៅក្នុងគម្រោងអភិវឌ្ឍន៍នៅកម្ពុជា។
របកគំហើញពីទិដ្ឋភាពនយោបាយ និងការចូលរួមរបស់សហគមន៍ក្នុងការសិក្សានេះ មានតម្លៃយ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់អនុវត្តក្នុងការអភិវឌ្ឍទេសចរណ៍សហគមន៍នៅកម្ពុជា។
ជារួម ការអភិវឌ្ឍទេសចរណ៍ជនបទនៅកម្ពុជានឹងទទួលបានជោគជ័យមាននិរន្តរភាព លុះត្រាតែមានការផ្សារភ្ជាប់យ៉ាងជិតស្និទ្ធរវាងធនធានធម្មជាតិ វប្បធម៌ក្នុងស្រុក និងយន្តការសម្រេចចិត្តប្រកបដោយតម្លាភាពពីសហគមន៍ពិតប្រាកដ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Endogenous development | គំរូនៃការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចនិងសង្គមដែលផ្តើមចេញពីការប្រើប្រាស់ធនធាននិងសក្តានុពលក្នុងស្រុក (ទាំងមនុស្ស វប្បធម៌ និងធម្មជាតិ) និងជំរុញការចូលរួមធ្វើសេចក្តីសម្រេចចិត្តពីប្រជាជននៅមូលដ្ឋានដោយផ្ទាល់ ជាជាងរង់ចាំតែជំនួយឬការរៀបចំពីខាងក្រៅ។ | ដូចជាការដាំដើមឈើដោយប្រើពូជនិងជីធម្មជាតិដែលមានស្រាប់នៅក្នុងដីចំការផ្ទាល់ ជាជាងទិញពូជនិងជីគីមីពីផ្សារមកប្រើប្រាស់។ |
| Top-down development | ការអភិវឌ្ឍដែលគម្រោង គោលនយោបាយ ឬការសម្រេចចិត្តទាំងឡាយត្រូវបានធ្វើឡើងដោយរដ្ឋាភិបាលថ្នាក់ជាតិឬស្ថាប័នថ្នាក់លើ រួចទម្លាក់មកឱ្យថ្នាក់ក្រោមឬប្រជាជនមូលដ្ឋានអនុវត្តតាម ដោយមិនមានការពិគ្រោះយោបល់តម្រូវការជាក់ស្តែង។ | ដូចជាមេគ្រួសារសម្រេចចិត្តទិញសម្លរមកផ្ទះដោយមិនបានសួរកូនៗថាតើពួកគេចង់ញ៉ាំអ្វីសិន។ |
| Elite capture | ស្ថានភាពដែលក្រុមអ្នកមានអំណាច អ្នកមានទ្រព្យ ឬអ្នកមានខ្សែបណ្តាញនៅក្នុងសហគមន៍ បានក្តោបក្តាប់យកអត្ថប្រយោជន៍ឬធនធានពីគម្រោងអភិវឌ្ឍន៍នានាសម្រាប់ប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន ជំនួសឱ្យប្រជាជនក្រីក្រដែលជាមុខសញ្ញាគោលដៅពិតប្រាកដ។ | ដូចជាការយកអំណោយសង្គ្រោះបន្ទាន់ទៅចែកជូនតែសាច់ញាតិមេភូមិ ទុកឱ្យអ្នកភូមិក្រីក្រពិតប្រាកដនៅដាច់ពោះ។ |
| Agro-tourism | ទម្រង់មួយនៃទេសចរណ៍ជនបទ ដែលភ្ញៀវទេសចរធ្វើដំណើរទៅកាន់កសិដ្ឋានឬសហគមន៍កសិកម្ម ដើម្បីស្នាក់នៅ ស្វែងយល់ និងចូលរួមក្នុងសកម្មភាពប្រចាំថ្ងៃរបស់កសិករ ដូចជាការប្រមូលផល ចិញ្ចឹមសត្វ ឬការកែច្នៃម្ហូបអាហារប្រពៃណី។ | ដូចជាការបង់ប្រាក់ដើម្បីបានទៅស្នាក់នៅផ្ទះចំការ រៀនស្ទូងស្រូវ និងញ៉ាំម្ហូបដែលបេះពីចម្ការផ្ទាល់ដៃ។ |
| Commoditization of culture | ដំណើរការប្រែក្លាយទំនៀមទម្លាប់ ប្រពៃណី អត្តសញ្ញាណ ឬវត្ថុអនុស្សាវរីយ៍ដែលមានតម្លៃខាងស្មារតីនៅក្នុងសង្គម ឱ្យទៅជាទំនិញសាមញ្ញសម្រាប់លក់ដូររកប្រាក់ចំណេញ ដើម្បីបំពេញតម្រូវការទីផ្សារទេសចរណ៍។ | ដូចជាការយករបាំអប្សរាដែលពីមុនរាំតែក្នុងពិធីបួងសួងសក្ការៈ មកធ្វើជារបាំរាំកំដរភ្ញៀវទេសចរពេលញ៉ាំអាហារល្ងាច។ |
| Governance | របៀបរបបនៃការគ្រប់គ្រងនិងការសម្រេចចិត្តដែលមិនពឹងផ្អែកតែលើអាជ្ញាធររដ្ឋតែមួយជ្រុង ប៉ុន្តែមានការបើកទូលាយឱ្យមានការចូលរួមសហការពីសង្គមស៊ីវិល វិស័យឯកជន និងប្រជាពលរដ្ឋ ដើម្បីធានាតម្លាភាព សមធម៌ និងគណនេយ្យភាព។ | ដូចជាការរៀបចំកម្មវិធីបុណ្យភូមិមួយ ដែលចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យ យុវជន និងអាជ្ញាធរ ត្រូវអង្គុយតុតែមួយដើម្បីរួមគ្នាសម្រេចចិត្ត ជាជាងការស្តាប់តាមតែមេភូមិម្នាក់ឯង។ |
| Multiplier effect | ឥទ្ធិពលខ្សែចង្វាក់សេដ្ឋកិច្ច ដែលប្រាក់ចំណូលទទួលបានពីភ្ញៀវទេសចរត្រូវបានយកទៅចាយវាយបន្តបន្ទាប់នៅក្នុងសហគមន៍ ធ្វើឱ្យសេដ្ឋកិច្ចមូលដ្ឋានរីកចម្រើនកើនឡើងជាច្រើនដងលើសពីចំនួនប្រាក់ចាក់ចូលដំបូង។ | ដូចជាពេលភ្ញៀវទិញមាន់អាំងពីអ្នកភូមិ ហើយអ្នកភូមិយកលុយនោះទៅទិញអង្ករពីអ្នកជិតខាង រួចអ្នកជិតខាងយកលុយនោះទៅទិញសៀវភៅឱ្យកូន (លុយតែមួយដុំ ជួយចិញ្ចឹមមនុស្សជាច្រើននាក់)។ |
| Social capital | បណ្តាញទំនាក់ទំនង ការទុកចិត្តគ្នា និងស្មារតីសហការគ្នាដែលមាននៅក្នុងសហគមន៍មួយ ដែលជួយឱ្យបុគ្គលនិងក្រុមមនុស្សអាចធ្វើការរួមគ្នាដើម្បីសម្រេចគោលដៅរួមបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព ដោយមិនបាច់ពឹងលើលុយតែមួយមុខ។ | ដូចជាទម្លាប់ 'ប្រវាស់ដៃគ្នា' របស់កសិករខ្មែរពីសម័យមុន ដែលជួយដកស្ទូងគ្នាទៅវិញទៅមកដោយមិនបាច់គិតប្រាក់ឈ្នួលជួលនរណាម្នាក់ឡើយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
