បញ្ហា (The Problem)៖ តើដំណើរការនគរូបនីយកម្មនៅតំបន់ជនបទជាយក្រុង មានផលប៉ះពាល់យ៉ាងណាខ្លះដល់ការផ្លាស់ប្តូរមុខរបរ និងជីវភាពរស់នៅរបស់ប្រជាកសិករ? ឯកសារនេះផ្តោតលើការវាយតម្លៃបញ្ហានេះតាមរយៈការសិក្សាករណីនៅឃុំ Dinh Xuyen ស្រុក Gia Lam ទីក្រុងហាណូយ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តតាមរយៈការប្រមូលទិន្នន័យបរិមាណ និងគុណភាព ដោយផ្តោតលើការស្ទង់មតិផ្ទាល់ និងការសម្ភាសន៍ស៊ីជម្រៅជាមួយប្រជាជននៅតំបន់គោលដៅ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Traditional Agricultural Livelihood ការប្រកបមុខរបរកសិកម្មបែបប្រពៃណី |
មានស្ថិរភាពតាមទម្លាប់តាំងពីដើម និងងាយស្រួលធ្វើសម្រាប់អ្នកដែលគ្មានជំនាញបច្ចេកទេស។ | ប្រាក់ចំណូលទាប ការងារលំបាក និងងាយរងគ្រោះដោយសារការបាត់បង់ដីធ្លីក្នុងពេលមាននគរូបនីយកម្ម។ | បច្ចុប្បន្នមានប្រជាជនត្រឹមតែ ៤៤,៤% ប៉ុណ្ណោះដែលនៅបន្តចាត់ទុកកសិកម្មជាប្រភពចំណូលចម្បង។ |
| Non-Agricultural / Diversified Livelihood ការប្រកបមុខរបរក្រៅកសិកម្ម និងសេវាកម្មចម្រុះ |
ផ្តល់ប្រាក់ចំណូលខ្ពស់ជាងមុន (ឧទាហរណ៍៖ ពាណិជ្ជកម្ម សេវាកម្ម កម្មករ) និងជួយលើកកម្ពស់កម្រិតជីវភាពរស់នៅ។ | ទាមទារជំនាញថ្មីៗ ហើយប្រជាជនមួយចំនួនអាចបាត់បង់ទិសដៅ ឬជួបហានិភ័យប្រសិនបើមិនចេះគ្រប់គ្រងប្រាក់សំណងដីធ្លី។ | ប្រជាជន ៩១,៩% វាយតម្លៃថាជីវភាពរស់នៅទូទៅរបស់ពួកគេមានភាពប្រសើរឡើង និងមានកម្រិតខ្ពស់បន្ទាប់ពីមានការផ្លាស់ប្តូរ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះមិនបានបញ្ជាក់លម្អិតពីការប្រើប្រាស់ធនធានបច្ចេកវិទ្យាស្មុគស្មាញទេ ដោយសារវាជាការស្រាវជ្រាវបែបសង្គមវិទ្យាដែលផ្តោតលើការប្រមូលទិន្នន័យមូលដ្ឋាន។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងទីតាំងតែមួយគត់គឺឃុំ Dinh Xuyen ក្បែររដ្ឋធានីហាណូយ ប្រទេសវៀតណាម ដោយមានគំរូអ្នកចូលរួមតូចត្រឹម ១៦០ នាក់។ ទិន្នន័យនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីបរិបទជាយក្រុងដែលរីកចម្រើនលឿន តែមិនអាចតំណាងឱ្យតំបន់ជនបទដាច់ស្រយាលបានឡើយ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា វាមានសារៈសំខាន់ព្រោះវាជាមេរៀនស្រដៀងគ្នាទៅនឹងអ្វីដែលកំពុងកើតឡើងនៅតំបន់ជាយរាជធានីភ្នំពេញ ដែលកសិករកំពុងប្រឈមនឹងការបាត់បង់ដីធ្លី។
វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃផលប៉ះពាល់សង្គមនេះមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវពីគោលនយោបាយអភិវឌ្ឍន៍ទីក្រុងនៅកម្ពុជា។
ការយល់ដឹងពីផលប៉ះពាល់នៃការផ្លាស់ប្តូររចនាសម្ព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចពីកសិកម្មទៅទីក្រុងនេះ នឹងជួយកម្ពុជារៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រគាំពារសង្គមបានទាន់ពេលវេលា និងប្រកបដោយបរិយាប័ន្ន។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Urbanization | ដំណើរការដែលតំបន់ជនបទប្រែក្លាយទៅជាទីក្រុង តាមរយៈការសាងសង់ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ កំណើនប្រជាជន និងការផ្លាស់ប្តូរសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចពីកសិកម្មទៅឧស្សាហកម្មនិងសេវាកម្ម។ | ដូចជាការប្តូរពីភូមិស្ងាត់ជ្រងំដែលមានតែស្រែចម្ការ ទៅជាទីប្រជុំជនអ៊ូអរដែលមានផ្លូវធំៗ និងសំណង់អាគារ។ |
| Livelihoods | មធ្យោបាយ សមត្ថភាព និងសកម្មភាពនានាដែលមនុស្សប្រើប្រាស់ដើម្បីស្វែងរកប្រាក់ចំណូល និងទ្រទ្រង់ការរស់នៅប្រចាំថ្ងៃរបស់ពួកគេ។ | ដូចជា "ឆ្នាំងបាយ" ឬរបរចិញ្ចឹមជីវិតប្រចាំថ្ងៃដែលយើងធ្វើដើម្បីបានប្រាក់មកទិញម្ហូប និងផ្គត់ផ្គង់គ្រួសារ។ |
| Peri-urban areas | តំបន់អន្តរកាលដែលស្ថិតនៅចន្លោះទីក្រុងដែលកំពុងអភិវឌ្ឍ និងតំបន់ជនបទ ដែលជាកន្លែងមានការលាយបញ្ចូលគ្នានូវរបៀបរស់នៅបែបទីក្រុង និងសកម្មភាពកសិកម្ម។ | ដូចជាតំបន់ជាយក្រុងភ្នំពេញ ដែលមានទាំងរោងចក្រ ផ្ទះល្វែង និងវាលស្រែនៅក្បែរៗគ្នា។ |
| Economic restructuring | ការផ្លាស់ប្តូរសមាមាត្រនៃវិស័យសេដ្ឋកិច្ចក្នុងតំបន់មួយ ដោយកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើកសិកម្ម ហើយងាកទៅរកវិស័យឧស្សាហកម្ម ពាណិជ្ជកម្ម និងសេវាកម្មវិញ។ | ដូចជាការប្តូរពីការផ្តោតលើការដាំស្រូវតែមួយមុខ ទៅជាការបើកហាងលក់ដូរ ឬធ្វើការរោងចក្រវិញដើម្បីបានចំណូលច្រើនជាង។ |
| Land acquisition | ដំណើរការដែលរដ្ឋ ឬស្ថាប័នមានសមត្ថកិច្ច ដកហូតយកដីពីប្រជាពលរដ្ឋ (ជាពិសេសដីកសិកម្ម) ដើម្បីអភិវឌ្ឍហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសាធារណៈ ឬតំបន់ឧស្សាហកម្ម ដោយមានការផ្តល់ប្រាក់សំណង។ | ដូចជាពេលដែលរដ្ឋត្រូវការដីស្រែយើងដើម្បីធ្វើផ្លូវធំ ឬសាលារៀន ហើយគេឱ្យលុយសងយើងវិញ។ |
| Sustainable livelihoods | ការប្រកបរបរចិញ្ចឹមជីវិតដែលអាចទប់ទល់នឹងភាពរំញ័រ ឬវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ច ហើយអាចរក្សាសមត្ថភាពរកចំណូលបានយូរអង្វែងដោយមិនពឹងផ្អែកតែលើធនធានដែលងាយបាត់បង់។ | ដូចជាការចេះជំនាញកាត់ដេរ ឬជួសជុលម៉ូតូ ដែលអាចជួយយើងរកលុយបានរហូត ទោះបីជាគ្មានដីធ្វើស្រែក៏ដោយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
