បញ្ហា (The Problem)៖ តើកិច្ចព្រមព្រៀង CPTPP ផ្តល់សក្តានុពល និងបញ្ហាប្រឈមអ្វីខ្លះដល់កំណើននៃការនាំចេញរបស់ប្រទេសវៀតណាមទៅកាន់ទីផ្សារអន្តរជាតិ?
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ទិន្នន័យពាណិជ្ជកម្មរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ (UN Comtrade) ដើម្បីវិភាគសក្តានុពលតាមរយៈការគណនាសូចនាករពាណិជ្ជកម្មសំខាន់ៗចំនួនបីកម្រិតឧស្សាហកម្ម និងទីផ្សារ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Trade Intensity Index (TII) សូចនាករកំហាប់ពាណិជ្ជកម្ម |
បង្ហាញពីកម្រិតនៃការផ្តោតសំខាន់នៃពាណិជ្ជកម្មទ្វេភាគីធៀបនឹងចំណែកពាណិជ្ជកម្មពិភពលោក។ វាមានភាពងាយស្រួលក្នុងការទាញយកទិន្នន័យ និងគណនាដើម្បីមើលពីភាពស៊ីជម្រៅនៃទីផ្សារ។ | មិនបានបង្ហាញពីមូលហេតុស៊ីជម្រៅនៃចំណូលចិត្តពាណិជ្ជកម្ម ឬរបាំងពន្ធគយរវាងប្រទេសទាំងពីរនោះទេ។ | ផលិតផលស្បែកជើង និងវាយនភ័ណ្ឌរបស់វៀតណាមមាន TII > 1 នៅទីផ្សារសំខាន់ៗដូចជា ជប៉ុន និងអូស្ត្រាលី ដែលបង្ហាញពីកំហាប់ពាណិជ្ជកម្មខ្ពស់។ |
| Revealed Comparative Advantage (RCA) សូចនាករអត្ថប្រយោជន៍ប្រៀបធៀបដែលបានបង្ហាញ |
ជួយកំណត់អត្តសញ្ញាណយ៉ាងច្បាស់លាស់នូវវិស័យដែលប្រទេសមួយមានឧត្តមភាពប្រកួតប្រជែងពិតប្រាកដនៅលើទីផ្សារអន្តរជាតិ។ | តម្លៃនៃសូចនាករអាចប្រែប្រួលលឿនដោយសារគោលនយោបាយឧបត្ថម្ភធនពីកត្តាខាងក្រៅ មិនមែនដោយសារផលិតភាពពិតប្រាកដជានិច្ចនោះទេ។ | ផលិតផលស្បែកជើងវៀតណាមមាន RCA ខ្ពស់បំផុតរហូតដល់ ១៨.៨៤ នៅទីផ្សារប្រទេសម៉ិកស៊ិក (Mexico)។ |
| Growth Orientation of Market (GOM) សូចនាករទិសដៅកំណើនទីផ្សារ |
វាស់ស្ទង់សក្តានុពលកំណើននាពេលអនាគត ដោយប្រៀបធៀបល្បឿនកំណើននៃការនាំចេញរបស់ប្រទេសមួយធៀបនឹងកំណើនពិភពលោក។ | ពឹងផ្អែកខ្លាំងលើទិន្នន័យអតីតកាល ដែលអាចនឹងមិនឆ្លុះបញ្ចាំងពីវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចភ្លាមៗ ឬការផ្លាស់ប្តូរគោលនយោបាយគំហុក។ | វិស័យវាយនភ័ណ្ឌ និងស្បែកជើងវៀតណាមមានសូចនាករ GOM ខ្ពស់ ដែលបង្ហាញថានៅមានឱកាសពង្រីកទីផ្សារបន្ថែមទៀតនៅក្នុងប្លុក CPTPP ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះមិនទាមទារធនធានកុំព្យូទ័រ (Hardware) ធំដុំនោះទេ ប៉ុន្តែតម្រូវឱ្យមានការចូលប្រើប្រាស់មូលដ្ឋានទិន្នន័យពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ និងចំណេះដឹងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចកម្រិតខ្ពស់។
ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ទិន្នន័យពាណិជ្ជកម្មផ្លូវការផ្តោតលើការនាំចេញរបស់វៀតណាមទៅកាន់ប្លុក CPTPP ពីឆ្នាំ ២០១៦ ដល់ ២០១៨។ ដោយសារទិន្នន័យនេះផ្តោតតែលើទំហំពាណិជ្ជកម្មផ្លូវច្បាប់ វាអាចនឹងមើលរំលងទំហំពាណិជ្ជកម្មក្រៅប្រព័ន្ធ ឬការនាំចេញតាមព្រំដែនដែលមិនបានកត់ត្រា។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការយល់ដឹងពីគំរូទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់ ព្រោះវាផ្តល់ជាមេរៀនពីរបៀបដែលប្រទេសជិតខាងទាញយកអត្ថប្រយោជន៍ពីកិច្ចព្រមព្រៀងសេរីខ្នាតធំ។
វិធីសាស្ត្រគណនាសូចនាករពាណិជ្ជកម្មទាំងនេះមានសក្តានុពល និងអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ក្នុងការវាយតម្លៃ និងរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ។
សរុបមក ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រវិភាគសេដ្ឋកិច្ចទាំងនេះនឹងជួយឱ្យអ្នកបង្កើតគោលនយោបាយរបស់កម្ពុជា អាចរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រចរចាពាណិជ្ជកម្ម និងកំណត់គោលដៅទីផ្សារបានកាន់តែច្បាស់លាស់ ជៀសវាងការនាំចេញដោយពឹងផ្អែកតែលើប្រព័ន្ធអនុគ្រោះពន្ធ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| CPTPP | ជាកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរីដ៏ធំមួយដែលមានសមាជិកចំនួន១១ប្រទេសនៅតំបន់អាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក ដែលកាត់បន្ថយរបាំងពន្ធគយ និងជំរុញការផ្លាស់ប្តូរពាណិជ្ជកម្ម និងការវិនិយោគរវាងគ្នា។ | ដូចជាក្លឹបពិសេសមួយដែលប្រទេសជាសមាជិកយល់ព្រមលក់ទំនិញឱ្យគ្នាទៅវិញទៅមកដោយមិនគិតពន្ធនាំចូល ដើម្បីជួយឱ្យការរកស៊ីកាន់តែមានភាពងាយស្រួល។ |
| Trade Intensity Index (TII) | ជារង្វាស់ដែលបង្ហាញពីកម្រិតនៃការប្រមូលផ្តុំពាណិជ្ជកម្មរវាងប្រទេសពីរ ធៀបនឹងចំណែកនៃការធ្វើពាណិជ្ជកម្មរបស់ប្រទេសនោះជាមួយពិភពលោកទាំងមូល។ | ដូចជាការវាស់ស្ទង់ថាអ្នកចូលចិត្តទិញអីវ៉ាន់ពីតូបមិត្តភក្តិអ្នកប៉ុនណា បើធៀបនឹងការទិញពីតូបទាំងអស់នៅក្នុងផ្សារ។ |
| Revealed Comparative Advantage (RCA) | ជាសូចនាករសម្រាប់វាយតម្លៃថាប្រទេសមួយមានប្រៀបប្រកួតប្រជែងលើការផលិតនិងនាំចេញទំនិញប្រភេទណាមួយ ធៀបនឹងចំណែកនៃការនាំចេញទំនិញនោះនៅលើទីផ្សារពិភពលោក។ | ប្រៀបដូចជាការវិភាគរកមើលថាប្រទេសមួយពូកែធ្វើម្ហូបអ្វីជាងគេបំផុត ដើម្បីយកមុខម្ហូបនោះទៅប្រកួតប្រជែងលក់នៅភោជនីយដ្ឋានលំដាប់អន្តរជាតិ។ |
| Growth Orientation of Makets (GOM) | ជាសូចនាករសម្រាប់វាស់ស្ទង់សក្តានុពលកំណើននៃការនាំចេញមុខទំនិញណាមួយចូលទៅកាន់ទីផ្សារជាក់លាក់ ដោយប្រៀបធៀបល្បឿនកំណើនរបស់ប្រទេសនោះទៅនឹងកំណើនសរុបរបស់ពិភពលោក។ | ដូចជាការតាមដានល្បឿននៃការរត់របស់អ្នកប្រណាំងម្នាក់ ថាតើគេកំពុងរត់លឿនជាង ឬយឺតជាងល្បឿនមធ្យមរបស់អ្នករត់ទាំងអស់នៅលើទីលាន។ |
| Free Trade Agreement (FTA) | ជាសន្ធិសញ្ញារវាងប្រទេសពីរ ឬច្រើន ដើម្បីកាត់បន្ថយ ឬលុបបំបាត់ពន្ធគយ និងរបាំងពាណិជ្ជកម្មផ្សេងៗ ដើម្បីសម្រួលដល់ការនាំចេញនិងនាំចូលទំនិញសេវាកម្ម។ | ដូចជាការចុះកិច្ចសន្យារវាងអ្នកជិតខាងពីរនាក់ថានឹងមិនយកលុយថ្លៃឆ្លងកាត់របងផ្ទះគ្នា ដើម្បីងាយស្រួលដើរលេង និងផ្លាស់ប្តូរម្ហូបអាហារគ្នា។ |
| HS Code | ជាប្រព័ន្ធលេខកូដស្តង់ដារអន្តរជាតិ (Harmonized System) ដែលប្រើសម្រាប់ចំណាត់ថ្នាក់ប្រភេទមុខទំនិញនីមួយៗក្នុងការធ្វើពាណិជ្ជកម្មនាំចេញ-នាំចូលជុំវិញពិភពលោក។ | ដូចជាលេខអត្តសញ្ញាណប័ណ្ណរបស់ទំនិញនីមួយៗ ដែលមន្ត្រីគយនៅទូទាំងពិភពលោកអាចមើលលេខនេះដើម្បីដឹងច្បាស់ថាវាជារបស់អ្វី។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
