បញ្ហា/ប្រធានបទ (The Problem/Topic)៖ របាយការណ៍នេះដោះស្រាយបញ្ហាប្រឈមនៃផលិតភាពការងារ និងភាពប្រកួតប្រជែងនៅក្នុងវិស័យឧស្សាហកម្មកម្មន្តសាល (Manufacturing Industry) របស់ប្រទេសវៀតណាម បើប្រៀបធៀបទៅនឹងបណ្តាប្រទេសក្នុងតំបន់ និងពិភពលោក។
វិធីសាស្ត្រ (Approach)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះប្រើប្រាស់ទិន្នន័យម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ចពី UNIDO និងទិន្នន័យពីការអង្កេតសហគ្រាស (GSO) ដើម្បីវិភាគទៅលើរចនាសម្ព័ន្ធ និងផលិតភាពនៃអនុវិស័យផ្សេងៗ។
សេចក្តីសន្និដ្ឋានសំខាន់ៗ (Key Conclusions)៖
របាយការណ៍នេះបង្ហាញថា ទោះបីជាផលិតភាពការងារក្នុងវិស័យកម្មន្តសាលរបស់វៀតណាមមានការកើនឡើងក៏ដោយ ក៏នៅតែមានកម្រិតទាបជាងប្រទេសជិតខាងក្នុងតំបន់។ វិស័យនេះពឹងផ្អែកខ្លាំងលើការវិនិយោគផ្ទាល់ពីបរទេស (FDI) ដែលបង្កើតតម្លៃបន្ថែមខ្ពស់ ប៉ុន្តែមានទំនាក់ទំនងខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់ខ្សោយជាមួយសហគ្រាសឯកជនក្នុងស្រុក។
| ការរកឃើញ (Finding) | ព័ត៌មានលម្អិត (Detail) | ភស្តុតាង (Evidence) |
|---|---|---|
| ផលិតភាពការងារនៅមានកម្រិតទាប (Low Labor Productivity) | ផលិតភាពការងារកម្មន្តសាលវៀតណាមទាបជាងប្រទេសក្នុងតំបន់ ដូចជា ឥណ្ឌូនេស៊ី ម៉ាឡេស៊ី និងថៃ ហើយនៅឆ្ងាយពីប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍ ព្រមទាំងប្រឈមនឹងការប្រកួតប្រជែងខ្លាំងពីបណ្តាប្រទេសជិតខាង។ | យោងតាមទិន្នន័យឆ្នាំ២០១៥ ផលិតភាពការងារវៀតណាមស្មើនឹង ២៩,២៦% នៃឥណ្ឌូនេស៊ី, ២៧,៣% នៃម៉ាឡេស៊ី និងត្រឹមតែ ៧,៨% នៃប្រទេសជប៉ុន។ |
| ភាពលេចធ្លោរបស់ FDI និងទំនាក់ទំនងខ្សោយ (FDI Dominance & Weak Linkages) | ក្រុមហ៊ុនបរទេស (FDI) គ្រប់គ្រងភាគច្រើនលើការនាំចេញ និងចំណូលនៃអនុវិស័យសំខាន់ៗ ប៉ុន្តែមិនសូវមានទំនាក់ទំនងទិញវត្ថុធាតុដើម ឬការតភ្ជាប់ទៅមុខនិងត្រឡប់ក្រោយ (Forward and Backward Linkages) ជាមួយក្រុមហ៊ុនក្នុងស្រុកនោះទេ។ | ក្រុមហ៊ុន FDI បង្កើតបាន ៦៤,៤៤% នៃតម្លៃបន្ថែមសរុប (Value-Added) ក្នុងវិស័យកម្មន្តសាលក្នុងឆ្នាំ២០១៦ ប៉ុន្តែមានទំនាក់ទំនងផ្គត់ផ្គង់តិចតួចបំផុតជាមួយក្រុមហ៊ុនវៀតណាម ជាពិសេសក្នុងវិស័យបច្ចេកវិទ្យាខ្ពស់ដូចជា អេឡិចត្រូនិក។ |
| កម្រិតនៃការត្រៀមខ្លួនសម្រាប់ឧស្សាហកម្ម ៤.០ នៅទាប (Low Industry 4.0 Readiness) | សហគ្រាសក្នុងស្រុកភាគច្រើនជាសហគ្រាសធុនតូចនិងមធ្យម (SMEs) ដែលមិនទាន់ត្រៀមខ្លួនរួចរាល់ក្នុងការតភ្ជាប់ និងការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាទំនើប។ | ជាង ៨៥% នៃសហគ្រាសផលិតស្ថិតក្នុងកម្រិត 'នៅក្រៅរង្វង់' (Outsiders) សម្រាប់ការអនុវត្តបច្ចេកវិទ្យាឧស្សាហកម្ម ៤.០ ដោយមានត្រឹមតែ ១៥% ប៉ុណ្ណោះដែលប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធផ្ទុកទិន្នន័យ (Cloud Computing)។ |
| ការនាំចេញផ្អែកលើបច្ចេកវិទ្យាទាប (Low-Tech Export Dependence) | ការនាំចេញចម្បងផ្តោតលើការដេរ និងដំឡើង (Assembly) ដែលប្រើប្រាស់កម្លាំងពលកម្មច្រើន ដូចជាសម្លៀកបំពាក់និងស្បែកជើង ដែលងាយរងគ្រោះដោយសារស្វ័យប្រវត្តិកម្ម (Automation)។ | វិស័យសម្លៀកបំពាក់ និងស្បែកជើង គឺជាអនុវិស័យដែលមានផលិតភាពការងារទាបបំផុត ទោះបីជាមានទំហំធំក្នុងការផ្តល់ការងារ និងការនាំចេញក៏ដោយ ដោយសារតម្លៃបន្ថែមភាគច្រើនធ្លាក់ទៅលើការនាំចូលវត្ថុធាតុដើម (Imported Inputs)។ |
របាយការណ៍បានផ្តល់អនុសាសន៍ជាយុទ្ធសាស្ត្រចំនួនដើម្បីលើកកម្ពស់ផលិតភាព និងពង្រឹងសមត្ថភាពប្រកួតប្រជែងរបស់សហគ្រាសក្នុងស្រុកឱ្យចូលទៅក្នុងខ្សែសង្វាក់តម្លៃសកល។
| គោលដៅ (Target) | សកម្មភាព (Action) | អាទិភាព (Priority) |
|---|---|---|
| រាជរដ្ឋាភិបាល (Government) | ផ្លាស់ប្តូរយុទ្ធសាស្ត្រទាក់ទាញវិនិយោគបរទេស (FDI) ពីបរិមាណទៅជាគុណភាព ដោយតម្រូវឱ្យមានការផ្ទេរបច្ចេកវិទ្យា និងបង្កើតទំនាក់ទំនងជាដៃគូយូរអង្វែង (Supply Chain Linkages) ជាមួយសហគ្រាសក្នុងស្រុក។ | ខ្ពស់ (High) |
| រាជរដ្ឋាភិបាល និងស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធ (Government & Relevant Institutions) | ផ្តោតការវិនិយោគសាធារណៈលើការអភិវឌ្ឍហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធបច្ចេកវិទ្យាព័ត៌មាន (IT Infrastructure) ដូចជា Cloud Computing ការទូទាត់អេឡិចត្រូនិក និងបណ្តាញ 5G ដើម្បីត្រៀមសម្រាប់ឧស្សាហកម្ម ៤.០។ | មធ្យម (Medium) |
| វិស័យឯកជន (Private Sector) | សហគ្រាសធុនតូចនិងមធ្យម (SMEs) ត្រូវពង្រឹងសមត្ថភាពគ្រប់គ្រង ធ្វើនវានុវត្តន៍ និងអនុវត្តស្តង់ដារគុណភាពអន្តរជាតិ ដើម្បីអាចក្លាយជាអ្នកផ្គត់ផ្គង់កម្រិតទី១ (Tier-1 Suppliers) ឱ្យក្រុមហ៊ុនពហុជាតិ។ | ខ្ពស់ (High) |
| ស្ថាប័នអប់រំ និងបណ្តុះបណ្តាល (Educational & Training Institutions) | បង្កើតនិងពង្រឹងមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវ និងអភិវឌ្ឍន៍ (R&D) ព្រមទាំងផ្តល់ការបណ្តុះបណ្តាលជំនាញបច្ចេកទេសថ្មីៗ ដើម្បីឆ្លើយតបនឹងតម្រូវការជំនាញក្នុងយុគសម័យស្វ័យប្រវត្តិកម្ម។ | ខ្ពស់ (High) |
របាយការណ៍នេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារកម្ពុជាមានរចនាសម្ព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចពឹងផ្អែកខ្លាំងលើវិស័យឧស្សាហកម្មកាត់ដេរ ស្បែកជើង និងការទាក់ទាញ FDI ស្រដៀងទៅនឹងប្រទេសវៀតណាមកាលពីពេលកន្លងមកដែរ។ កម្ពុជាអាចរៀនសូត្រពីបញ្ហាប្រឈមនៃកង្វះទំនាក់ទំនងរវាង FDI និងក្រុមហ៊ុនក្នុងស្រុក ដើម្បីបញ្ចៀសការជាប់គាំងក្នុងកម្រិតតម្លៃបន្ថែមទាប។
កម្ពុជាត្រូវយកចិត្តទុកដាក់ប្តូរគោលដៅពីការប្រកួតប្រជែងដោយប្រើប្រាស់កម្លាំងពលកម្មថោក ទៅជាការបង្កើនជំនាញបច្ចេកទេស និងផលិតភាពការងារ (Labor Productivity) ជាស្នូល ដើម្បីធានាបាននូវកំណើនប្រកបដោយបរិយាបន្ន និងភាពធន់ក្នុងបរិបទសកលភាវូបនីយកម្ម។
ដើម្បីអនុវត្តតាមអនុសាសន៍នៃរបាយការណ៍នេះ គួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Labor Productivity (LP) | វាស់វែងថាតើកម្មករម្នាក់អាចផលិតបានទិន្នផលប៉ុន្មានក្នុងមួយឯកតាពេលវេលា (ឧទាហរណ៍៖ មួយម៉ោង ឬមួយថ្ងៃ)។ ក្នុងបរិបទគោលនយោបាយ ការបង្កើនផលិតភាពការងារមិនមែនគ្រាន់តែប្រាប់ឱ្យកម្មករធ្វើការហត់ជាងមុនទេ ប៉ុន្តែជាការវិនិយោគលើការបណ្តុះបណ្តាលជំនាញ និងការបំពាក់បច្ចេកវិទ្យាដើម្បីឱ្យពួកគេផលិតបានកាន់តែច្រើនដោយប្រើពេលវេលាដដែល។ | ដូចជាការវាស់វែងថាតើជាងកាត់ដេរម្នាក់អាចដេរអាវបានប៉ុន្មានក្នុងមួយថ្ងៃ បើគាត់មានជំនាញខ្ពស់ និងម៉ាស៊ីនដេរទំនើប គាត់នឹងដេរបានកាន់តែច្រើន។ |
| Total Factor Productivity (TFP) | ជារង្វាស់នៃប្រសិទ្ធភាពរួមនៃការប្រើប្រាស់ធនធាន (កម្លាំងពលកម្ម និងដើមទុន) នៅក្នុងសេដ្ឋកិច្ច ដែលច្រើនតែកើតចេញពីការច្នៃប្រឌិត និងការកែលម្អបច្ចេកវិទ្យា។ សម្រាប់អ្នកធ្វើគោលនយោបាយ វាបង្ហាញថាការកើនឡើងសេដ្ឋកិច្ចកើតចេញពីភាពឆ្លាតវៃក្នុងការចាត់ចែងការងារ និងនវានុវត្តន៍ មិនមែនគ្រាន់តែការបន្ថែមម៉ោងធ្វើការ ឬបន្ថែមម៉ាស៊ីននោះទេ។ | ដូចជាចុងភៅដែលរកឃើញរូបមន្តថ្មី ឬវិធីរៀបចំផ្ទះបាយឱ្យមានរបៀប ដែលជួយឱ្យគាត់ចម្អិនម្ហូបបានលឿននិងឆ្ងាញ់ជាងមុន ដោយមិនចាំបាច់ទិញចង្ក្រានថ្មី ឬជួលកូនកាំបិតបន្ថែម។ |
| Foreign Direct Investment (FDI) Spillovers | ជាឥទ្ធិពលវិជ្ជមាននៅពេលដែលក្រុមហ៊ុនបរទេសចូលមកវិនិយោគ ហើយបានផ្ទេរចំណេះដឹង បច្ចេកវិទ្យា និងស្តង់ដារគ្រប់គ្រងដល់ក្រុមហ៊ុនក្នុងស្រុកតាមរយៈការប្រាស្រ័យទាក់ទងគ្នា។ គោលនយោបាយរដ្ឋត្រូវជំរុញឱ្យមានការផ្សារភ្ជាប់គ្នានេះ (Linkages) ជំនួសឱ្យការបណ្តោយឱ្យក្រុមហ៊ុនបរទេសនៅដាច់ដោយឡែកពីសេដ្ឋកិច្ចក្នុងស្រុក។ | ដូចជាមានកសិករគំរូម្នាក់មកពីបរទេសមកដាំដុះនៅជិតចម្ការរបស់អ្នក ហើយអ្នកបានលួចរៀនពីបច្ចេកទេសប្រើប្រាស់ជី និងប្រព័ន្ធទឹករបស់គាត់យកមកអនុវត្តតាមដោយមិនដឹងខ្លួន។ |
| Backward and Forward Linkages | ជាចំណងទាក់ទងសេដ្ឋកិច្ចរវាងឧស្សាហកម្មមួយទៅឧស្សាហកម្មមួយទៀត តាមរយៈការទិញវត្ថុធាតុដើម (Backward/ភ្ជាប់ត្រឡប់ក្រោយ) ឬការលក់ផលិតផលដើម្បីធ្វើជាវត្ថុធាតុដើមឱ្យគេ (Forward/ភ្ជាប់ទៅមុខ)។ ការបង្កើតគោលនយោបាយពង្រឹងខ្សែសង្វាក់នេះជួយកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើការនាំចូល និងរក្សាតម្លៃបន្ថែមឱ្យនៅវិលវល់ក្នុងប្រទេស។ | ដូចជារោងចក្រផលិតនំប៉័ង ទិញម្សៅពីកសិករក្នុងស្រុក (Backward) ហើយលក់នំប៉័ងនោះទៅឱ្យហាងកាហ្វេក្នុងស្រុកដើម្បីធ្វើជាសាំងវិច (Forward)។ |
| Revealed Comparative Advantage (RCA) | ជាសូចនាករសម្រាប់វាស់វែងថាតើប្រទេសមួយមានប្រៀបប្រកួតប្រជែងលើការនាំចេញផលិតផលជាក់លាក់ណាមួយធៀបនឹងពិភពលោកឬទេ។ គោលនយោបាយរដ្ឋប្រើប្រាស់វាដើម្បីកំណត់អត្តសញ្ញាណវិស័យសក្តានុពល ដើម្បីផ្តល់ការលើកទឹកចិត្ត និងជំរុញការនាំចេញឱ្យចំគោលដៅ។ | ដូចជាការប្រៀបធៀបមើលថាតើសិស្សម្នាក់ពូកែមុខវិជ្ជាគណិតវិទ្យាជាងសិស្សដទៃទៀតនៅក្នុងសាលាឬទេ ដើម្បីជ្រើសរើសគាត់ឱ្យទៅប្រឡងសិស្សពូកែថ្នាក់ជាតិ។ |
| Global Value Chain (GVC) | ជាបណ្តាញនៃដំណាក់កាលផលិតកម្មដែលបែងចែកនិងធ្វើឡើងនៅតាមបណ្តាប្រទេសផ្សេងៗគ្នា ចាប់តាំងពីការស្រាវជ្រាវ ការរចនា ការផលិតគ្រឿងបន្លាស់ ការដំឡើង រហូតដល់ការទីផ្សារ។ រដ្ឋាភិបាលត្រូវរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រជួយសហគ្រាសក្នុងស្រុកឱ្យលោតចូលទៅក្នុងដំណាក់កាលដែលមានតម្លៃបន្ថែមខ្ពស់នៃខ្សែសង្វាក់នេះ។ | ដូចជាការផលិតទូរស័ព្ទមួយគ្រឿង ដែលអេក្រង់ធ្វើនៅប្រទេសកូរ៉េ បន្ទះឈីបធ្វើនៅតៃវ៉ាន់ ហើយយកមកដំឡើងនៅប្រទេសវៀតណាម មុននឹងបញ្ចេញលក់ទូទាំងពិភពលោក។ |
| Manufacturing Value Added (MVA) | គឺជាតម្លៃសុទ្ធដែលបង្កើតឡើងដោយវិស័យឧស្សាហកម្មកម្មន្តសាល បន្ទាប់ពីដកថ្លៃដើមនៃវត្ថុធាតុដើម និងសេវាកម្មកម្រិតកណ្តាលចេញ។ ក្នុងកម្រិតម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច ការកើនឡើងនៃភាគរយ MVA ធៀបនឹង GDP បង្ហាញពីភាពជោគជ័យនៃការធ្វើឧស្សាហូបនីយកម្មនៅក្នុងប្រទេស។ | ដូចជាការទិញក្រណាត់និងឡេវអាវអស់តម្លៃ ១០ដុល្លារ យកមកកាត់ដេរលក់បានតម្លៃ ៣០ដុល្លារ នោះតម្លៃបន្ថែមដែលយើងបង្កើតបានគឺ ២០ដុល្លារ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
